Pierwszenstwo: 21.111.1967 Holandia Opublikowano: 10.11.1970 59153 KI. 76 d, 6 MKP B 65 h UKD Ak I Twórca wynalazku: Frits Slijkoord Wlasciciel patentu: Algemene Kunstzijde Unie N. V., Arnhem (Ho¬ landia) Urzadzenie do nawijania wyrobów w ksztalcie pasma lub tasmy Przedmiotem wynalazku jest urzadzenie do nawi¬ jania uksztaltowanych jako pasma lub tasma wy¬ robów, okreslanych dalej jako przedza. Urzadzenie to sklada sie z wydrazonego cylindra wyposazo¬ nego w wielocyklowa szczeline zygzakowatego ksztaltu, która powoduje ruch poprzeczny przedzy w czasie jej nawijlania.Znane jest urzadzenie tego typu, które posiada wydrazony cylinder, wyposazony w trzycyklowa szczeline zygzakowata. Nawijana przedza prowa¬ dzona jest po linii prostej, tworzacej kat prosty z osia cylindra, przez szczeline umieszczona tak, ze pasmo przedzy przyjmuje polozenie odchylne od osi cylindra o 120°. W czasie czynnosci nawijania znaj- dujiaca sie w cylindrze przedza ustawia sie zaw¬ sze tak, ze linia jej ruchu przecina os cylindra pod katem prostym. Uzyskuje sie w ten sposób zmniej¬ szenie do minimum odchylanie sie pasma przedzy od linii prosteji przy brzegach szczeliny.W opisywanym urzadzeniu stosowano srednice wyposazonego w szczeline cylindra bardzo duza w porównaniu ze srednica formowanego nawojlu.Os wspierajacego nawój wrzeciona jest nierucho¬ ma. Przy zasilanym przedza koncu cylindra, w pew¬ nej od niego odleglosci znajduje sie stala prowadnica pasma. Poniewaz wymiary cylindra sa bardzo duze w porównaniu z wymiarami formowanego nawoju, rzeczywista droga pasma rózni sie w bardzo nie¬ wielkim stopniu od wyzej opisanej drogi teoretycz¬ nej. 10 20 25 30 Opisywane urzadzenie posiada jednak pewne wa¬ dy. W czasie nawijania nawoju zmienia sie w spo¬ sób ciagly odleglosc punktu wyjscia pasma z cy¬ lindra od punktu zetkniecia sie go z nawijanym nawojem. Poniewaz podtrzymujace nawóji wrze¬ ciono jiest nieruchome, odleglosc miedzy punktem wyjscia pasma z cylindra a punktem zetkniecia sie tego pasma z nawojem musi byc duza, aby nawet calkowicie uksztaltowany nawój nie przeszkadzal w swobodnym wychodzeniu pasma z wnetrza cy¬ lindra. Ta duza odleglosc prowadzi do powstawania grubych" grzbietów przedzy na krawedziach nawoju.Ze wzrostem, srednicy nawoju droga przebywana przez przedze w obrebie szczeliny w cylindrze ulegai stopniowemu przemieszczeniu na zewnatrz w kie¬ runku promieniowym tak, ze tworzony przez pasmo przedzy w stosunku do osi cylindra kat stopniowo maleje.W wyniku tego przedza idzie po linii odbiegajacej od linii teoretycznej prostopadlej do osi cylindra i po pewnym czasie, znajdujac sie przy brzegach szczeliny, zostaje od tej linii odgieta. Prowadzi to do zmian naciagu przedzy. Dazenie do zmniejszenia wplywu tych zjawisk spowodowalo koniecznosc sto¬ sowania bardzo duzych wymiarów cylindra. Jedno¬ czesnie stwarza to powazne problemy konstrukcyjne przy duzym zapotrzebowaniu mocy napedowej, wy¬ maganej do obracania z bardzo duza predkoscia tak duzych cylindrów. 59 15359 153 3 W urzadzeniu wedlug wynalazku usunieto wszyst¬ kie wady wyzej opisywanego znanego urzadzenia.Wynalazek niniejszy znamienny jest tym, ze cylin¬ der wyposazony'jest w dwa prety prowadzace prze¬ dze. Prety te, znajdujac sie od siebie w odleglosci równej jednemu cyklowi krzywej utworzonej przez szczeline, umieszczone sa wzdluz cylindra, równo¬ legle do jego powierzchni. Caly ten uklad moze obracac sie wokól osi cylindra. Mozliwe jest wiec obracanie ukladu od okreslonego wzgledem cylin- » dra polozenia w miare wzrostu srednicy nawoju przedzy podczas jego nawijania.Przedza przechodzi obok tylnych czesci pretów prowadzacych tak, ze^ droga jej biegnie niedaleko osi cylindra. W wyniku tego prety prowadzace zmu¬ szaja przedze do ruchu po drodze tworzacej staly kat z osia cylindra. Dzieki umozliwieniu przemieszcza¬ nia nawojlu o zwiekszajacej sie srednicy wzgledem cylindra, z jednoczesnym polaczeniem tego ruchu z ruchem obrotowym pretów prowadzacych, mozli¬ wym sie stalo utrzymywanie praktycznie stalej od¬ leglosci miedzy punktem wyjscia przedzy z cylin¬ dra a punktem styku jej z nawojem. Odleglosc ia jest ponadto bardzo mala. W tym rozwiazaniu cy¬ linder nie musi byc duzy a przeciwnie, mozna sto¬ sowac wyposazone w szczeliny cylindry o wymia¬ rach tego samego rzedu, co wymiary formowanych nawojów przedzy.Szczególne zalety urzadzenia wedlug niniejszego wynalazku objawiaja sie przy uzyciu nawijarki zna¬ nego typu napedzanej walkiem. W nawijarce ta¬ kiej nawój przedzy umieszczony jest na ruchomym ramieniu, z którym polaczone jest wspomniane wyzeji urzadzenie do obracania ukladu pretów pro¬ wadzacych. Choc urzadzenie wedlug wynalazku umozliwia ulepszenie wszystkich nawijarek wypo¬ sazonych w cylindry z wielocyklowymi szczelinami zygzakowatymi, najlepsze wyniki uzyskuje sie sto¬ sujac cylindry wyposazone w szczeliny o dwóch cyklach zygzaku. W tego typu cylindrach przedza wchodzi do szczeliny i wychodzi ze szczeliny prak¬ tycznie prostopadle do obwodu cylindra, co zapo¬ biega tarciu przedzy o brzeg szczeliny.Przedmiot wynalazku jest przedstawiony przy¬ kladowo na zalaczonym rysunku, na którym fig. 1 pokazuje wzajemne ustawienie najwazniejszych czesci urzadzenia do obracania ukladu pretów pro¬ wadzacych, a fig. 3 przedstawia rozwiniecie po¬ wierzchni zastosowanego cylindra.Na fig. 1 walek napedzajacy oznaczony jest cyfra 1; Walek 1 obraca sie ze stala predkoscia w kierun¬ ku pokazanym strzalka, napedzajac nawój 2. Nawój- 2 moze obracac sie na znajdujacym sie na koncu ' ruchomego ramienia 3 wrzecionie 15. Ruchome ra¬ mie 3 moze obracac sie wokól punktu podparcia 4, dzieki czemu nawój przedzy styka sie z walkiem napedzajacym takze i wtedy, gdy jego srednica ros¬ nie. Walek napedzajacy obraca nawój 2 przedzy w kierunku pokazanym strzalka. Nad walkiem na¬ pedzajacym i nawojem przedzy znajduje sie wy¬ posazony w szczeline, wydrazony cylinder 5, obra¬ cany w pokazanym strzalka kierunku przez nie po¬ kazane na rysunku urzadzenie napedowe.W cylindrze 5 wykonane jest wyciecie w formie zygzakowatej szczeliny o dwóch cyklach, utworzo- 10 15 30 35 45 55 65 ne przez cztery odcinki skosne do tworzacej, pola¬ czone ze soba czesciami odpowiednio zaokraglony¬ mi. Polozenie cylindra ze szczelina wybrane jest tak, ze powierzchnia nawoju w miare wzrostu jego srednicy i przesuwania znajduje sie w miare moz¬ liwosci zawsze w tej! samej odleglosci od cylindra.W poblizu linii laczacej osie obrotu nawoju prze¬ dzy i cylindra ze szczelina znajduje sie pret pro¬ wadzacy 6 a po przeciwnej stronie cylindra znajdu¬ je sie pret prowadzacy 7.Przeznaczona do nawijania przedza 18 wchodzi z góry do szczeliny stykajac sie przy tym z pretami prowadzacymi 6 i 7. Dzieki odpowiedniemu wy¬ braniu polozenia tych pretów oraz zygzakowatemu ksztaltowi szczeliny cylindra wstega przedzy jest zawsze prostopadla do osi cylindra ze szczelina, niezaleznie od jego polozenia. Odpowiednie umiesz¬ czenie preta prowadzacego 6 oraz niewielki odstep miedzy cylindrem a nawojem zapewniaja, ze od¬ leglosc miedzy punktem wyjecia przedzy z cylindra ze szczelina a punktem jej zetkniecia sie z nawojem jest bardzo mala. Dzieki temu redukuje sie do mi¬ nimum tworzenie sie grzbietów na brzegach nawo¬ ju. Aby pret prowadzacy 6 nie zaczepial o nawój w czasie jego powiekszania sie podczas nawijania, uklad pretów 6 i 7 jest obracany wokól osi cylindra ze szczelina w kierunku przeciwnym do kierunku obrotu tego cylindra.Na fig. 3 pokazana jest w rozwinieciu powierzchnia cylindra. Spiralne czesci szczeliny widoczne sa tu jako odcinki proste. Odcinki te, patrzac w kierunku obwodu cylindra, biegna równolegle do siebie w od¬ leglosciach równych polowie obwodu cylindra.Punkty wejscia i wyjscia wstegi przedzy do i ze szczeliny leza zawsze w jednej z par tych odcinków, przy czym punkt wejscia znajduje sie srednicowo nad punktem wyjscia.Na fig. 2 pokazano schematycznie dzialanie urza¬ dzenia do obracania ukladu pretów prowadzacych.Cyframi 3, 4, 6, 7 i 15 oznaczono te same elementy, co na fig. 1. Prety prowadzace 6 i 7 zamocowane sa na dzwigni 10 zamocowanej obrotowo na osi 9 cylindra ze szczelina. Dzwignia 10 znajduje sie obok jednego z konców cylindra. Na dzwigni tej, oprócz pretów prowadzacych 6 i 7 znajduje sie ramie 11 z umocowanym do jego konca ciegnem 12. Ciegno 12 przechodzi przez krazek 13 a drugi jego koniec po¬ laczony jest z ruchomym ramieniem 3. Ciegno 12 utrzymywane jest w stanie naprezenia przez spre¬ zyne 14, oddzialywujaca na ramie 11. Wraz ze wzro¬ stem srednicy nawoju ramie 3 obraca sie w prawo, co powoduje obrót dzwigni 10 dzieki przeniesieniu ruchu ramienia 3 przez ciegno 12 i ramie 11. Pret prowadzacy 6 przesuwa sie w prawo umozliwiajac swobodny wzrost srednicy nawoju 2. Odpowiednio dobierajac wymiary wyzej opisanego ukladu mozli¬ we jest uzyskanie odleglosci punktu wyjscia prze¬ dzy ze szczeliny do punktu styku z nawojem wy¬ noszacej 24 do 30 mm.Przy nawijaniu ciagnionej na zimno przedzy z ny¬ lonu 6 (70 denier, 24 wlókna) w nawoje wazace po¬ nad 3 kG z szybkoscia nawijania równa okolo 1000 m/min okazalo sie mozliwe utrzymanie naciagu przy nawijaniu mniejszego od 0,05 g/denier.Na fig. 2 pokazano tylko jedna z wielu mozliwych5 59153 6 konstrukcji urzadzenia przeznaczonego do obraca¬ nia ukladu pretów prowadzacych. Prosta konstruk¬ cje otrzymac mozna na przyklad laczac bezposred¬ nio kolkiem dzwignie 10 z ramieniem 3. Kolek taki powinien byc przymocowany do ruchomego ramie¬ nia 3 i winien poruszac sie w wykonanej w dzwigni 10 szczelinie. PL