Pierwszenstwo: Opublikowano: 20.11.1970 59299 KI. 63 c, 51/11 FA&ol 66m MKP UK Twórca wynalazku: mgr inz. Emil Wolski Wlasciciel patentu: „POLMO" Centralny Osrodek Konstrukcyjno-Badaw- czy Przemyslu Motoryzacyjnego Przedsiebiorstwo Panstwowe, Warszawa (Polska) Urzadzenie do samoczynnej i bezstopniowej regulacji luzu miedzy okladzina cierna, a bebnem hamulcowym w hamulcach uruchamianych hydraulicznie lub pneumatycznie, zwlaszcza do » pojazdów mechanicznych i Przedmiotem wynalazku jest mechaniczne urza¬ dzenie do samoczynnej i bezstopniowej regulacji luzu hamulcowego miedzy okladzina cierna, a bebnem hamulcowym w hamulcach uruchamia¬ nych hydraulicznie lub pneumatyczniej stosowane zwlaszcza w pojazdach mechanicznych.Znane sa urzadzenia o tym samym przeznacze¬ niu, umieszczane poza cylinderkiem hamulcowym i skladajace sie z tulei polaczonej z wieszakiem szczeki hamulcowej oraz tloka wykonanego z ma¬ terialu elastycznego znajdujacego sie wewnatrz tulei i osadzonego na sworzniu polaczonym ze szczeka hamulcowa.W czasie hamowania szczeka hamulcowa prze¬ suwajac sie w kierunku bebna hamulcowego, sciska o'pewna wielkosc material elastyczny tlo¬ ka, który o te sama wielkosc odciaga ja po skon¬ czonym hamowaniu. Wielkosc ta odpowiada lu¬ zowi miedzy okladzina cierna a bebnem hamul¬ cowym. W przypadku zuzycia okladzin ciernych, material elastyczny tloka zostaje przesuniety w tulei o odpowiednia wielkosc.Wada tych urzadzen jest to, ze material elas¬ tyczny tloka po pewnym zuzyciu w pierwszej fazie hamowania zostaje przesuniety a nie scisnie¬ ty o wielkosc luzu. W wyniku tego szczeka nie odsuwa sie od bebna, lecz stale po nim slizga, przez co znacznie zwieksza sie zuzycie okladzin.Nastepna wada tych urzadzen jest twardnienie materialu elastycznego tloka na skutek jego ciag- 10 15 20 25 20 lego sciskania i przesuwania w tulei. Powoduje to zmniejszanie luzu, miedzy okladzina cierna a bebnem hamulcowym, który w krytycznym przypadku moze dojsc do zera. Nastepstwem tego jest zwiekszone zuzycie stale tracych sie okladzin.Poza tym .urzadzenie to wymaga znacznych sil na jego uruchomienie, co obniza sprawnosc cylin- derków hamulcowych.Znane sa urzadzenia w których dosuwanie i od¬ suwanie wykladzin ciernych odbywa sie dzieki sprezynie, o specjalnej charakterystyce spre¬ zystosci, umieszczonej miedzy scianka cylindra i tloka. Sprezyna jest nawinieta w ten sposób, ze po kazdym obciazeniu rozciaga sie znowu o pew¬ na wielkosc i odsuwa okladzine cierna od bebna hamulcowego o wielkosc luzu. W przypadku zu¬ zycia okladziny ciernej, sprezyna zostaje obcia¬ zona powyzej granicy sprezystosci i dosuwa okla¬ dzine do bebna, nie tracac przy tym zdolnosci do odciagania okladziny o wielkosc luzu.Scieranie okladziny przebiega bardzo powoli, dlatego tez wykonanie sprezyny, która przy ta¬ kim malym skoku mogla byc obciazona powyzej granicy sprezystosci i dosuwala przez to okladzine, jest praktycznie bardzo trudno. W rzeczywistosci sprezyna zostaje odksztalcona powyzej granicy sprezystosci dopiero po wykonaniu znacznie wiek¬ szego skoku i regulacja luzu zatraca charakter bezstopniowy.Znane sa; równiez urzadzenia w których dosu- 5929959299 wanie uzyskuje sie za pomoca elementów roz¬ pierajacych w postaci pierscieni tlokowych lub kleszczy tarczowych, które sa wbudowane w sil¬ nie napietym stanie i nastawiaja tlok lub drazek tlokowy na potrzebny luz za pomoca odpowied¬ nich zderzaków.Wada tych urzadzen jest duza sila potrzebna do przesuniecia tloka wraz z elementami rozpie¬ rajacymi, krótki okres sprawnego dzialania ze •wzgledu na zjawisko zmeczenia materialu elemen¬ tów rozprezajacych. Ponadto urzadzenie to musi byc wykonane z materialów drogich, dokladnie obrobionych, oraz jest trudne w montazu.Znane sa urzadzenia w których regulacja luzu miedzy szczeka "hamulcowa, a bebnem jest reali¬ zowana za pompca tulei o wewnetrznej powierz¬ chni stozkowej i trzpienia o powierzchni cylin¬ drycznej* miedzy którymi w specjalnym koszycz¬ ku znajduja sie kulki, które nabiegajac na po¬ wierzchnie stozkowa tulei przy odsuwaniu sie szczeki hamulcowej od bebna, zatrzymuja ja dzieki samohamownosci. Zadana wielkosc luzu hamulcowego zapewniaja zderzaki ograniczajace osiowe przesuniecia tulei. Urzadzenie to umoco¬ wane jest w cylinderku hamulcowym.Wada tego urzadzenia jest ograniczony zakres jego stosowania tylko do ukladów hydraulicznych, oraz trudnosci w wykonaniu stozkowej tulei.Celem wynalazku jest unikniecie tych nie¬ dogodnosci i takie zbudowanie bezstopniowego samoczynnego urzadzenia do regulacji luzu miedzy okladzinami ciernymi, a bebnem, które mozna by stosowac w hamulcach o szczekach uruchamia¬ nych przez cylinderki hamulcowe jak i rozpiera- cze krzywkowe.Cel ten zostal osiagniety przez opracowanie mechanicznego urzadzenia o konstrukcji opartej na zasadzie przesuwnego stozkowego klina, za¬ kleszczajacego sie w cylindrycznej tulei za po¬ srednictwem zlozenia kulkowego. Urzadzenie to jest mocowane miedzy szczeka hamulcowa, a ele¬ mentem stalym takim jak tarcza lub wspornik szczek. Dzieki zwartej budowie, prostocie wyko¬ nania, ciaglosci dzialania oraz uniwersalnosci, urzadzenie to moze byc stosowane do wiekszosci istniejacych ukladów hamulcowych uruchamia¬ nych pneumatycznie i hydraulicznie jako nie¬ zalezny dodatkowy element.Urzadzenie wedlug wynalazku jest uwidocznio¬ ne przykladowo na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia jego przekrój podluzny, a fig. 2 — przyklad jego zastosowania w skladzie hamulców uruchamianych hydraulicznie, a fig. 3 — przyklad jego zastosowania w hamulcach uruchamianych za pomoca sprezonego powietrza.W tulei Ir znajduje sie stozek 2, orax ulozone na jego obwodzie kulki 3. Sprezyna 4 opiera sie, o kulki 3 i powierzchnie lba sruby 5 wkreconej w stozek 2. Wewnatrz stozka 2 znajduje sie sworzen 6 z kolnierzem 7, który ogranicza jego ruch wzdluzny wewnatrz wytoczenia 8' w granicach okreslonych polozeniem pierscienia 9. O powierz* chnie czolowa sworznia 6* i o wewnetrzna po¬ wierzchnie stozka 2 opiera sie sprezyna lfc Tu¬ leja 1 zamknieta jest: % jednej strony korkiem 11, a z drugiej strony oslona 12, które zabezpieczaja przed zanieczyszczeniem powierzchnie wspól¬ pracujace.W zlaczu 13, polaczonym przy pomocy gwintu 5 ze sworzniem 6, oraz w tulei 1, sa wykonane otwory 14 i 15 przeznaczone do zamocowania urzadzenia.W ukladzie hamulców mechanicznych urucha¬ mianych hydraulicznie, pokazanych na fig. 2 znaj- 10 duja sie dwa urzadzenia zamocowane przy po¬ mocy zlacz 13 do sworznia 16 umocowanego na stale do tarczy lub wspornika szczek, oraz za po¬ moca otworów 14 w tulejach 1 do szczek hamul¬ cowych" 17 i 18. Miedzy szczekami hamulcowymi 15 17 i 18 znajduje sie sprezyna sciagajaca 19.Na fig. 3 szczeki hamulcowe 17 i 18 sa rozpie¬ rane za pomoca krzywki 20.W tym ukladzie znajduje sie sprezyna walcowa skrecana 21 i sprzeglo jednokierunkowe 22. 20 Sposób dzialania urzadzenia opisanego w przy¬ kladzie wykonania jest nastepujacy.Podczas hamowania ruch szczek hamulcowych powoduje rozciaganie urzadzenia. W poczatkowej fazie ruchu sworzen 6 przesuwa sie wewnatrz 25 wytoczenia 8 nieruchomego w tej chwili stozka 2.Sprezyna 10 zapewnia pozostanie stozka 2 w do¬ tychczasowym polozeniu, az do chwili oparcia sie kolnierza 7 sworznia 6 o pierscien 9. W nastepnej fazie ruchu sworzen 6 pociaga za soba stozek 2, 30 wzgledem nieruchomej tulei 1. Ruch ten trwa do momentu oparcia sie szczeki hamulcowej o po¬ wierzchnie bebna hamulcowego.Po ustapieniu sily rozpierajacej szczeki, spre¬ zyna sciagajaca 19 powoduje ruch szczeki w kie- 35 runku do sworznia 16. W tym przyjffedku ruch szczeki mozliwy jest tylko w granicach wiel¬ kosci wytoczen 8, poniewaz stozek 2 zakleszczony jest w tulei 1 przy pomocy kulek 3 dociskanych sprezyna 4. W miare zuzywania sie okladzin ha- 40 mulcowych zmienia sie polozenie wyjsciowe szczek przy zachowaniu stalej wielkosci luzu, zaleznie od róznicy wymiarów kolnierza 7 i wytoczenia 8 ograniczonego pierscieniem 9.W ukladzie hamulcowym, którego szczeki 17 45 i 18 uruchamiane sa za pomoca krzywki 20, fig. 3, stosuje sie dodatkowo znane elementy w postaci sprzegla jednokierunkowego 22 i skrecanej spre¬ zyny walcowej 21 utrzymujacych stale krzywke 20 w polozeniu docisnietym powierzchniami 50 krzywkowymi do szczek hamulcowych 17 i 18.Mozliwe jest równiez wykonanie urzadzenia, w którym tuleja 1 i stozek 12 moga miec przekrój prostokatny i wspólpracuja z waleczkami. 55 PL