W tym przypadku powstaje obraz prazków mory biegnacych w przyblizeniu do dwusiecznej ostrego kata pomiedzy liniami tworzacymi uklady wywo¬ lujace more. Kierunki tych linii moga byc w przy¬ blizeniu równolegle do podzialek sikali glównej su¬ waka. Wtedy polozenie prazków mory mozna od¬ czytac na dodatkowej skali na szkielku okienka, prostopadlej do skali glównej. Moga tez byc na¬ chylone do podzialek skali pod katem (w szcze¬ gólnosci takze pod katem prostym).Uklad cienkich linii, umieszczony na korpusie i wysuwce suwaka oraz na okienku, mozna wyko¬ nac o pewnej, specjalnie dobranej krzywiznie, c ile chodzi o linie biegnace wzdluz skali suwaka, lub z odchyleniem od równoleglosci, o ile chodzi o linie pod wiekszym katem do skali. Przy specjal¬ nym doborze tej krzywizny lub odchylen od rów¬ noleglosci i kata wzajemnego pochylenia linii obu siatek mozna uzyskac zmiany grubosci (szerokosci) prazków mory proporcjonalne do dlugosci odste¬ pów podzialek na skali logarytmicznej. Wtedy przemieszczenia prazków mozna odczytac bezpo¬ srednio na skali suwaka z wieksza dokladnoscia.Wynik dzialania wykonanego na urzadzeniu we¬ dlug wynalazku, uzyskuje sie z pewnym bledem.W najbardziej rozpowszechnionych typach suwa¬ ka logarytmicznego nie przekracza on jednak 6%.Blad ten wynika^stad, ze odstepy poszczególnych podzialek skali logarytmicznej (odpowiadajacych tym samym róznicom argumentów) nie sa sobie równe, a przeto wielkosc odczytana na podzialce skali logarytmicznej bedzie z lewej strony wieksza, a z prawej mniejsza od zadanej. Blad ten mozna znacznie zmniejszyc obserwujac przebieg prazka ha odcinku, posrodku którego (liczac wedlug no¬ minalnych wartosci podzialek skali) znajduje sie ryska okienka. Utrudnia to jednak prace i pewien! blad pozostaje.Dlatego bairdziej wskazane jest zastosowanie na szkielku dodatkowej „slepej" skali równomiernej, przypadajacej w polu mory lub do niego przyle¬ glym, przy czym poszczególne podzialki tej skali sa przyporzadkowane przez polaczenie liniami po¬ lo 20 25 30 35 40 45 50 55 605 59325 6 dzialkom skali logarytmicznej równiez umieszczo¬ nej na szkielku. Skali logarytmicznej przypisuje¬ my te wartosci, jakie wynikaja z danego polozenia okienka. W sumie taki zestaw dwóch skal na szkielku pozwala zastapic maly odcinek skali lo¬ garytmicznej skala równomierna, a przez to usu¬ nac blad.W opisanych powyzej rozwiazaniach mozliwe jest uzyskanie wiekszej dokladnosci przez dodatko¬ we zastosowanie prostego urzadzenia, które przez analogie do znanych przyrzadów nalezaloby na¬ zwac „noniuszem mory", a stanowi go dodatkowy uklad cienkich linii wedlug wynalazku naniesiony na szkielko okienka i dajacy efekt mory o nie¬ znacznie rózniacej sie podzialce (prazków), otrzy¬ manej na przyklad przez nalozenie dwóch siatek, z których jedna przynajmniej ma podzialke nieco inna, niz te siatki które tworza more badana.Mora, sluzaca jako noniusz, moze tez byc wy¬ konana przy pomocy tych samych siatek, które wytworzyly more badana, ale obróconych jedna wzgledem drugiej pod nieco innym katem. Wresz¬ cie zestawione obrazy mory moga byc otrzymane róznymi sposobami, to jest np. jedna z nich moze byc uzyskana przy pom'ocy siatek równoleglych, ale o róznej podzialce, druga ze wzajemnie nachy¬ lonych pod pewnym katem.„Noniusz mory" pozwala bezposrednio ocenic w którym miejscu wzdluz obu pasm mory ma¬ ksima wzglednie minima jasnosci (gestosci opty¬ cznej) leza naprzeciw siebie, a przez to odpa- .da — dla uzyskania wiekszej dokladnosci — ko¬ niecznosc stosowania dodatkowego wzorca mory z wyraznie oznaczona kreska skali. Mozna takze stosowac w celu uzyskania jeszcze wiekszej do¬ kladnosci, albo ulatwienia odczytu, albo wreszcie dla przypadku, gdy mora okreslana ma zmienna podzialke prazków, — podobne zestawienie dwóch, lub nawet wiekszej liczby, róznych pasm mory o róznej podzialce (stalej lub zmiennej w kazdyni pasmie), przy czym kazde z zestawionych pasm mory moze byc utworzone z dwóch nalozonych siatek, z których jedna jest ruchoma wzgledem drugiej. Urzadzenie to dziala na podobienstwo me¬ chanizmu róznicowego.W takim przypadku, o polozeniu ryski okienka wnioskuje sie na podstawie tego, który — liczac od ryski — prazek mory znajduje sie naprzeciw prazka drugiej mory na przyleglym pasmie, albo tez na podstawie tego, w którym miejscu na do¬ datkowej skali na szkielku okienka oba prazki sa naprzeciw siebie. Przy odpowiednim doborze zmiennosci podzialki drobnych linii (siatek), two¬ rzacych mory, powstale prazki mory moga wska¬ zywac polozenie okienka, a zatem i wyswwki, nie¬ zaleznie od glównej skali, a stad nawet z wiejksza 5 od niej dokladnoscia, w innych przypadkach pod¬ stawa, przy pomocy której wykonuje sie ustawie* nia i odczyty jest nalozenie ryski okienka dokla¬ dnie na podzialke skali. PL