Pierwszenstwo: Opublikowano: 30.Y.1970 59917 KI. 5 b, 25/04 MKP E 21 c 1<5}0\* LUKD 622.232.4,05 Twórca wynalazku: prof. dr inz. Jerzy Rabsztyn Wlasciciel patentu: Glówny Instytut Górnictwa, Katowice (Polska) Sposób urabiania wegla w podziemiach kopaln dla zwiekszenia wychodu grubych sortymentów i urzadzenie do stosowania tego sposobu Przedmiotem wynalaizku jest sposób urabiania pokladów wegla w podziemiach kopaln zwieksza¬ jacy wychód grubych sortymentów i urzadzenie do stosowania tego sposobu.Urabianie pokladów wegla w podziemiach kopaln dotychczas odbywa sie maszynami urabiajacymi lub za pomoca materialów wybuchowych. Wspól¬ na wada wszystkich znanych dotychczas sposo¬ bów urabiania jest duze kruszenie wegla i maly wychód grubych sortymentów. W celu zwiekszenia ilosci grubych sortymentów wegla w urobku, sto¬ suje sie podwrebianie pokladu przy spagu lub jednoczesnie przy spagu i przy stropie oraz spec¬ jalne sposoby strzelania, jak na przyklad strze¬ lanie za pomoca dlugich otworów strzalowych, równoleglych do czola sciany. Sposoby te skutecz¬ nie pozwalaja na osiagniecie duzych wydajnosci w wydobyciu, lecz zwiekszaja w duzym stopniu wychód drobnych sortymentów i mialu, które maja znacznie nizsza wartosc handlowa i uzytko¬ wa.Znany jest sposób urabiania grubego pokladu wegla za pomoca kombajnu bebnowego, który u- raibda dolna czesc pokladu tworzac nad spagiem szczeline wrebowa ó wiekszej wysokosci. Nato¬ miast pozostala czesc wiszacego pokladu urabia sie za pomoca materialów wybuchowych, badz tez czesc ta odpada samoczynnie pod wplywem wlasnego ciezaru. Taki sposób urabiania pokladu pozwala co prawda uzyskac pewna ilosc grub- 10 15 20 25 30 szych sortymentów, ale ilosc ta jest niewielka przy stosunkowo duzej ilosci mialu jaka otrzymuje ^ przy urabianiu pokladu kombajnem bebnowym.Znany jest równiez sposób, w którym urabianie wegla odbywa sie przez uprzednie podzielenie czola sciany pionowymi wrebami na zabiory o dlu¬ gosci od 0,6 do 1,6 m, a nastepnie za pomoca urzadzenia wywierajacego nacisk na boczna scia¬ ne odcietego bloku, odrywa sie jednoczesnie ca¬ ly zabiór. Talki sposób uralbiania wegla po¬ zwala uzyskac wieksza ilosc grubych sorty¬ mentów, jednakze w pewnych warunkach górni¬ czo-geologicznych, & szczególnie przy weglu zwiez¬ lym lufo wej#u mocno zwiazanym ze stropem, realilzlaicja tego sposobu jest trudna i zbyt praco¬ chlonna lulb nieekonomiczna.Wymienionych wad i niedogodnosci nie ma sposób urabiania wegla bedacy przedmiotem ni¬ niejszego wynalazku. Istota wynalazku polega na tym, ze najpierw w caliznie weglowej, wzdluz czola sciany, wykonuje sie poziome wreby, które tworza pólki. Nastepnie na odslonieta pozioma plaszczyzne danej pólki, na cala jej szerokosc odpowiadajaca glebokosci wrebu, wywiera sie na¬ cisk _o4, dolu do góry w kierunku prostopadlym do ulawicenia. Nacisk ten powoduje zerwanie pólki na dlugosci jednego zabioru. W miare po¬ stepu zrywania pólki w pierwszym polu wybier¬ kowym, mozna jednoczesnie wykonywac wreby i zrywanie pólek w drugim polu. Urobiony wegiel 59 9173 59 917 4 laduje sie na przenosnik zgrzeblowy, po czym posuwajac sie prostopadle do bocznej plaszczyzny odsloniecia pólek, dokonuje sie zrywania kolej¬ nego izabiaru, postepujac w ten sposób az do wy¬ brania calej sciany na glebokosc wrebów.Grubosc pólek, to jest glebokosc wrebów dobiera sie w zaleznosci od jakosci wegla tak, aby sila potrzebna do zerwania pólki nie byla wieksza od wytrzymalosci wegla na zgniatanie. Nacisk na po¬ zioma plaszczyzne pólki, w celu zerwania jej na dlugosci jednego zabioru, mozna równiez wywiierac od góry ku dolowi. Zaleta takiego sposobu ura¬ biania wegla jest miedzy innymi to, ze nadaje sie on do zastosowania w kazdych warunkach gór¬ niczo-geologicznych, dajac przy tym wieksza ilosc grubych sortymentów w urobionym weglu niz w znanych dotychczas sposobach urabiania.Przedmiotem wynalazku jest równiez urzadzenie do wykonywania kilku poziomych wrebów jed¬ noczesnie oraz urzadzenie do lamania pólek we¬ glowych. Istota urzadzenia do wykonywania pozio¬ mych wrebów polega na tym, ze na pionowej kolumnie ma osadzone kilka lancuchowych wreb- ników, najkorzystniej trzy, które sa wyposazone w jeden wspólny naped. Natomiast istota urzadze¬ nia do lamania pólek weglowych jest to, ze urza¬ dzenie to na pionowej kolumnie ma jeden, a naj¬ korzystniej dwa, umieszczone jeden nad drugim silowniki, których wysuwne rdzenniki sa zao¬ patrzone w ramiona majace w przyblizeniu ksztalt litery „Z".Najnizej polozony odcinek ramion umieszcza sie we wrebie tak, aby przy wysuwie rdzennika na¬ cisk wywarty w kierunku stropu spowodowal zerwanie czesci danej pólki. Zaleta urzadzen wedlug wynalazku jest to, ze wrebniki mozna ustawiac na pionowej kolumnie w dowolnej od¬ leglosci od siebie, przez co uzyskuje sie pólki we¬ glowe o grubosci dostosowanej do istniejacych warunków górniczo-geologicznych. Poza tym za pomoca urzadzenia do lamania pólek weglowych mozna wywierac dowolnie duze cisnienia oraz regulowac dlugosc zabioru, a tym samym wiel¬ kosc kesów w urobionym weglu.Istotna cecha i jednoczesnie zaleta takiego spo¬ sobu i urzadzenia wedlug wynalazku jest oparcie calej sily koniecznej do zerwania pólek weglowych nie o strop, lecz o spag wyrobiska i dzialanie sila zrywajaca od dolu do góry. W ten sposób strop wyrobiska jest uwolniony od wywierania na niego nacisku, który móglby okazac sie w pewnych wa¬ runkach niebezpieczny, zwlaszcza, gdy do zerwa¬ nia pólki potrzebna jest duza sila, której przy¬ lozenie do stropu mogloby uszkodzic lub wzruszyc strukture stropu.Przedmiot wynalazku jest dokladniej wyjasnio¬ ny w przykladach wykonania na rysuniku, na któ¬ rym fig. 1 przedstawia ozolo urabianej sciany w widoku iz pirzodu, fig. 2 — poziomy przekrój przez sciane, fig. 3 — wrebiarke z wrebnikami lancu¬ chowymi, fig. 4 — urzadzenie do lamania pólek weglowych, fig. 5 — odmiane wrebiarki z tar¬ czami tnacymi, fig. 6 — wrebiarke z poziomymi, uzebionymi walkami, fig. 7 — wrebiarke z nozami strugajacymi, fig. 8 — wrebiarke z mlotkami uda¬ rowymi, fig. 9 i 10 — odmiany urzadzenia do la¬ mania pólek weglowych.Jak uwidoczniono na fig. 3, wrebiarka wedlug wynalazku sklada sie z korpusu 1, w którym sa 5 umieszczone: silnik polaczony z napedem i glo¬ wica zaopatrzona w pionowa kolumne 2. Na ko¬ lumnie 2 sa osadzone w dowolnych odstepach lancuchowe wrebniki 3, najkorzystniej trzy, za pomoca których mozna równoczesnie podzielic sciane na kilka pólek p na calej wysokosci po¬ kladu.Urzadzenie do lamania pólek weglowych uwi¬ docznione na fig. 4, sklada sie z nosnej konstruk¬ cji 4, na której jest zamocowany jeden, a najko¬ rzystniej dwa umieszczone jeden nad drugim si¬ lowniki 5 i 6. Kazdy silownik na wysuwanym rdzenniku 7 ma zamocowane ramie 8 wygiete w ksztalcie litery „Z". Najnizej polozony odcinek 8a ramion 8 umieszcza sie we wrebie 9. Urzadzenie to mozna przemieszczac zarówno po przenosniku pancernym jak i po spagu obok przenosnika.Urabianie pokladu zgodnie z wynalazkiem od¬ bywa sie w nastepujacy sposób.Najpierw za pomoca wrebiarki wykonuje sie wreby 9, które dziela czolo sciany pierwszego po¬ la wybierkowego wi na poziome pólki p. Nastepnie we wrebach 9 umieszcza sie dolne odcinki 8a ra¬ mion 8 i uruchamia sie silowniki 5 i 6 wywie¬ rajac tym samym nacisk od dolu do góry na od¬ slonieta, pozioma spodnia plaszczyzne a danej pólki p na calej jej szerokosci s odpowiadajacej glebokosci wrejbu ii na dlugosci izabioru z. Urobiony wegiel laduje sie na przenosnik pancerny.Po urobieniu jednego zabioru z urzadzenie prze¬ suwa sie prostopadle do bocznej plaszczyzny b odsloniecia pólek p, po czym dokonuje sie zry¬ wania kolejnego zabioru z, postepujac w iten spo¬ sób az do wybrania calej sciany na glebokosc wrebów. W miare zrywania pólki p w pierwszym polu wybierkowym wi jednoczesnie wykonuje sie wreby 9 i dokonuje zrywania pólek p w drugim polu w2. Grubosc 1 poszczególnych pólek p do¬ biera sie w zaleznosci od jakosci wegla i panuja¬ cych warunków górniczo-geologicznych tak, aby sila potrzebna na zerwanie pólki p nie byla wiek¬ sza od wytrzymalosci wegla na zgniatanie. Zer¬ wanie pólki weglowej moze równiez odbywac sie przez wywieranie nacisku na wierzchnia plaszczyz¬ ne pozioma w kierunku od stropu do spagu.Na fig. 5—8 uwidoczniono kilka odmian kon¬ strukcyjnych wrebiarek, które w zasadzie róznia sie miedzy soba tylko organem wykonujacym wrab 9 w caliznie weglowej. Jedna z takich od¬ mian konstrukcyjnych wrebiarki, zamiast lancu¬ chowych wrebników 3 ma tnace tarcze 10. Na¬ tomiast inna odmiana wrebiarki na pionowej ko¬ lumnie 2 ma zamocowane obrotowo kilka pozio¬ mych walków 11 zaopatrzonych w tnace noze 12.Jeszcze inna odmiana konstrukcyjna wrebiarki sklada sie z kadluba 1 i nosnej konstrukcji 4 zaopatrzonej w kilka pneumatycznych lub ele¬ ktrycznych mlotków 13, wzglednie zaopatrzonej w kilka poziomych ramion |4, na których sa za¬ mocowane strugajace noze 15. 15 20 25 30 35 40 45 50 55 605 59 917 6 W odmianie urzadzenia do lamania pólek we¬ glowych uwidocznionej na fig. 9, zamiast silowni¬ ków 5 i 6 -stosuje sie kolumne 16, zaopatrzona w poziome ramie 1,7 umieszczone we wrebie 9 z hydraulicznym silownikiem 18. Silownik 18 jest 5 zaopatrzony w wysuwnik 19 zakonczony stozkiem do wciskania w pozioma plaszczyzne pólki p.Na fig. 10 uwidoczniona jest jeszcze inna od¬ miana urzadzenia do lamania pólek weglowych, w której silowniki 5 i 6 w przeciwienstwie do kon- 10 strukcji uwidocznionej na fig. 4 sa odwrócone, a ich rdzennika 7 sa wysuwane do dolu. Ramiona ,8 zamocowane do rdzenników 7 wywieraja wów¬ czas nacisk w kierunku do spagu na wierzchnia ¦powierzchnie poszczególnych pólek p i powoduja 15 ich czesciowe zerwanie sila z góry ku dolowi. W zaleznosci od potrzeby, na nosnej konstrukcji 4 mozna umiescic kilka silownilków 5, 6, lub je- spowodowac kolejne zrywanie pólek od najwyzej 20 do najnizej polozonej. PL