Pierwszenstwo: 01.XII.1965 Niemiecka Republika Federalna Opublikowano: 31.XII.1969 58840 K1.47c, ^M3/feM MKP F 16 d 4*/i G Wspóltwórcy wynalazku: Richard Binder, inz. Kurt Fadler Wlasciciel patentu: Fichtel und Sachs A.G., Schweinfurt (Niemiecka Re¬ publika Federalna) Tarcza sprzeglowa z tlumikami drgan skretnych Przedmiotem wynalazku jest tarcza sprzeglowa z tlumikami drgan skretnych, skladajaca sie z glów¬ nej piasty tarczy sprzeglowej i dajacej sie skrecac na tej piascie, tarczy nosnej, jak równiez z dwóch polaczonych szeregowo tlumików drgan przenosza¬ cych moment obrotowy i umieszczonych pomiedzy tarcza nosna i piasta glówna. Pierwszy tlumik jest tlumikiem biegu jalowego o lagodnym tlumieniu, drugi zas jest tlumikiem drgan biegu pod obciaze¬ niem i twardym tlumieniu, przy czym kazdy z tlu¬ mików jest skonstruowany na zasadzie ukladu spre¬ zynujacego dzialajacego w kierunku obwodowym oraz ukladu ciernego tlumiacego uklad sprezynuja¬ cy.Znane sa tarcze sprzeglowe z tlumikami drgan skretnych, skladajacych sie z dwu wlaczonych je¬ den w drugi tlumików drgan.W tym ukladzie, pierwszy tlumik drgan biegu ja¬ lowego o lagodnym tlumieniu jest w postaci wzdluz¬ nie lukowo wygietej sprezyny. Pociaga to za soba koniecznosc niepozadanego wydluzenia konstrukcji • ukladu w kierunku osiowym. Tlumienie cierne pierwszego tlumika drgan w tym ukladzie jest trudne do zrealizowania co stanowi jego dodatkowa wade. Znany jest równiez tlumik drgan, o lagod¬ nym tlumieniu, wyposazony w sprezysty gumowy element. Wada tego ukladu jest to, ze nie posiada on ograniczników katowych co pociaga za soba nad¬ mierne obciazanie sprezystego elementu gumowego.Celem wynalazku jest opracowanie konstrukcyjne 2 tarczy sprzeglowej z tlumikami drgan skretnych o malych wymiarach i latwym montazu, które wyeli¬ minuja wymienione w powyzszych ukladach wady.Zadanie to wedlug wynalazku rozwiazane zostalo 5 w ten sposób, ze tlumik biegu jalowego o lagod¬ nym tlumieniu wchodzacy w sklad tarczy sprzeglo¬ wej zlozony jest z co najmniej jednej sprezystej wkladki gumowej, która umieszczona jest miedzy dwoma metalowymi pierscieniami i przywulkanizo- io wana jest do tych pierscieni, przy czym jeden z tych pierscieni polaczony jest z piasta glówna tarczy sprzeglowej, drugi zas polaczony, z dajaca sie skre¬ cac na piascie glównej, druga piasta zewnetrzna tlu¬ mika drgan biegu pod obciazeniem, o twardym tlu- 15 mieniu.Glówna piasta tarczy sprzeglowej i piasta zew¬ netrzna maja wykonane rowki wzglednie wypusty, które sluza jako ograniczniki katowe dla tlumika drgan biegu jalowego. 20 Tlumik drgan biegu jalowego o lagodnym tlu¬ mieniu wykonany jest z dwóch, umieszczonych wspólsrodkowo i w kierunku promieniowym na przeciw siebie pierscieni, pomiedzy którymi znaj¬ duje sie sprezysta wkladka gumowa. 25 W innym przykladzie wykonania wynalazku, tlu¬ mik drgan biegu jalowego, o lagodnym tlumieniu, jest wykonany z dwóch tarcz pierscieniowych, u- mieszczonych w pewnym od siebie odstepie, w kie¬ runku osiowym i z gumowego elementu sprezyste- 30 go umieszczonego miedzy tymi tarczami. Jedna z 58 8403 58 840 4 tarcz pierscieniowych polaczona jest sztywno na skrecanie z piasta glówna tarczy sprzeglowej za pomoca polaczenia wielowypustowego.Uklad sprezyn tlumika drgan biegu pod obciaze¬ niem sklada sie ze srubowych sprezyn naciskowych ustawionych stycznie do osi sprzegla, przy czym spre¬ zyny te sa umieszczone w wydrazeniach tarczy nos¬ nej i wydrazeniach pierscieni zabierakowych, które polaczone sa sztywno na skrecanie z piasta drgan l które koncami swymi przylegaja do powierzchni oporowych tarczy nosnej i pierscieni zabierako¬ wych.Przedmiot wynalazku jest przedstawiony w przy¬ kladach wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia tarcze sprzeglowa z obustronnie umie¬ szczonymi gumowymi elementami sprezystymi, w przekroju podluznym, fig. 2 — tarcze sprzeglowa w przekroju poprzecznym, wzdluz linii II—II za¬ znaczonej na fig. 1, fig. 3 — odmiane tarczy sprze¬ glowej w przekroju podluznym i fig. 4 — przekrój poprzeczny tarczy wedlug linii IV—IV zaznaczonej na fig. 3.Tarcza sprzeglowa z tlumikiem drgan skretnych przedstawiona na fig. 1 i 2 sklada sie z piasty glów¬ nej 1 tarczy sprzeglowej, nosnej tarczy sprzeglo¬ wej 14, która osadzona jest na drugiej piascie zew¬ netrznej (piascie tlumika drgan) 4, z pierwszego tlumika drgan biegu jalowego 2 i z drugiego tlumika drgan 3 biegu pod obciazeniem. Nosna tarcza sprze¬ glowa 14 zaopatrzona jest obustronnie z okladziny cierne 15 i jest ona polaczona przez pierwszy tlu¬ mik drgan 2 biegu jalowego i drugi tlumik drgan 3 biegu pod obciazeniem z piasta 1 tarczy glównej, przy czym tlumik drgan 2 biegu jalowego jest la¬ godnie tlumiony, zas tlumik drgan 3 biegu pod ob¬ ciazeniem jest twardo tlumiony. Piasta glówna 1 tarczy sprzeglowej posiada wieloklinowy otwór 16, przeznaczony do laczenia piasty z walem napedza¬ nym.Tlumik drgan biegu jalowego 2 zawiera elementy tlumiace w postaci wkladek gumowych 5, które po¬ laczone sa z tulejami 6 za pomoca wulkanizowania.Polaczenie miedzy piasta glówna 1 tarczy sprzeglo¬ wej i tulejami 6 oraz miedzy piasta zewnetrzna 4 i tulejami 6 wykonane jest przez pasowanie wtla¬ czane.Piasta zewnetrzna 4 ulozyskowana jest na piascie 1 tarczy glównej z niewielkim luzem na skrecanie, przy czym luz ten odpowiada zakresowi pracy tlu¬ mika drgan biegu jalowego, który powstaje w na¬ stepujacy sposób, Wewnatrz piasty zewnetrznej 4 znajduja sie wypusty 7 wspólpracujace z rowkami klinowymi 8, które wykonane sa w piascie 1 tarczy glównej. Rowki klinowe 8 sa nieco szersze od wy¬ pustów 7, co przyczynia sie do umozliwienia ograni¬ czonego obrotu piasty zewnetrznej 4 w stosunku do piasty 1 tarczy glównej. Kat skrecania zalezny jest od luzu miedzyzebnego wytworzonego miedzy wy¬ pustami 7 wykonanymi wewnatrz piasty zewnetrz¬ nej 4 a zebami wykonanymi na obwodzie zewnetrz¬ nym piasty 1 tarczy glównej.Na piascie zewnetrznej 4 osadzone sa, oprócz nos¬ nej tarczy sprzeglowej 14, po obu jej stronach, pier¬ scienie zabierakowe 10. Pomiedzy pierscieniami za- bierakowymi 10 i nosna tarcza sprzeglowa 14 u- mieszczone sa pierscienie cierne 13. Pierscienie za¬ bierakowe 10 zamocowane sa wzdluz srednicy nos¬ nej tarczy sprzeglowej 14, z jednej strony za pomo¬ ca sworzni 11, a z przeciwnej strony za pomoca wy- 5 stepów 22 znajdujacych sie w jednym z pierscieni zabierakowych 10 i wspólpracujacych z tymi wyste¬ pami rowków 30 piasty zewnetrznej 4. Pierscien zabierakowy 10, umocowany w wyzej opisany spo¬ sób jest osiowo przesuwny i za pomoca plaskich io sprezyn dociskajacych 12, mocowanych do sworzni 11, dociska pierscienie cierne 13 i nosna tarcze sprze¬ glowa 14 do przeciwleglego pierscienia zabierako- wego 10.Nosna tarcza sprzeglowa 14, pierscienie cierne 13 15 i pierscienie zabierakowe 10 maja rozmieszczone na obwodzie wydrazenia 31, 32, w których umie¬ szczone sa sprezyny 9 spelniajace funkcje elemen¬ tów tlumiacych tlumika drgan 3 biegu pod obcia¬ zeniem. Wydrazenia 31, 32 tworza w nosnej tarczy 20 sprzeglowej 14 oraz w pierscieniach ciernych 13, powierzchnie oporowe 33 dla sprezyn 9. W analo¬ giczne powierzchnie oporowe 34 dla sprezyn 9 wy¬ posazone sa pierscienie zabierakowe 10, przy czym dla niektórych sprezyn 9 powierzchnie oporowe 33 25 sa przesuniete wzdluz obwodu, w stosunku do od¬ powiadajacych im powierzchni oporowych 34.Przesuniecie wzdluz obwodu, pewnej ilosci po¬ wierzchni 33 wzgledem powierzchni 34 jest przewi¬ dziane w tym celu, by przy przenoszeniu tlumiacego 30 dzialania z pierwszego tlumika drgan 2 biegu jalo¬ wego na drugi tlumik drgan 3 biegu pod obciaze¬ niem poddana byla poczatkowemu dzialaniu tylko czesc sprezyn 9, a przez to uzyskane byloby miekkie przejscie. 35 Sposób dzialania obu tlumików drgan 2 i 3 tarczy sprzeglowej, wedlug wynalazku, jest nastepujacy.W przedziale pewnego kata skrecania, osiagnietego wskutek róznej szerokosci wypustów 7 i rowków klinowych 8, charakterystyka tlumika drgan jest 4 bardzo plaska (o malym nachyleniu), to znaczy, ze najpierw pracuje tylko tlumik drgan 2 biegu jalo¬ wego wraz ze swoimi wkladkami gumowymi 5, pod¬ czas gdy tlumik drgan 3 biegu pod obciazeniem za- B chowuje sie w tej fazie pracy, jak sztywna tarcza. 45 Ten zakres pracy sluzy przykladowo do tlumienia drgan obrotowych, wystepujacych w silnikach spali¬ nowych przy biegu jalowym, przy czym maksymal¬ ny kat skrecania tarczy sprzeglowej wzgledem pia- 50 sty wynosi ±14°. Po przekroczeniu tego kata, po¬ wierzchnie boczne wypustów 7 zblizaja sie do po¬ wierzchni bocznych rowków klinowych 8, w wyniku czego wkladki gumowe 5 tlumika drgan 2 biegu ja¬ lowego ulegaja skretowi, i przez to wylaczane sa 55 z dalszego udzialu w przenoszeniu energii. Dalsze przenoszenie energii odbywa sie za pomoca tlumika drgan 3, biegu pod obciazeniem.Tlumik 3 przewidziany jest jako tlumik drgan biegu pod obciazeniem, przy czym jego charaktery- 60 styka, w stosunku do charakterystyki przewidzianej dla tlumika drgan biegu jalowego 2, jest bardziej stroma. Pomiedzy biegiem jalowym, a biegiem pod obciazeniem mozna, przez odpowiednie uksztalto¬ wanie tlumika drgan 3, otrzymac charakterystyke 65 o nachyleniu posrednim pomiedzy charakterystyka5 58 840 6 dla biegu jalowego i charakterystyka dla biegu pod obciazeniem.Powyzsze mozliwe jest do uzyskania dzieki temu, ze powierzchnie oporowe 33 przewidziane dla spre¬ zyn w nosnej tarczy sprzeglowej 14 i w pierscie¬ niach ciernych 13, sa dla czesci sprezyn 9 przesu¬ niete wzgledem siebie, o tyle, ze w tlumiku 3 pra¬ cuja poczatkowo nie wszystkie sprezyny 9 lecz tylko te, których powierzchnie oporowe nie sa prze¬ suniete.W przykladach wykonania wedlug fig. 1 i 2 — przesuniecia plaszczyzn oporowych 33 uwidocznione sa na dwóch sprezynach 9, podczas gdy na jednej z przedstawionych sprezyn takiego przesuniecia nie ma. Do chwili, gdy dziala tylko czesc sprezyn 9 przebieg charakterystyki jest plaski, nachylenie zas charakterystyki wzrasta wtedy, gdy zaczynaja pra¬ cowac wszystkie sprezyny.Na fig. 3 i 4 przedstawiono inny przyklad wyko¬ nania tlumika drgan biegu jalowego tarczy sprze¬ glowej. Tlumik drgan 3 biegu pod obciazeniem oraz pozostale elementy tarczy sprzeglowej maja w za¬ sadzie taka sama konstrukcje, jak w przykladzie wykonania wedlug fig. 1 i 2. Róznica miedzy tymi dwoma wykonaniami polega na tym, ze w drugim wykonaniu zastosowane sa dwa pierscienie oporo¬ we 20 osadzone w zlobkach na powierzchni tarczy glównej 1, przy czym pierscienie te zabezpieczaja umieszczone na tarczy elementy przed przesuwem poosiowym.Tlumik drgan 2 biegu jalowego posiada elemen¬ ty tlumiace, to jest gumowe elementy sprezyste 18, które sa przywulkanizowane do powierzchni bocz¬ nych dwóch tarcz pierscieniowych 19 i 21. Jedna z tarcz pierscieniowych 21 polaczona jest z piasta zewnetrzna 4 wzglednie z pierscieniem zabierako- wym 10. Druga tarcza pierscieniowa 19 osadzona jest za pomoca polaczenia wielowypustowego bez luzu na piascie glównej 1.Sposób dzialania przedstawionej na fig. 3 i 4 tar¬ czy sprzeglowej jest identyczny do sposobu opisa¬ nego wedlug fig. 1 i 2. W czasie biegu jalowego, tlumik drgan 3 biegu pod obciazeniem zachowuje sie tak jak tarcza sztywna, przy czym drgania obro¬ towe przejmowane sa w tym czasie przez tlumik drgan 2 biegu jalowego. Tlumik drgan 2 biegu ja¬ lowego przestaje pracowac w chwili gdy powierzch¬ nie boczne wypustów 7 zetkna sie z powierzchniami bocznymi rowków klinowych 8. W chwili tej roz¬ poczyna prace tlumik drgan 3, biegu pod obciaze¬ niem. W opisanym przykladzie kat skretu jest prze¬ widziany w granicach ±13°. PL