PL59031B3 - - Google Patents

Description

Pierwszenstwo: Opublikowano: 17.VIII.1966 (P 116 132) 18.VIII.1965 Szwajcaria 31.1.1970 KI. 32 a, 29/00 MKP C 03 b w\ 00 UKD 666.1.038.7 Twórca wynalazku: Otto Meyer Wlasciciel patentu: Ronor A. G., Berno (Szwajcaria) Sposób ksztaltowania gladkich, zewnetrznych powierzchni o dokladnych wymiarach na wyrobach ze szklanego tworzywa oraz urzadzenie do stosowania tego sposobu Przedmiotem wynalazku jest sposób ksztaltowa¬ nia gladkich, zewnetrznych powierzchni o doklad¬ nych wymiarach oraz urzadzenie do stosowania tego sposobu.Patent nr 55268 dotyczy sposobu ksztaltowania gladkich zewnetrznych powierzchni, o dokladnych wymiarach, na wyrobach ze szklanego tworzywa, w którym to sposobie wstepnie uformowany kor¬ pus albo czesc korpusu, o wymiarach zblizonych do wymiarów zadanych, ogrzewa sie do tempera¬ tury w dolnym zakresie przerobu i wprowadza do przyrzadu formujacego, wykonanego z wymagana dokladnoscia i ogrzanego do temperatury w gór¬ nym zakresie przeksztalcania. Przeznaczona do ka¬ librowania zewnetrzna -powierzchnie korpusu do¬ prowadza sie do przylegania jej do powierzchni ksztaltujacej przyrzadu formujacego, przy czym korpus po ostudzeniu przynajmniej jego zewnetrz¬ nej warstwy do temperatury lezacej w dolnym za¬ kresie ksztaltowania albo ponizej niego wyjmuje sie z przyrzadu formujacego. Wedlug dalszej cechy wynalazku wedlug patentu nr 55268 pusty wew¬ natrz korpus w postaci ogrzanego pólfabrykatu o wstepnym ksztalcie, wykazujacy maly naddatek na obróbke, po wprowadzeniu do przyrzadu for¬ mujacego doprowadza sie do przylegania do po¬ wierzchni ksztaltujacej przyrzadu formujacego przez wewnetrzne cisnienie gazu.Zastosowanie sposobu wedlug patentu nr 55268 umozliwia uzyskanie nieosiagalnej dotad za porno-- io 25 30 ca obróbki plastycznej na goraco dokladnosci, z odchyleniami od wymaganych wymiarów rzedu 0,001 mm, podczas gdy uprzednio przy najlepszych metodach osiagano tolerancje rzedu 0,01 mm, zbyt duze dla niektórych zastosowan.Ogrzanie wstepnie uformowanego korpusu lub czesci korpusu scisle do temperatury w dolnym zakresie przerobu, wyzszej niz temperatura na¬ rzedzia ogrzanego do temperatury w górnym za¬ kresie przeksztalcenia, jest w wielu przypadkach klopotliwe. Równiez wyjecie pólwyrobu po ochlo¬ dzeniu go wraz z narzedziem ksztaltujacym moze byc niekiedy utrudnione na skutek zakleszczenia.Wynalazek wedlug patentu dodatkowego ma na celu usuniecie tych niedogodnosci. Dalszym celem wynalazku jest skonstruowanie urzadzenia do do¬ godnego stosowania sposobu.Stwierdzono, ze równie dokladny wynik kalibro¬ wania wyrobów z tworzywa szklanego uzyskuje sie, jesli jest zachowany warunek, iz przedmiot lub jego czesc wstepnie uksztaltowana wedlug przy¬ blizonych wymiarów zadanych, przylozona zew¬ netrzna powierzchnia do powierzchni wzorujacej metalowego narzedzia ksztaltujacego w formie ma¬ trycy, jest ochladzana razem z tym narzedziem od temperatury znajdujacej sie pomiedzy zakresem transformacji i zakresem obróbki przedmiotu szklanego do temperatury zakresu transformacji lub ponizej. Natomiast stan wyjsciowy tego wspól¬ nego schladzania moze byc osiagniety takze w in- 5903159031 ny sposób, niz to opisano w patencie nr 55268.Mianowicie przedmiot z tworzywa szklanego mo¬ ze w chwili zetkniecia sie jego powierzchni z po¬ wierzchnia narzedzia ksztaltujacego wykazywac, zamia$t .Ytyzszfej, takze temperature równa lub niz¬ sza od temperatury narzedzia ksztaltujacego. Mo¬ ze tez narzedzie ksztaltujace nie byc uprzednio ogrzane, lecz ogrzewa sie je razeni z pólwyrobem ksztaltowym od temperatury pokojowej lub nieco podwyzszonej az do wymaganej temperatury, znaj¬ dujacej sie w zakresie posrednim miedzy zakre¬ sem obróbki i zakresem transformacji przedmio¬ tu z materialu szklanego, od której to tempera¬ tury rozpoczyna sie wspólne schladzanie.Stwierdzono dalej, ze sposób wedlug patentu nr 55)268 moze byc wykorzystany nie tylko do prze¬ prowadzania kalibrowania wstepnie uksztaltowa¬ nych przedmiotów z materialu szklanego, lecz tak¬ ze do ulepszania pólwyrobów ksztaltowych, zwlaszcza przez hartowanie, przez wyrównanie wystepujacych niepozadanych naprezen lub przez wywolanie w okreslonych miejscach pozadanych naprezen.Zgodnie z tym wynalazek wedlug patentu do¬ datkowego polega na tym, ze wstepnie uksztalto¬ wany przedmiot lub jego czesc o wymiarach co najmniej zblizonych do wymiarów zadanych, kla¬ dzie sie zewnetrzna powierzchnie do metalowego narzedzia ksztaltujacego o formie matrycy które jest wykonane z materialu o wyzszym wspólczyn¬ niku rozszerzalnosci cieplnej niz ten 'który wyka¬ zuje przedmiot z tworzywa szklanego ponizej swej temiferatiir^ transformacji, i razem z tym narze¬ dziem ochladza do temperatury znajdujacej sie miedzy zakresem transformacji i obróbki przed¬ miotu z materialu szklanego do temperatury znaj¬ dujacej sie jeszcze w zakresie transformacji lub ionizej. ! "Wymieniony sposób znajduje zastosowanie od imomentu nalozenia kalibrowanego (wzglednie ule- aiiego pólwyrobu zewnetrzna powierzchnia na ierzohnie odwzorowujaca narzedzia ksztaltu- jacejgb, przy czym zarówno pólwyrób ksztaltowy jat i narzedzie ksztaltujace co najmniej w stre¬ fie wzajemnego zetkniecia sie wykazuja tempe¬ rature* w zakresie pomiedzy zakresem transfor¬ macji i zakresem obróbki przedmiotu z materialu szklanego.Niezaleznie od tego jak sie osiaga wspomniany sjtaji wyjsciowy wspólnego schladzania, dla otrzy¬ mania zamierzonych wyników decydujace znacze¬ nie ma faza wspólnego schladzania narzedzia ksztaltujacego wraz ze znajdujacym sie w nim pólwyrobem ksztaltowym, który styka sie swa po¬ wierzchnia zewnetrzna z powierzchnia odwzoro¬ wujaca narzedzia, do temperatury lezacej w za¬ kresie transformacji lub ponizej.Osiagany w fazie tego wspólnego ochladzania nieoczekiwany wynik kalibrowania i/lub ulepsza¬ nia polega na tym, ze w opisanym sposobie styg¬ nace metalowe narzedzie na skutek swego sil¬ niejszego skurczu wywiera nacisk na znajdujacy sie wewnatrz pólwyrób ksztaltowy, przy czym w danych parametrach temperatury lepkosc przed¬ miotu szklanego przechodzi przez zakres, w któ¬ rym pólwyrób jest juz dostatecznie wytrzymaly dla wytworzenia sie cisnienia, a równoczesnie na tyle plastyczny, iz pod tym cisnieniem i w roz- porzadzalnym czasie mozliwe sa jeszcze drobne od- 5 ksztalcenia.Zgodnie z wynalazkiem wstepna faze procesu prowadzi sie w ten sposób, iz przedmiot z mate¬ rialu szklanego lub jego czesc w momencie wpro¬ wadzenia do narzedzia ksztaltujacego ma tempe- io rature lezaca ponizej zakresu obróbki. Natomiast narzedzie jest ogrzane do temperatury wyzszej.W odmianie sposobu wedlug niniejszego wyna¬ lazku narzedzie ksztaltujace dopiero po wprowa¬ dzeniu pólwyrobu ksztaltowego i z nim razem 15 jest ogrzewane do temperatury wyjsciowej. Ten drugi sposób nie nadaje sie do obróbki cylindrycz¬ nych i pryzmatycznych pólwyrobów ksztaltowych, natomiast tak jak pierwszy, nadaje sie dobrze do kalibrowania wzglednie ulepszania przedmiotów 20 o jednostronnie zbieznym ksztalcie, na przyiklad stozków scietych.Wspólne schladzanie przedmiotu i narzedzia do temperatury lezacej w zakresie transformacji lub ponizej moze prowadzic na skutek róznej war- 25 tosci wspólczynników rozszerzalnosci, do zaklesz¬ czenia przedmiotu. Aby to zjawisko wyelimino¬ wac, stosuje sie dodatkowe podgrzanie potrzebne co najwyzej tylko do wyjecia przedmiotu lub jego czesci. W niektórych przypadkach korzystne jest 30 równoczesne oziebianie przedmiotu z materialu szklanego lub jego czesci.Do stosowania sposobu wedlug wynalazku sluzy korzystnie urzadzenie, którego glówna czescia skladowa jest metalowe narzedzie ksztaltujace w 85 postaci matrycy. Narzedzie to posiada ciagla we¬ wnetrzna powierzchnie odwzorowujaca i jest za¬ opatrzone w elementy do ogrzewania jak równiez element do ochladzania narzedzia i/lub umiesz¬ czonego w nim pólfabrykatu. Narzedzie ksztaltu- 40 jace ma osiowy otwór przelotowy z powierzchnia wewnetrzna o dokladnych wymiarach, przy czym dlugosc tej ksztaltujacej czesci narzedzia jest wieksza od dlugosci elementu ksztaltowanego.Element do ogrzewania narzedzia jest, tak usytu- 4B owany na jego powierzchni, iz ogrzewa narzedzie w sposób równomierny i kontrolowany co naj¬ mniej w strefie kontaktu z ksztaltowanym pólfa¬ brykatem.Sposób wedlug wynalazku i jego odmiana sa 50 dokladniej opisane w zwiazku z rysunkiem fig. 1, na którym pokazano wykresy temperatury narze¬ dzia i przedmiotu kolejno wedlug patentu nr 55268 oraz wedlug niniejszego wynalazku.Na wykresach przebieg temperatury dla narze- 56 dzia ksztaltujacego jest pokazany linia ciagla, a dla pólfabrykatu ksztaltowego linia przerywana, przy czym na odcietej oznaczony jest czas (w se¬ kundach), a na rzednej temperatura (w °C). Na osi temperaturowej sa dwa zakresy zaznaczone 60 przez ukosne zakreskowanie. Dolny (480° — 600°C) odpowiada co do lepkosci zakresowi transforma¬ cji, podczas gdy powyzej 780°C zaczyna sie zakres obróbki.Nalezy zaznaczyc, ze odpowiadajace tym zakre- 65 som lepkosci zakresy temperatury zalezne sa od59031 gatunku szkla i kazdemu gatunkowi szkla odpo¬ wiada charakterystyczny zakres. Na zalaczonych wykresach przykladowo przedstawione sa warun¬ ki dotyczace czesto stosowanego szkla aparaturo¬ wego „Duran 50". W ogólnym przypadku w sen¬ sie wynalazku nie sa miarodajne podane na wy¬ kresie wartosci temperatury, ale tak zwane ty¬ powe zakresy odnoszace sie do lepkosci.Równiez nalezy miec na wzgledzie, ze podane temperatury z jednej strony dla narzedzia ksztal¬ tujacego, z drugiej dla pólwyrobu ksztaltowego przedstawiaja interpolowane srednie wartosci na calym przekroju. Rozumie sie, ze w dalej opisa¬ nym sposobie wykonania wyrównanie temperatu¬ ry nastepuje po wprowadzeniu pólwyrobu ksztal¬ towego, praktycznie biorac natychmiast w strefie zetkniecia sie, w bardziej oddalonych strefach z odpowiednim opóznieniem.Wedlug sposobu opisanego w glównym paten¬ cie (wykres I) pólwyrób ksztaltowy w momencie zetkniecia sie z narzedziem ksztaltujacym (w cza¬ sie zerowym) wykazuje temperature w dolnym zakresie obróbki zastosowanego materialu, pod¬ czas gdy narzedzie ksztaltujace ogrzane jest do temperatury w górnym zakresie transformacji ma¬ terialu. Po zetknieciu sie pólwyrób ksztaltowy ochladza sie stosunkowo szybko przez oddanie ciepla narzedziu, podczas gdy temperatura narze¬ dzia odpowiednio wzrasta, az do wyrównania sie temperatury, co najmniej w strefie zetkniecia sie.Nastepnie przez oddanie ciepla otoczeniu wyste¬ puje decydujaca faza wspólnego ochlodzenia na¬ rzedzia i pólwyrobu ksztaltowego, w której doko¬ nuje sie kalibrowania i/lub ulepszania. Po ochlo¬ dzeniu o okolo 50—70°C (od temperatury wyjscio¬ wej narzedzia ksztaltujacego) kalibrowany pólwy¬ rób ksztaltowy moze byc wyjety przed calkowi¬ tym zakleszczeniem. Moment tego wyjecia ozna^ czony jest na wykresie jako tE. Poniewaz nie la¬ two jest ten moment uchwycic i przy przedwczes¬ nym wyjeciu mozna nie osiagnac pozadanego wy¬ niku, celowe jest przedluzenie jeszcze troche ochla¬ dzania i ponowne ogrzanie narzedzia ksztaltuja¬ cego, azeby ulatwic wyjecie zakleszczonego pól¬ wyrobu ksztaltowego. Ta faze procesu przedsta¬ wiono na wykresie II i III.W przeciwienstwie do opisanego1 powyzej sposo¬ bu w sposobie wykonania podanym na wykresie II pólwyrób ksztaltowy nie jest uprzednio pod¬ grzany do temperatury w dolnym zakresie obrób¬ ki. Wykazuje on w momencie wprowadzenia do narzedzia ksztaltujacego, to znaczy w czasie ze¬ rowym, temperature 350°C, która pochodzi z po¬ przedzajacego ksztaltowania wstepnego i moze le¬ zec nieco wyzej lub nizej, na przyklad w tempe¬ raturze pokojowej, w przypadku gdy kalibrowa¬ nie iAub ulepszanie nie nastepuje bezposrednio po wstepnym uksztaltowaniu.Temperatura wyjsciowa narzedzia ksztaltujace¬ go w czasie zerowym jest przy tej metodzie wy¬ konania tak wysoko dobrana, ze przy wyrówna¬ niu (temperatur zarówno pólwyrób ksztaltowy jak i narzedzie ksztaltujace osiagaja temperature okolo 670°C. Potem nastepuje faza wspólnego ochlodzenia pólwyrobu ksztaltowego i narzedzia ksztaltujacego do temperatury 570°C, przy czym ogrzanie narzedzia ksztaltujacego i oziebienie pól¬ wyrobu ksztaltowego w koncowej fazie umozliwia jego wyjecie. 5 Od tego sposobu wykonania rózni sie sfcosób po¬ dany na wykresie III. Pólwyrób ksztaltowy wpro¬ wadzany jest do narzedzia ksztaltujacego Juz przed jego nagrzaniem i razem z nim zostaje ogrzany. Przedstawiony jest tu przypadek, w któ- io rym pólwyrób ksztaltowy i narzedzie ksztaltujace w czasie zerowym to znaczy przy zetknieciu sie wykazuja temperature pokojowa. Przy produkcji ciaglej i majacym miejsce bezposrednio przedtem uksztaltowaniu wstepnym, moga temperatury wyj- 15 sciowe pólwyrobu ksztaltowego i narzedzia ksztal¬ tujacego byc nieco wyzsze i nie potrzebuja byc wyrównane od poczatku. Jesli przy ogrzewaniu narzedzia ksztaltujacego osiagnelo ono, jak rów¬ niez pólwyrób ksztaltowy temperature 670°C, tó 20 nastepuje wspólne ochlodzenie o 100°C, przy czym przez ponowne ogrzanie narzedzia i oziebianie pólwyrobu ksztaltowego rozdzielenie ich mozliwe jest w momencie tE.Do przeprowadzenia obydwóch ostatnio ópfiS- 25 nych sposobów wykonania sluzy proste urzadze¬ nie, które przykladowo przedstawione jest na fig. 2. Jest to urzadzenie do kalibrowania i/lub uler*- szania stozkowych powierzchni pasowania w za¬ konczeniach rur szklanych. Narzedzie ksztaltuja- 80 ce 1 ma tu ksztalt stozkowej tulei ze stopu niklo^ wego „Inconel", która osadzona jest na cylindrycz¬ nej tulei 2 jako jej przedluzenie. Ta ostatnia po¬ laczona jest z plyta podstawy 3. Narzedzie ksztal¬ tujace 1 posiada na zewnetrznej scianie rowek dó 85 skretki grzejnej 4 sluzacej do elektrycznego ogrze¬ wania narzedzia ksztaltujacego.Dla osiagniecia dobrych wyników kalibrowania wazne jest regularne rozdzielanie ciepla w narze¬ dziu ksztaltujacym 1, które osiagamy przez staly skok skretki grzejnej 4 i dalej przez to, ze wyko¬ rzystuje sie do kalibrowania nie caly ogrzewany odcinek, tylko jego srodkowa czesc.Dla pewnych celów moze bjrc równiez pozada- , ny nierównomierny rozdzial ciepla na przyklad gdy kalibrowany pólwyrób ksztaltowy ma wyka¬ zywac w pewnym miejscu nieznaczne wybrzusze¬ nie (rzedu mniej wiecej paru tysiecznych milime¬ tra), lub gdy nalezy wytworzyc W pólwyrobie i ksztaltowym strefe naprezenia (na przyklad jak miejsce pozadanego pekniecia). Skretka grzejna 4 zasilana jest przez dwa przewody 5.W celu dozorowania przebiegu temperatury 'na¬ rzedzia ksztaltujacego 1, w odpowiednim miejscu 55 wpuszczony jest termoelektryczny czujnik ciepl¬ ny 6. Za posrednictwem odpowiednich nie przed¬ stawionych na rysunku polaczen, wartosci pomia¬ rowe przekazywane przez ten czujnik mogA byc wykorzystywane do automatycznego sterowania eo przebiegów: wlaczania i wylaczania pradu grzej¬ nego, wkladania i wyjmowania pólwyrobu ksztal¬ towego.W celu przyspieszenia oziebiania narzedzia ksztaltujacego przewidziany jest pierscieniowy 65 przewód 7 z otwbranii skierowanymi w strone nfi- 4059031 8 rzedzia 1, przez które wdmuchuje sie sprezone po¬ wietrze na narzedzie ksztaltowe 1.Powietrze zuzyte wchodzi przez otwory znajdu¬ jace sie w dolnej czesci plaszcza 8. Pólwyrób ksztaltowy, jesli jest pusty lub przelotowo otwar¬ ty moze równiez byc oziebiany przy pomocy spre¬ zonego powietrza, które wchodzi przez otwór w srodku plyty dennej 3. W pólwyrobie ksztaltowym 9 obróbce podlega koncowy odcinek rury szklanej w ksztalcie scietego stozka.Przyklad.Przy pomocy opisanego urzadzenia kalibrowanie odbywa sie wedlug wykresu III na fig. 1 w na¬ stepujacy sposób: pólwyrób ksztaltowy wstepnie uksztaltowany w przyblizonych do wymaganych wymiarach, na przyklad rura szklana ze szkla apa¬ raturowego, której stozkowy odcinek koncowy 9 ma byc kalibrowany po stronie zewnetrznej, wpro¬ wadza sie wedlug fig. 2 recznie lub automatycz¬ nie pionowo z góry, w temperaturze pokojowej, do narzedzia ksztaltujacego 1, równiez majacego te temperature. To ostatnie ogrzewa sie w prze¬ ciagu 10—15 sekund do okolo 670aC, potem ozie¬ bia o 100°C przez wdmuchiwanie zimnego powie¬ trza przez przewód 7. Nastepnie ponownie ogrze¬ wa sie narzedzie ksztaltujace przy równoczesnym oziebianiu pólwyrobu ksztaltowego, który wyjmu¬ je sie po uplywie kilku sekund.Uksztaltowanie /wstepne pólwyrobu ksztaltowe¬ go na przyblizone wymiary (moze nastapic we¬ dlug najczesciej uzywanej metody ksztaltowania na goraco, na przyklad przez obróbke na tokarce przy zastosowaniu wa&ów o odpowiednim ksztal¬ cie, przy czym rozsz^enie osiaga sie przez wdmu¬ chiwanie sprezonego powietrza lub przez odwi¬ rowywanie odsrodkowe. Przy tym nalezy sie juz starac o mozliwie dobre przyblizenie do ostatecz¬ nych wymiarów. Tolerancje pólwyrobu ksztalto¬ wego w stosunku do wymaganych wymiarów po¬ winny w ogólnym przypadku byc rzedu wiel¬ kosci 0,01 mm, co jest jeszcze osiagalne przy po¬ mocy stosowanych metod ksztaltowania na go¬ raco. O ile istnieja wieksze odchylenia, kalibro¬ wanie do pozadanej precyzji mozna osiagnac stop¬ niowo, stosujac sposób wedlug wynalazku, ewen¬ tualnie zastosowujac rózne narzedzia ksztaltujace jedno po drugim.Wprowadzany do narzedzia ksztaltujacego pól¬ wyrób ksztaltowy moze takze juz wykazywac wy¬ magana koncowa dokladnosc gdy sposób obróbki wedlug wynalazku sluzy nie do kalibrowania, a do ulepszania. Tu mozna na przyklad przez za¬ stosowanie nieco nizszego, wzglednie bardziej roz¬ ciagnietego zakresu oziebiania jak podany na fig 1 osiagnac hartowanie przedmiotu z materialu szkla¬ nego, lub przez zastosowanie tylko strefy ogrze¬ wania o formie pierscieniowej, otrzymanej za po¬ moca drutu grzejnego o jednym zwoju, wprowa¬ dzic niejednorodnosc do przedmiotu z materialu szklanego, która na przyklad moze stanowic miej¬ sce pozadanego pekniecia.Ogrzewanie narzedzia ksztaltujacego moze na¬ stapic w inny sposób jak przez elektryczne ogrze¬ wanie oporowe, na przyklad przy pomocy plomie¬ nia lub na drodze nagrzewania indukcyjnego.Okresy czasu nagrzewania i chlodzenia moga trwac krócej lub dluzej niz podano na fig. 1, za¬ leznie od ksztaltu i masy obrabianego pólwyrobu ksztaltowego. Przedmiot pelny wymaga wolniej- 5 szego nagrzewania niz przedmiot wewnatrz wy¬ drazony, równiez jego oziebianie trwa dluzej, tym bardziej, ze tu nie moze byc zastosowane oziebia¬ nie od wewnatrz powietrzem sprezonym. Nalezy pamietac o tym, ze przebieg temperatury a mia¬ lo nowicie wielkosc i szybkosc zmian temperatury, musi byc dostosowana do ksztaltu masy i mate¬ rialu pólwyrobu ksztaltowego, jak równiez do za¬ mierzonego efektu. W razie potrzeby najlepszy sposób dzialania wybrac mozna przez przeprowa- 15 dzenie prób wstepnych. PL

Claims (7)

1. Zastrzezenia patentowe 20 1. Sposób ksztaltowania gladkich, zewnetrznych powierzchni o dokladnych wymiarach na wy¬ robach ze szklanego tworzywa wedlug patentu nr 55268, znamienny tym, ze wstepnie uksztal¬ towany co najmniej na przyblizone pozadane 25 wymiary przedmiot lub jego czesc, którego po¬ wierzchnia zewnetrzna styka sie z powierzchnia odwzorowujaca metalowego narzedzia ksztaltu¬ jacego o ksztalcie matrycy, wykonanej z mate¬ rialu o wyzszym wspólczynniku rozszerzalnosci 30 cieplnej niz ten, który wykazuje przedmiot z tworzywa szklanego ponizej swej temperatury transformacji, ochladza sie wraz z narzedziem od temperatury mieszczacej sie pomiedzy za¬ kresem transformacji i zakresem obróbki two¬ rzywa szklanego do temperatury mieszczacej sie w zakresie transformacji lub ponizej.

2. Sposób wedlug zastrz, 1 znamienny tym, ze przedmiot z tworzywa szklanego lub jego czesc przy wprowadzaniu do narzedzia ksztaltujace- 40 go utrzymuje sie w temperaturze nizszej od zakresu obróbki.

3. Sposób wedlug zastrz. 1 lub 2, znamienny tym, ze narzedzie ksztaltujace i przedmiot z two¬ rzywa szklanego lub jego czesc utrzymuje sie 45 w{ takiej temperaturze wyjsciowej, ze po wpro¬ wadzeniu przedmiotu lub jego czesci stosuje sie dodatkowe podgrzanie potrzebne co najwy¬ zej tylko dla wyjecia przedmiotu lub jego cze¬ sci. 50

4. Odmiana sposobu wedlug zastrz. 2, znamienna tym, ze narzedzie ksztaltujace wraz ze znajdu¬ jacym sie w nim przedmiotem z materialu szklanego lub jego czescia, nalezy podgrzac do temperatury lezacej miedzy zakresem transfor- 55 macji i zakresem obróbki przedmiotu z ma¬ terialu szklanego.

5. Sposób wedlug zastrz. 3 lub 4, znamienny tym, ze po ochlodzeniu narzedzia ksztaltujacego i przedmiotu z materialu szklanego lub jego eo czesci, dla ulatwienia wydobycia przedmiotu narzedzie ksztaltujace ogrzewa sie, w niektó¬ rych przypadkach przy równoczesnym oziebia¬ niu przedmiotu z materialu szklanego lub jego czesci. 65

6. Urzadzenie do stosowania sposobu wedlug za- 8559031 9 strz. 1, znamienne tym, ze jest zaopatrzone w metalowe narzedzie ksztaltujace (1) w postaci matrycy o ciaglej wewnetrznej powierzchni od¬ wzorowujacej oraz w elementy (4, 5) do ogrze¬ wania tego narzedzia jak równiez w element (7) do ewentualnego ochlodzenia narzedzia (1) i/lub umieszczonego w nim pólfabrykatu (9).

7. Urzadzenie wedlug zastrz. 1 i 6, znamienne tym, ze narzedzie ksztaltujace (1) ma otwór osiowy 10 przelotowy z ciagla powierzchnia wewnetrzna o dokladnych wymiarach, przy czym dlugosc ksztaltujacej czesci narzedzia (1) jest wieksza od dlugosci ksztaltowanego pólfabrykatu (9), element grzejny (4) jest umieszczony na dlugosc osiowej wiekszej niz dlugosc strefy kontakto¬ wej i sluzy do kontrolowanego oraz równomier¬ nego ogrzewania narzedzia co najmniej w stre¬ fie kontaktowej. 10 20 30 40 60 i % 10 20 30 40 50 \ 60 F1E.1 10 20 30 40 50 60 \tfsecjKI. 32 a, 29/00 59031 MKP C 03 b FIB.2 Zaklady Kartograficzne — C/899, 240 PL