Stopy zawierajace siarke zwlaszcza ta¬ kie, które w stopionej siarce zawieraja pia¬ sek z domieszka metalu, jaki otrzymuje sie zwlaszcza przy oczyszczaniu odlewów, da¬ ja odlewy odznaczajace sie metalicznie bly¬ szczaca powierzchnia i posiadaja duza trwalosc, wobec czego nadaja sie do wyro¬ bu waz, przyborów do pisania, urn, koszy kwiatowych i podobnych przedmiotów oz¬ dobnych. Materjal ten ulega jednak w cza¬ sie ostygania latwo peknieciom, co utrud¬ nia jego uzywanie, o ile nie stosuje sie szczególnych srodków zapobiegawczych.Moze sie to odbywac w ten sposób, ze for¬ my wypelnia sie stopem zawierajacym siarke, le^cz po wlaniu stopu i powierz- chownem jego ostygnieciu plynna masa wy¬ lewa sie znowu z formy przez sciany, two¬ rzace rdzen odlewu. Wtedy pozostaje we formie stosunkowo cienkoscienny odlew, który juz niema daznosci do pekania.Odlew ten mozna wyjac po rozebraniu for¬ my, przyczem na powierzchniach stykaja¬ cych sie bezposrednio z forma otrzymuje sie silny polysk tak, ze nie wymaga juz po¬ tem polerowania tylko powierzchownego starcia w celu usuniecia cienkiej ii mniej lub wiecej zabarwionej warstewki utlenionej, poczem wystepuje odrazu metalicznie bly¬ szczaca powierzchnia odlewu.Lecz jednostajnosc powierzchni pozo¬ stawia wiele do zyczenia,, o ile przy wie-waniu stopu nic przestrzega sie szczegól¬ nych srodków ostroznosci.Przy wlewaniu stopu do formy zdarza sie czesto, ze plyn uderzajac o dno formy rozpryskuje sie i odpryski osiadaja na scianach formy, ostygaja bardzo szybko i powoduja wadliwe miejsca na powierzch¬ ni odlewu, które objawiaja sie w postaci baniek lub innych mieregularnosci o od¬ miennej barwie.Wady tej mozna uniknac jezeli nie wle¬ wa sie stopu swobodnie do formy, lecz przy pomocy skosnego koryta, siegajacego pra¬ wie do dna formy.W, opisany sposób mozna otrzymywac pustej odlewy; o bardzo równej powierzch¬ ni zewnetrznej. Nie dotyczy to jednak we¬ wnetrznej powierzchni, ograniczajacej pro¬ sta przestrzen odlewu, która jest mniej lub wiecej szorstka. W niektórych przedmio¬ tach, np. plaskich miskach, jest jednak po- zadanem, aby nietylko zewnetrzna po¬ wierzchnia byla równa i blyszczaca, lecz takze wewnetrzna. Aby i temu zadoscuczy¬ nic postepuje sie wedlug wynalazku w ten sposób, ze wykonywa sie formy z rdzeniem, który okresla ksztalt zewnetrznego wydra¬ zenia wyrabianego odlewu. Jezeli materjal odlewniczy styka sie tak z zewnetrzna jak i Wewnetrzna powierzchnia z doskonale polerowanemu powierzchniami formy, to odlew posiada tak zewnatrz jak i wewnatrz jednostajnie blyszczaca powierzchnie.W celu unikniecia pekania odlewu przy uzyciu takich form z rdzeniem postepuje sie znowu tak jak wyzej podano; mianowi¬ cie po zupelnem wypelnieniu pustej prze¬ strzeni formy miedzy zewnetrzna sciana formy a sciana rdzenia, pozwala sie odle¬ wowi zewnetrznie ostygnac, poczem plyn¬ ny stop zawarty jeszcze miedzy stezalemi juz warstwami odlewu wylewa sie mniej lub wiecej zupelnie tak, ze miedzy steza¬ lemi warstwami powstaje pusta przestrzen, otwór wylewowy wypelnia sie reszta ma- teirjalu odlewniczego, ustawiajac w ten spo¬ sób forme, ze plynna masa odlewnicza ply¬ nie ku otworowi. W ten sposób powstaje zewszad zamkniety odlew pusty, który wyj¬ muje sie po rozebraniu formy. Aby zapew¬ nic jednostajnosc scian odlewu we wszyst¬ kich miejscach mozna forme po zamknie¬ ciu wylewu poruszac w taki sposób, aby pjofcostaila masa plynna rozlozyla sie jed¬ nostajnie na stezalych sciankach. Aby wy¬ glad odlewu nie byl zalezny od naturalnej powierzchni materjalu odlewniczego, któ¬ ry ulega dzialaniJu wplywów atmosferycz¬ nych, mozna odlewy po wyjeciu z formy i zdjeciu utlenionej warstewki, weferajac ja suknem, zabezpieczyc przed dzialaniem atmosferycznem zapomoca przezroczystej, ochronnej politury, która uwidacznia piek¬ ny polysk metaliczny materjalu odlewni¬ czego, lecz uniemozliwia dostep powietrza do materjalu. Taka powloke ochronna uzy¬ skuje sie dodajac do mieszaniny zawiera¬ jacej wosk ii zywice taka ilosc rozpuszczal¬ nika, aby powstala masa o gestosci smie¬ tany, poczem miekka szmatka naklada sie ja na odlew. Do dobrego dzialania politu¬ ry ochronnej waznem jest, aby rozpuszczal¬ nik tej mieszaniny zywiczno-woskowej nie byl alkoholem lecz inna ciecza, np. eterem lub terpentyna, bo roztwory alkoholowe latwo pekaja i odpryskuja potem. Po¬ wierzchnie odlewu mozna tez i w inny spo¬ sób upiekszyc, a mianowicie zapomoca wkladek. Przy wyrobie odlewów takich o jakich mowa mozna to uskutecznic tak, ze pozadane ozdoby przykleja sie swobodnie do wewnetrznej sciany formy przed wla¬ niem stopu zawierajacego siarke. Te pasy ozdobne z metalu, celuloidu, papieru i po¬ dobnych materjalów przyczepione do scia¬ ny formy, wglebiaja sie w stopie przy wle¬ waniu masy odlewniczej zawierajacej siar¬ ke, masa ochwytuje je i trzyma tak, ze na powierzchni1 odlewu ukazuja sie one jako ozdobne wkladki i moga byc jeszcze pod¬ dane polerowaniu, grawerowaniu lub po¬ dobnej obróbce. — 2 —W celu uzyskania odlewów o szczegól¬ nie duzej odpornosci przeciw uderzeniom i zuzyciu, zaleca sie dodanie do stopu, za¬ wierajacego siarke, oprócz piasku, zawiera¬ jacego metal lubs podobne domieszki, tak¬ ze jeszcze weglanów metali ziem alkalicz¬ nych, zwlaszcza magnezytu, w stosunku o- kolo 10% mieszaniny si&rkowo-piaskowej.Domieszka tych weglanów metali ziem alkalicznych wzglednie magnezytu wplywa na wyglad stopu, nadajac mu jasniejsza barwe. Okolicznosc te mozna spozytkowy- wac do wyrobu takich przedmiotów ze sto¬ pów, zawierajacych siarke, które posiadaja powierzchnia wzorzysta, zwlaszcza marmu¬ rowa. Przedmioty takie otrzymuje sie, gdy na stop siarkowo-piaskowo - metaliczny, zmieszany ewentualnie ze stosownym bar¬ wikiem, np. ze sadza, i znajdujacy sie w ob¬ szernym kotle odlewniczym, natryskuje sie krople stopu, zawierajacego siarke, z mala domieszka weglanu metali ziem alkalicz¬ nych (magnezytu). Przy wlewaniu takiego stopu, na którego powierzchni plywaja krople stopu siarkowego o odmiennej bar¬ wie, krople te u wylotu z kotla wyciagaja sie z pasemka i sa widoczne w odlewie ja¬ ko zylki. Wyrób odlewów wedlug sposobu wyzej podanego objasnia zalaczony rysunek.Fig. 1 przedstawia wyrób odlewu we¬ wnatrz pustego, majacego ksztalt wazy, przy zastosowaniu korytka odlewniczego w celu unikniecia wadliwych miejsc na po¬ wierzchni z powodu rozpryskiwania.Fig. 2 przedstawia forme z rdzeniem i wyrób pustego odlewu.Na fig. 1 przyjeto forme odlewnicza, skladajaca sie z dwu czesci 1, 2. W jej wy¬ drazenie wchoidzi koryto 3, które moze miec przeLrój np. pólokragly. Wedlug rysunku wlozono na górny wylot formy lejek wle¬ wowy 4, przez który koryto 3 wchodzi do wnetrza formy. Aby koryto wygodnie ulo¬ zyc w formie jest ono zaopatrzone w ha¬ kowata nasade 5, która mozna zawiesic na podporze rurowej 6 przymocowanej do lej¬ ka 4. Przy wlewaniu stopu nalezy uwazac, aby koryto bylo ustawione pochylo, aby stop nie splywal zbyt gwaltownie po scia¬ nach koryta.Po wypelnieniu formy az do górnego wylotu lejka i gdy po~pozostawieniu masy w spokoju na pewiien czas, np. % minuty, wylewa sie pozostala jeszcze plynna mase.Pozostaje wtedy tylko cienka warstwa 7, jak zaznaczono punktami na fig. 1. Po ro¬ zebraniu czesci formy 1, 2 mozna piisty odlew 7 wyjac.Stop jest celowo mieszanina dwóch sto¬ pów, mianowicie stopu siarki z piaskiem zawierajacym metal, przyczem na 53 cze¬ sci wagowych siarki bierze sie 47 czesci wagowych piasku, zawierajacego metal i barwik (sadza lub inny barwik), przy tem¬ peraturze okolo 130° i drugiego stopu siar¬ ki i magnezytu, w stosunku 53- czesci wa¬ gowych siarki na 47 czesci wagowych ma¬ gnezytu, ogrzanego do 200° i dodanego do pierwszego stopu o riizszej temperaturze w ilosci okolo 10%.Wedlug fig. 2, w zewnetrzna forme, skladajaca sie z pierscieniowej czesci) dol¬ nej 8 i równiez pierscieniowej czesci gór¬ nej 9, oraz srodkowego}, podzielonego pier¬ scienia ozdobnego 10, jest wlozony rdzen 11. Dolna czesc formy 8 posiada otwór wle¬ wowy, w który wklada sie lej 12. Stop, który moze miec sklad wyzej podany, wle¬ wa sie lejem 12, gdy forma jest ustawiona odwrotnie, a po powierzchniowem ostygnie¬ ciu odlewu przy scianach zewnetrznej i we¬ wnetrznej formy wylewa sie reszte plynne¬ go stopu znowu przez otwór leja 12. Lej 12 zdejmuje sie potem i zastepuje zatyczka 13, poczem forme ustawia sie prosto — tak jak na fig. 2, przyczem freszta plynnego sto¬ pu zbiera sie ponad zatyczka 13 i zamyka otwór pozostaly po wlewaniu stopu, wsku¬ tek czego powstaje pusty odlew zewszad zamkniety, tak jak wskazuje 14 na fig. 2.Az do zupelnego ostygniecia resztki plyn¬ nego stopu pozostalego w pustej przestrze- — 3 —rp przedmiotu 14 porusza sie forme w te i owa strone, aby plynna masa ulozyla sie równomiernie. Po ostygnieciu wyjmuje sie rdzen 11, potem zdejmuje sie czesci formy & i 9 ze srodkowego pierscienia 10, który jest dwudzielny, wiec moze byc rozsuniety na boki tak, ze odlew zostaje oswobodzo¬ ny- Przedmioty z ozdobnemi wkladkami moga byc wyrabiane w formach wedlug fig. 1 i wedlug fig. 2 w ten sposób, ze na wewnetrznych scianach formy przyczepia sie swobodnie stosowne wkladki. PL