Przedmiotem niniejszego wynalazku jest hydro¬ pneumatyczny amoirtyzator poziomy pracujacy w kierunku poprzecznym do kierunku jazdy i maja¬ cy zastosowanie zwlaszcza do pojazdów kolejo¬ wych.Amortyzator jest wyposazony w tlok do przej¬ mowania oddzialywujacych nan sil poprzecznych i przekazywania ich za posrednictwem czynnika hydraulicznego na sprezynujaca poduszke powietrz¬ na oraz w przewód do samoczynnej kompensacji zmian obciazenia.Jak wiadomo, amortyzacja poprzeczna pojazdów, zwlaszcza pojazdów kolejowych wymaga w ogól¬ nosci wysokiej progresywnosci przy stosunkowo niewielkiej drodze amortyzacji (sprezynowania).Przy niewielkich wychyleniach sila zwrotna jest z tego powodu niewielka, zas przy duzych wy¬ chyleniach wymagana jest gwaltownie rosnaca sila zwrotna. Na krzywiznach torów powinna byc po¬ nadto kompensowana tak zwana swobodna sila odsrodkowa. W przypadku konwencjonalnych amor¬ tyzatorów poprzecznych nie sterowanych jest to mozliwe tylko dzieki temu, ze linia srodkowa drgan pojazdu przesuwa sie tak dlugo w kierunku pola sily odsrodkowej, az sila sprezynujaca staje sie tak duza, ze zrównowazy sile odsrodkowa. Poniewaz jednak dysponowane mozliwosci przesuniec sa og¬ raniczone przy drganiach poprzecznych pojawiaja sie twarde (nie amortyzowane) uderzenia. 10 15 25 30 W przypadku amortyzacji pneumatycznej mozna zapewnic utrzymanie stalej linii srodkowej drgan za pomoca doprowadzonej z zewnatrz energii ste¬ rujacej. Amortyzatory pneumatyczne jak równiez hydropneumatyczne umozliwiaja uzyskanie zadanej progresywnosci co spowodowalo szeroki rozwój te¬ go rodzaju rozwiazan. Istotna wada znanych amor¬ tyzatorów pneumatycznych jest to, ze wymagaja one zewnetrznego zródla energii, co jest niekorzy¬ stne zarówno ze wzgledów produkcyjnych, eksplo¬ atacyjnych jak i remontowych.Celem niniejszego wynalazku jest wyelimino¬ wanie powyzszych niedogodnosci i stworzenie hy¬ dropneumatycznego urzadzenia amortyzujacego do elastycznego prowadzenia poprzecznego pojazdów, zwlaszcza pojazdów kolejowych, które pod dziala¬ niem dynamicznych obciazen jest miekko wychy¬ lone ze swego polozenia srodkowego, zas jego sila zwrotna wzrasta progresywnie z wychyleniem kom¬ pensujac wystepujaca na krzywiznach toru swo¬ bodna sile odsrodkowa przez samoczynny powrót w polozenie srodka drgan bez doprowadzenia zew¬ netrznej energii.Istota wynalazku polega na spelnieniu powyz¬ szego celu i dotyczy konstrukcji hydropneumatycz¬ nego urzadzenia amortyzujacego, zaopatrzonego w poruszajacy sie w cylindrze tlok dociskany za po¬ srednictwem cieczy do poduszki powietrznej, w pompe tlokowa polaczona z tym tlokiem i sluzaca 5944159441 do sterowania oraz zbiornik wyrównawczy otacza¬ jacy caly ten zespól i zapewniajacy przenosze¬ nie sily. Urzadzenie amortyzacyjne wedlug wyna¬ lazku sklada sie z przesuwnego osiowo w cylin¬ drze tloka, w którego wnetrzu calkowicie wypel¬ nionym ciecza umieszczony jest elastycznie wypel¬ niony scisliwym osrodkiem przewód, z innego tlo¬ ka polaczonego z poprzednim pracujacego w cylin¬ drze wyposazonym w zawór jednodrozny oraz za¬ wór zwrotny oraz z uruchamianego przy jego po¬ mocy zaworu plytkowego i ze zbiornika wyrów- - hawczego zaopatrzonego w kopule powietrzna i w membrane.Hydropneumatyczne urzadzenie amortyzacyjne wedlug wynalazku odpowiada calkowicie stawia¬ nym wymaganiom i zapewnia progresywny wzrost sily zwrotnej z wychyleniem — przy niewielkim wychyleniu z polozenia srodkowego pod dzialaniem obciazenia. Na krzywiznach toru swobodna sila odsrodkowa zostaje kompensowana przez samoczyn¬ ne sprowadzenie w polozenie srodka drgan bez zu¬ zycia energii zewnetrznej.Wynalazek jest przykladowo wyjasniony na ry¬ sunku, przedstawiajacym schematycznie hydropne¬ umatyczne urzadzenie amortyzujace w przekroju podluznym.W wewnetrznym cylindrze 2, umieszczonym wspólosiowo wewnatrz zewnetrznego cylindra 1 hydropneumatycznego amortyzatora poprzecznego wedlug wynalazku umieszczony jest wydrazony we¬ wnatrz tlok 3 przesuwany pod dzialaniem obcia¬ zenia oddzialywujacego na polaczone z nim tloczy- sko, przy czym ciecz przeplywu z komory 22 przez otwory 17 do wnetrza wydrazonego tloka 3, naci¬ skajac na umieszczony w jego wnetrzu elastyczny przewód 24, w którym zamkniety jest gazowy czynnik 7. W wyniku tego wzrasta cisnienie odpo¬ wiednio do politropicznej przemiany, której, podle¬ ga gazowy czynnik 7 i otaczajaca go ciecz, dazac do przesuniecia tloka w jego polozenie wyjsciowe.Przy ruchu tloka ciecz znajdujaca sie w komo¬ rze 25 przeplywa przez otwory 16 do zbiornika wyrównawczego 21 zaopatrzonego w kopule 14 wy¬ pelniona powietrzem, albo tez powraca z tego zbior¬ nika ponownie do komory 25. W przypadku ruchu tloka 3 na prawo w polozeniu, w którym krawedz zwiazanego z nim mechanicznie i poruszajacego sie z nim tloka 4 odslania kanal przelotowy 26 — ciecz przeplywa z wnetrza cylindra 11 przez jed¬ norozny zawór kulkowy 9, obciazony sprezyna 10 i kanal 19 do komory 22 powodujac wzrost cis¬ nienia wyjsciowego calego ukladu.Przy niewielkim ruchu powrotnym tlok 4 po¬ woduje zassanie cieczy ze zbiornika 21 przez za¬ wór zwrotny 23 obciazony sprezyna 13, oparta o trzpien 12 oraz otwory 20 powodujac scisniecie tej cieczy w komorze 22 w czasie ruchu tloka 4 w kierunku przeciwnym. Wskutek tego tlok 3 powra¬ ca wolno równiez przy trwajacej dluzej zmianie obciazenia w swoje pierwotne polozenie srodkowe.W przypadku zmniejszenia sie obciazenia tlok 4Vprzesuwa sie.w kierunku na lewo, zas jego. wy^ step odsuwa tarcze 5 zaworu od jego gniazda po- 20 wodujac wskutek istniejacego w komorze 22 nad¬ cisnienia — przeplyw odpowiedniej ilosci cieczy z tej komory do zbiornika wyrównawczego 21. Ciecz znajdujaca sie w zbiorniku wyrównawczym 21 jest 5 zamknieta w ukladzie za pomoca uszczelnienia membranowego 15.Amortyzator hydropneumatyczny wedlug wyna¬ lazku sklada sie z nieskomplikowanyoh elementów konstrukcyjnych, wskutek czego nie wymaga zad- (| nej konserwacji. Stanowi on uklad samosterujacy nie wymagajac przy tym zadnego zewnetrznego zródla energii. Wskutek niewielkich wymiarów moze byc równiez wbudowywany w istniejace po¬ jazdy kolejowe po wykonaniu w nich niewielkich zmian. 5 Wynalazek nie ogranicza sie oczywiscie do opisa¬ nego wyzej przykladu rozwiazania konstrukcyjnego, w szczególnosci zas jego czesci skladowe moga byc zastapione przez inaczej uksztaltowane lecz podob¬ nie dzialajace czesci nie zmieniajac tym zakresu 25 ochrony. PL