Pierwszenstwo: 28.111.1967 Czechoslowacja Opublikowano: 31.111.1970 59437 KI 63 c, 51/02 MKP B60 UKD . 4]06 Twórca wynalazku: inz. Jaroslav Zezula Wlasciciel patentu: Polsko-Czechoslowacki Osrodek Badawczo-Rozwojo¬ wy Ciagników, Brno (Czechoslowacja) Hamulec tarczowy, zwlaszcza dla ciagników Przedmiotem wynalazku jest hamulec tarczowy, zwlaszcza dla ciagników, skladajacy sie z dwóch tarcz z okladzinami ciernymi, przesuwnych osiowo na walku i z nim sie obracajacych, miedzy którymi sa wspólsrodkowo umieszczone dwa pierscienie ha¬ mulcowe, które sa miedzy soba rozpierane przy wzajemnym przesunieciu pod wplywem wybran w ksztalcie klina i w nich umieszczonych kulek, dzie¬ ki czemu dociskaja tarcze do powierzchni skrzyni.Znane sa rozwiazania konstrukcji hamulców tar¬ czowych, skladajace sie z dwóch tarcz z okladzina¬ mi ciernymi, które sa przesuwne osiowo na walku przekladni róznicowej i z walkiem tym obracaja sie.Miedzy obydwoma tarczami umieszczone sa dwa pierscienie hamulcowe, miedzy którymi w wybra- niach sa umieszczone kulki, które przy wzglednym przesunieciu pierscieni pod wplywem klinowych wybran dla kulek rozpieraja tarcze od siebie, pies- cienie te przylegaja do wewnetrznych okladzin tarcz a zewnetrzne okladziny tarcz dociskaja do odpo¬ wiednich powierzchni skrzyni ewentualnie prze¬ strzeni, w którym jest hamulec umieszczony, przy czym obrót jednego pierscienia jest uniemozliwiony zderzakiem znajdujacym sie na skrzyni.Drugi pierscien, który jest zabierany wskutek momentu tarcia wytworzonego przez wewnetrzne ¦okladziny jednej tarczy, jest rozpierany pod wply¬ wem serwodzialania kulek i wybrania klinowego.Pierscienie sa centrowane w skrzyni dzieki po- 10 15 20 25 30 wierzchniom prowadzacym, które wspólpracuja z odpowiednimi powierzchniami na obwodzie piers¬ cienia. Hamowanie nastepuje wskutek wzglednego przesuniecia pierscieni hamulcowych przy pomocy urzadzenia sterujacego, które sa róznego rodzaju.Niewygoda hamulców tego typu jest wzglednie mala czulosc, która jest spowodowana glównie opo¬ rami tarcia pierscieni hamulcowych o powierzch¬ nie prowadzace w skrzyni, ewentualnie ich za¬ kleszczeniem. Te opory tarcia powstaja przy hamo¬ waniu wskutek promieniowego docisku pierscieni hamulcowych do powierzchni prowadzacych pod wplywem sil, które powstaja w wyniku rozlozenia pary sil momentu hamowania dzialajacego na piers¬ cienie hamulcowe po zatrzymaniu jednego pierscie¬ nia sila obwodowa a to przez zetkniecie odpowied¬ niej powierzchni na obwodzie pierscienia i po¬ wierzchnia zderzaka umieszczona w skrzyni, przy czym wymienione powierzchnie w normalny spo¬ sób skierowane sa do srodka pierscienia. Dalsze sily, które powoduja promieniowe dociskanie piers¬ cieni hamulcowych do powierzchni prowadzacych sa przenoszone na pierscienie hamulcowe mecha¬ nizmem sterujacym, który ma za zadanie wytwo¬ rzenie momentu hamowania.Znane sa rozwiazania, które ograniczaja wymie¬ nione opory. Jedno z nich znamienne jest tym, ze wystepy prowadzace sa zastapione rolkami. Nie¬ wygoda tego rozwiazania jest to, ze rolki wskutek tarcia od hamulca traca czasem mozliwosc obrotu, 59437iiicr? 59437 poza tym sa drogie i maja mniejsza frwalosc w eks¬ ploatacji. W innych rozwiazaniach uzyskuje sie zmniejszenie oporów przez inne pochylenie po¬ wierzchni zderzaka obwodowego u jednego piers¬ cienia hamulcowego i inne w wybraniu na obwo¬ dzie drugiego pierscienia hamulcowego, przez co nie dopuszcza sie do zetkniecia pierscienia z po¬ wierzchniami prowadzacymi. W ten sposób jednak nie zmniejszy sie sil, które prowadza do zaklesz¬ czenia pierwszego pierscienia hamulcowego, lecz odwrotnie, sily te sie zwieksza. ? ^rzy odwrotnym kierunku obrotów nieczulosc ha- v mtflców zwiekszy sie w porównaniu z normalnym wyzej wymienionym rozwiazaniem. Wymienione niewygody usuwa hamulec tarczowy, zwlaszcza dla ciagników, skladajacy sie z dwóch tarcz z okladzi¬ nami, przesuwnych osiowo na walku i z nim sie obracajacych, miedzy nimi sa wspólsrodkowó umieszczone dwa pierscienie hamulcowe, które sa wzgledem siebie rozsuwane przy wzajemnym prze¬ sunieciu pod wplywem wybrania klinowego i w nim umieszczonych kulek, przez co dociskaja tarcze ze¬ wnetrznymi okladzinami do przystosowanych w tym celu powierzchni skrzyni zaopatrzonych w zderzaki wedlug wynalazku tym, ze w zasadzie sy¬ metrycznym usytuowaniem dwóch zderzaków we skrzyni wzgledem osi walu i odpowiednich po¬ wierzchni na tarczach hamulcowych jest uchwyco¬ na cala para sil momentu hamowania.Urzadzenie sterujace sklada sie z dwóch me¬ chanizmów przylaczonych symetrycznie wzgledem osi walu do dwóch tarcz hamulcowych w ten spo¬ sób, ze sily zewnetrzne od urzadzenia sterujacego sa w równowadze, zwlaszcza dla kazdej tarczy ha¬ mulcowej. Przez zastosowanie wymienionego urza¬ dzenia wedlug wynalazku przeciwdziala sie powsta¬ waniu sil promieniowych miedzy zewnetrznymi po¬ wierzchniami tarcz hamulcowych a prowadzacymi powierzchniami zderzaków, tym samym usunie sie opory tarcia, które wywoluja nieczulosc hamulca iego typu.Przyklad rozwiazania hamulca tarczowego we¬ dlug wynalazku pokazany jest na rysunku, na któ¬ rym fig. 1 przedstawia ogólne usytuowanie hamulca w skrzyni z symetrycznymi zderzakami majacymi powierzchnie prowadzace i z symetrycznymf stero¬ waniem przy pomocy jednego hydraulicznego cy¬ lindra hamulcowego, fig. 2 przekrój wzdluz osi na fig. 1, fig. 3 hamulec ze sterowaniem za pomoca dwóch cylindrów hamulcowych, fig. 4 przekrój B—B na fig. 3 przedstawiajacy mechanizm rozsu¬ wajacy z kulka, fig. 5 hamulec z symetrycznymi zderzakami i niesymetrycznym mechanizmem ste¬ rujacym.W skrzyni 6, z czterema symetrycznie ulozonymi zderzakami 61, 62, 63, 64 posiadajacymi powierzch¬ nie prowadzace 23 i powierzchnie zderzakowe 4, 5, 9, 10 jest wspólsrodkowó umieszczony walek 22, z osiowo przesuwnymi tarczami hamulcowymi 13 i 14 zaopatrzonymi w okladziny 15 i 16. Na wprost wew¬ netrznych powierzchni okladzin 15 i 16 znajduja sie w skrzyni 6 powierzchnie trace 17 i 18.Wspólsrodkowó z osia walu 7, miedzy obiema tarczami hamulcowymi 13, 14 umieszczone sa dwa pierscienie hamulcowe 1 i 8 z wybraniami 19 i 20 10 15 20 25 30 35 40 45 50 55 60 65 w ksztalcie klina, do których wlozone sa kulki 2%. w ilosci czterech sztuk lub wiecej.Pierscienie hamulcowe 1, 8 sa centrowane po¬ wierzchniami prowadzacymi 23, zderzaków 61, 62^ 63,64.Oba pierscienie hamulcowe 1 i 8, sa do siebie przyciskane sprezynami 47, a kazdy z nich na swym obwodzie jest zaopatrzony w dwa wystepy z powierzchniami 2 i 3, lub tez powierzchniami 11 i 12. Sterowanie hamulca sklada sie z dwóch mechanizmów 24 i 25, które sa umieszczone sy¬ metrycznie wzgledem osi walu 7 i sa polaczone z pierscieniami hamulcowymi 1 i 8. Mechanizmy 24 i 25 sa zamocowane nakretkami 42 i 43 do dzwig¬ ni 26 i 27 laczacych sie z reczna dzwignia hamul¬ ca 34, dzwignie 26 i 27 sa wahliwie umieszczone w skrzyni 6 za pomoca czopów 28 i 29.W jednej wersji, sterowanie hamulca rozwiazane jest przy pomocy jednego hydraulicznego cylindra 30 zamocowanego do wolnego konca dzwigni 27 i polaczonego z wolnym koncem drugiej dzwigni 26, za posrednictwem dzwigni 31, sruby nastawnej 32 i nakretki ustalajacej 33.W drugiej wersji, sterowanie hamulca rozwiaza¬ ne jest przy pomocy dwóch hydraulicznych cylin¬ drów hamulcowych 40 i 41, wzajemnie polaczonych przewodem 46. W tym rozwiazaniu mechanizmy 24 i 25 sa polaczone z dzwigniami 36 i 37 i z dzwig¬ nia reczna hamulca 44 wahliwie umieszczonymi na skrzyni 6 przy pomocy czopów 38 i 39. Hydrauliczne cylindry hamulcowe 40 i 41 dzialaja na wolne kon¬ ce dzwigni 36 i 37.Sterowanie hamulca moze byc rozwiazane takze przy pomocy znanego jednostronnego urzadzenia sterujacego 45. Po wprowadzeniu cisnienia do cy¬ lindra hydraulicznego 30, ewentualnie cylindrów hamulcowych 40 i 41, dzwignie 26 i 27 ewentual¬ nie 36 i 37 sa rozchylane a pierscienie hamulcowe 1 i 8 za posrednictwem mechanizmów 24 i 25 sa wzajemnie przesuniete i jednoczesnie za pomoca wybran 19, 20 i kulek 21 sa rozpierane tak, ze zo¬ stana docisniete do okladzin 15, 16 tarcz hamulco¬ wych 13, 14 obracajacych sie równoczesnie z wa¬ lem 22 w kierunku pokazanym strzalka. Zewnetrz¬ na powierzchnia okladzin 15 i 16 jest dociskana do powierzchni ciernych 17 i 18 skrzyni 6.W czasie hamowania pierscien hamulcowy 1 (oznaczony linia przerywana na fig. 1) zostanie za¬ trzymany przy pomocy powierzchni 2,3 wystepów na jego obwodzie i odpowiednich powierzchni zde¬ rzaków 4 i 5. Drugi pierscien hamulcowy 8 (ozna¬ czony pelna linia na fig. 1) pod wplywem momentu hamowania jest obracany w przeciwnym kierunku niz pierscien hamulcowy 1, tak ze pomiedzy po¬ wierzchniami zderzaków 9 i 10 a odpowiednimi po¬ wierzchniami 11, 12 wystepów powstanie luz ob¬ wodowy V; Vi.Wzajemne przesuniecie pierscieni 1 i 8 a tym sa¬ mym i wielkosc luzu obwodowego V; Vi jest za¬ lezna od poczatkowego luzu osiowego (przed tym niz zacznie dzialac urzadzenie sterujace) miedzy po¬ wierzchniami pierscieni hamulcowych 1 i 8.Jesli hamowanie nastapi przy jezdzie pojazdu da tylu, powierzchnie 11 i 12 wystepów opra sie o po¬ wierzchnie zderzaków 9 i 10, wówczas powstanie59437 6 luz miedzy powierzchnia 2 wystepu a powierzchnia zderzakowa 4 i miedzy powierzchnia 3 wystepu a powierzchnia zderzakowa 5. Dzialanie hamulca nie ulegnie zmianie.Ustawienie luzów hamulca dokonuje sie przy po¬ mocy recznej dzwigni hamulca 34, lub 44, dzialaja¬ cej tylko na dzwignie 27 lub 36. Przy opisanym symetrycznym ukladzie zawsze dwóch zderzaków 61, 63 lub 62, 64 z powierzchniami zderzaków 4, 5 i 9, 10 dla pierscieni hamulcowych 1, 8 i odpowied¬ nich powierzchni 2, 3 i 11, 12 wystepów, jest uchwycona calkowicie para sil momentu hamowa¬ nia.Równiez sily sterujace przy symetrycznym ukla¬ dzie mechanizmów 24 i 25, za posrednictwem któ- Tych dzialaja na pierscienie hamulcowe 1 i 8, dla kazdego pierscienia sa w równowadze i nie powo¬ duja zadnych sil dociskowych na powierzchnie pro¬ wadzace 23. Przy zastosowaniu tylko czesci opisa¬ nego udoskonalenia, na przyklad przy polaczeniu symetrycznego ukladu zderzaków 61, 63 i 62, 64 i odpowiednich powierzchni z jednostronnym urza¬ dzeniem sterujacym 45, które powoduje docisk pierscieni hamulcowych 1 i 8 do powierzchni pro¬ wadzacych 23, wyrównanie sil jest wówczas czes¬ ciowe i wedlug analizy sil w tym przypadku tylko wiekszosc z nich jest zrównowazona.Zastosowanie hamulca tarczowego, zwlaszcza dla ciagników wedlug niniejszego wynalazku jest do¬ godne, poniewaz usuwa sie lub zmniejsza opory tarcia, powodujace nieczulosc hamulca i zmniejsza sie jego zuzycie. PL