Przedmiotem niniejszego wynalazku jest cierne urzadzenie sprzegajace do pojazdów szynowych, zawierajace stos podatnych wkladek, absorbuja¬ cych uderzenia wywolywane podczas sprzegania wagonów, podczas jazdy i tym podobne.Znane sa urzadzenia sprzegajace, zawierajace wewnatrz obudowy klocki cierne oraz sprezyne srubowa, które pochlaniaja i tlumia energie pocho¬ dzaca od wstrzasów i uderzen. Uksztaltowanie wnetrza obudowy nie mialo istotnego znaczenia, poniewaz sprezyna centrowana jest specjalnymi piastami, umieszczonymi na jej koncach. Celem powiekszenia zdolnosci absorbowania energii w urzadzeniach sprzegajacych zamieniono sprezyne wkladkami gumowymi. Oczywiscie nalezalo rów¬ niez wprowadzic specjalne srodki ustalajace i pro¬ wadzace, tworzace w ukladach gumowych stos absorbujacy. Prowadzenie takie uzyskano za po¬ moca pojedynczych prowadzacych plytek, które umieszczone byly wzdluz stosu wkladek gumowych dzielac w ten sposób wkladki na male grupy. Rów¬ niez (prowadzenie wkladek uzyskiwano za pomoca sruby lub sworznia, umieszczonych w srodku stosu amortyzujacego. Ponadto, takie elementy prowa¬ dzace musza zachowac prostoliniowosc stosu wkla¬ dek takze w momencie ich calkowitego scisniecia.Stosowanie tego rodzaju prowadzenia wkladek gu¬ mowych powodowalo znaczne trudnosci konstruk¬ cyjne oraz ograniczalo wielkosc przenoszonych sil i tlumienia energii calego urzadzenia. 10 15 Celem wynalazku jest zbudowanie ciernego urza¬ dzenia sprzegajacego nie posiadajacego powyzej opisanych wad i niedogodnosci znanych urzadzen.Zgodnie z wynalazkiem cierne urzadzenie sprze¬ gajace zaopatrzone jest w wydrazona obudowe, zamknieta na jednym koncu, przy czym obudowa ta w drugim koncu otwartym ma zbiezna wew¬ netrzna powierzchnie cierna o zaokraglonym szes¬ ciokatnym przekroju poprzecznym. W obudowie umieszczony jest wewnatrz zespól klocków cier¬ nych oraz zespól kolowych elastomerowych amor¬ tyzujacych wkladek, w celu przeciwstawiania sie ruchowi do wewntarz klocków ciernych. Stos wkla¬ dek jest prowadzany przez walcowa wewnetrzna powierzchnie obudowy.Ponadto zgodnie z wynalazkiem urzadzenie za¬ wiera ulepszona obudowe, charakteryzujaca sie tym, ze ze wzgledu na jej ksztalt wewnetrzny mozna podzielic ja na trzy czesci, zbiezna czesc 20 cierna o zaokraglonym przekroju poprzecznym, czesc walcowa w poblizu tylnej plyty zamykajaca oraz czesc przejsciowa, w celu równomiernego przejscia od jednej powierzchni do drugiej.Walcowa powierzchnia wewnetrzna obudowy jest wyznaczona przez zespól obwodowo rozmieszczo¬ nych, wzdluznie przebiegajacych konstrukcji pro¬ wadzacych o lukowych powierzchniach wewnetrz¬ nych, a powierzchnie czesci przejsciowej stanowi niezbiezna na ogól szesciokatna czesc tulejowa oraz 30 katowe odsadzenia, które ulatwiaja stopniowe prze- 25 587063 chodzenie od szesciokatnej konfiguracji tulei do walcowej powierzchni wewnetrznej.Ponadto urzadzenie wedlug wynalazku zawiera kolowa plyte popychajaca, umieszczona w przej¬ sciowej czesci pomiedzy wewnetrznymi koncami klocków ciernych a zewnetrznym koncem stosu ela¬ stomerowych wkladek. Plyta ta ma obwodowe ele¬ menty prowadzace, które podczas jej wzdluznego przemieszczania sie, przeznaczone sa do prowadze¬ nia plyty w szesciokatnej tulejowej czesci przej¬ sciowej.Cierne urzadzenie sprzegajace, zaopatrzone jest ponadto przy otwartym koncu obudowy w szereg skierowanych promieniowo do wewnatrz wspólpra¬ cujacych z klinem lap, które utrzymuja wspomnia¬ ny klin dociskany przez stos wkladek elastomero¬ wych.Urzadzenie wedlug wynalazku jest ekonomiczne, niezawodne, o minimalnej wielkosci i minimalnym ciezarze, a mimo to dopuszczajace duze maksymal¬ ne obciazenie w kolejowych urzadzeniach sprze¬ gajacych.Wynalazek jest wyjasniony w przykladach wy¬ konania na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia aksonometryczny rzut ciernego urzadzenia sprze¬ gajacego, z wycieta cwiartka jego przekroju po¬ przecznego, fig. 2 rzut z góry odmiany urzadzenia wedlug wynalazku w pólprzekroju wzdluz plasz¬ czyzny oznaczonej linia 2—2 na fig. 3, fig. 3 — rzut z przodu urzadzenia przedstawionego na fig. 2 w przekroju wzdluz plaszczyzny, oznaczonej li¬ nia 3—3 na fig. 2, fig. 4 — powiekszony rzut z przodu urzadzenia, przedstawionego na fig. 2 i 3, z górna prawa i dolna lewa cwiartka tego rzutu pokazana w widoku, z dolna prawa cwiartka w widoku z usunietym klinem i klockami ciernymi, oraz z górna lewa cwiartka tego rzutu w piono¬ wym przekroju wzdluz plaszczyzny, oznaczonej li¬ nia 4—4 na fig. 2, fig. 5 — powiekszony przekrój pionowy wzdluz plaszczyzny, oznaczonej linia 5— 5 na fig. 2, fig. 6 przedstawia pionowy przekrój wzdluz plaszczyzny oznaczonej linia 6—6 na fig. 3.Przedstawione na fig. 1, 2 i 3 cierne urzadzenie sprzegajace wedlug wynalazku sklada sie z wy¬ drazonej obudowy 10 iw zasadzie o szesciokatnym zarysie zewnetrznym, której jeden koniec jest zam¬ kniety nieruchoma, wystajaca na boki prostokatna czolowa plyta 11. Dlugosc obudowy 10 moze zmie¬ niac sie odpowiednio do dlugosci srodkowej po- dluznicy wagonu na którym urzadzenie jest zamo¬ cowane. Obudowa 10 urzadzenia dzieli sie ze wzgle¬ du na uksztaltowanie na trzy czesci 12, 15 i 17.W poblizu otwartego konca obudowa 10 ma czesc cierna 12, o grubszych sciankach i o szesciokatnym przekroju poprzecznym z zaokraglonymi narozami, której wewnetrzne powierzchnie cierne 13 poczy¬ najac od otwartego konca obudowy 10 sa zbiezne w kierunku zamknietego konca tej obudowy.Ponadto w pewnej odleglosci od czesci ciernej 12, obudowa 10 ma czesc 15, konczaca sie na plycie 11, która ma ciensze scianki oraz walcowy zarys wewnetrzny. Czesc cierna 12 oraz czesc 15 obudo¬ wy sa wzajemnie polaczone w jedna calosc za po¬ moca czesci przejsciowej 17, której zadaniem jest 4 ;¦ uzyskanie stopniowego przejscia od szesciokatnej czesci ciernej 12 do walcowej czesci 15 zarówno po stronie zewnetrznej jak i wewnetrznej. Na dwóch przeciwleglych stronach obudowy, pomiedzy czes- 5 cia 17 a bocznymi krawedziami plyty 11 zastoso¬ wane zostaly zebra wzmacniajace 18 stanowiace jedna calosc z obudowa. Otwarty koniec obudowy 10 jest zaopatrzony w trzy, rozmieszczone na obu¬ dowie zwrócone promieniowo do wewnatrz, lapy io 20.Do czesci ciernej 12 obudowy 10 dopasowany jest zespól trzech ciernych klocków 22, rozlozonych równomiernie na obwodzie i przesuwajacych sie po powierzchni ciernej 13 czesci 12. Klocki 22 tworza is ponadto otwarte w kierunku na zewnatrz wgle¬ bienie, przeznaczone do wsuniecia znanego kli- . na 24.W ciernych urzadzeniach sprzeglowych dodat¬ kowo do oporu ciernego, czesci ciernej 12 obudowy 20 10 podczas ruchu do wewnatrz klocków 22, zasto¬ sowane zostaly elementy podatne, umieszczone wewnatrz obudowy 10, w celu przeciwstawienia sie ruchowi do wewnatrz klocków 22 oraz amorty¬ zowaniu uderzen lub sil ciagnacych przykladanych 25 do urzadzenia. Jak przedstawiono na fig. 2 i 3, po¬ wierzchnie cierne 13 moga byc zaopatrzone w zes¬ pól rozstawionych wzdluznie i obwodowych row¬ ków 26, uzupelnianych olowiem lub innym mate¬ rialem. 30 W celu przytrzymywania klina 24 i klocków ciernych 22 w otwartym koncu obudowy 10, wbrew skierowanej na zewnatrz sile elementów podat¬ nych, wewnetrzny koniec klina 24 jest zaopatrzony w szereg rozstawionych na obwodzie wystajacych 35 na zewnatrz, lap 28, które iloscia i rozstawieniem odpowiadaja lapom 20 obudowy 10. W czasie mon¬ tazu urzadzenia, lapy 28 klina 24 zachodza na lapy 20 obudowy, dzieki czemu klin 24 i klocki cierne 22 dociskane sa do obudowy 10. 40 Zgodnie z wynalazkiem elementy podatne, umieszczone wewnatrz obudowy 10 stanowia stos gumowych lub podobnych do gumy elastomero¬ wych amortyzujacych wkladek 30, o przekroju ko¬ lowym, docisnietych do wewnetrznej powierzchni plyty 11. Miedzy zewnetrznym koncem stosu zes¬ polów 30 i wewnetrznymi koncami ciernych kloc¬ ków 22 umieszczona jest czolowa plyta 32, która moze przesuwac sie wzdluznie w przejsciowej czes- 5o ci 17 obudowy 10, sciskajac stos wkladek 30.Z drugiej strony czolowa plyta 32 jest zaopatrzo¬ na w wystajacy pierscieniowy wieniec 34, przy¬ stosowany do wsuwania sie we wglebienie, wyko¬ nane na wewnetrznych koncach ciernych klocków 55 22. Wkladki amortyzujace 30 wsuwane sa do wew¬ natrz obudowy 10 przez jej otwarty koniec, przy czym ich srednica, jest nieznacznie mniejsza od srednicy wewnetrznej zarysu czesci 15 obudowy, azeby podczas ich sciskania zarys ten sluzyl jako 60 prowadzenie. Kazda amortyzujaca wkladka 30 za¬ wiera elastomerowe krazki 35, umieszczone po¬ miedzy dwoma kolowymi metalowymi plytkami 36 z tymi plytkami zwiazane.Wstepnie scisniety stos amortyzujacych wkla- 65 dek 30, jak to przedstawiono na fig. 1, 2 i $ i58706 6 umieszczony jest za zespolem ciernych klocków 22.W celu zapobiegania wybrzuszaniu sie elastome¬ rowym krazków 35 na zewnatrz, poza obwodowe krawedzie metalowych plytek 36, wówczas gdy. na zespól amortyzujacy 30 dziala maksymalny nacisk, boczna powierzchnia krazków 35 jest wklesla.Na fig. 2, 3 i 5 przedstawiono odmiane ciernego urzadzenia sprzegajacego, która rózni sie od przy¬ kladu na fig. 1 odmiennym uksztaltowaniem wne¬ trza obudowy.Czesc przejsciowa 17 obudowy 10 uksztaltowana jest jako szesciokatna tuleja 40 z zaokraglonymi rogami i usytuowana jest miedzy czescia cierna 12, a czescia walcowa 15 obudowy. Na powierzch¬ ni wewnetrznej tulejowej czesci 40 uksztaltowane sa u góry i u dolu obudowy 10 za pomoca podluz¬ nych wglebien 42, które przebiegaja od zewnetrz¬ nego konca czesci tulejowej 40, az do plyty 11.Glebokosc wglebienia 42 w czesci 15 obudowy jest stala. Wnetrze obudowy 10 posiada równiez po¬ dluzne kanaly 44, uksztaltowane miedzy czescia 17 a plyta 11. Glebokosc bocznych kanalów 44 wzra¬ sta stopniowo wzdluz ich dlugosci w kierunku do plyty 11.Wglebienia 42 oraz boczne kanaly 44 tworza miedzy soba cztery rozstawione na obwodzie wzdluzne wewnetrzne zebra prowadzace 46a, 46b, 46c i 46d, przebiegajace na calej dlugosci czesci 15 obudowy 10, przy czym zebra te posiadaja lukowe powierzchnie wewnetrzne, które tworza (fig. 6) wewnetrzny zarys walcowy o srednicy, która jest nieco wieksza od srednicy elastomerowych zespo¬ lów amortyzujacych 30. Zebra prowadzace 46a, 46b, 46c i 46d obejmuja zatem zespoly amortyzujace 30 i podczas ich pracy przytrzymuja je, umozliwiajac ich przesuwanie sie przy sciskaniu.W przypadku, gdy zespoly amortyzujace 30 sa umieszczone równiez w przejsciowej czesci 17 obu¬ dowy 10 (fig. 2) wykonane sa w tej czesci elemen¬ ty prowadzace, bedace przedluzeniem zeber 46a, 46b, 46c i 46d w czesci 15. Jest to najlepiej wi¬ doczne na fig. 2 i 5, gdzie pokazano, ze szescio¬ katna czesc tulejowa 40 jest zaopatrzona w trzy wewnetrzne, rozmieszczone na obwodzie podluzne zebra prowadzace 48a, 48b i 48c o lukowych po¬ wierzchniach wewnetrznych. Zebra te wyznaczaja wewnetrzny zarys walcowy, o srednicy równej srednicy walcowego zarysu czesci 15 obudowy. Ze¬ bra prowadzace 48a, 48b i 48c sa uksztaltowane w trzech równoleglych narozach szesciokatnej czesci tulejowej 40.Rozstawienie tych zeber pokrywa sie z rozsta¬ wieniem 20, znajdujacych sie przy otwartym kon¬ cu obudowy 10. Takie zestawienie zeber 48a i 48b pokrywa sie z rozstawieniem zeber 46a i 46b, któ¬ re ponadto lacza sie wzajemnie. Wewnetrzny ko¬ niec trzeciego zebra prowadzacego 48c konczy sie przy zewnetrznym ukosnym osadzeniu 49, które sluzy do stopniowego jego przejscia w jeden z roz¬ szerzajacych sie kanalów.Przejsciowa czesc 17 obudowy ma ponadto po¬ chylone do wewnatrz odsadzenie 50 przy szescio¬ katnej czesci tulejowej 40, sluzace do stopniowego przejscia jej szesciokatnego zarysu w walcowy za¬ rys wewnetrzny czesci 15, wyznaczony zebrami 46a, 46b, 46c i 46d. Odsadzenie 50 uksztaltowane jest w oddaleniu od plyty 32, umozliwiajac tej plycie 5 przesuwanie sie do wewnatrz budowy.Popychajaca plyta 32 umieszczona pomiedzy kloc¬ kami ciernymi 22 i stosem amortyzujacych wkla¬ dek 30, posiada na obwodzie wyciecia 52, (dolna prawa cwiartka fig. 4). Wyciecia te odpowiadaja 10 trzem obwodowym lapom 20, w celu ulatwienia jej wsuwania plyty 32 do wewnatrz obudowy. Do prowadzenia plyty 32 czesci tulejowej 40 posiada ona na obwodzie trzy, zaokraglone wystepy 54 (fig. 4), które sa rozmieszczone w jednakowych odle- 15 glosciach pomiedzy wycieciami 52. Wystepy 54 sa uksztaltowane, jako prowadnice w trzech zaokra¬ glonych rogach 56 (fig. 5) czesci tulejowej 40.Urzadzenie wedlug wynalazku zawiera obudowe o minimalnych wymiarach i minimalnym ciezarze, 20 przeznaczona do mocowania i prowadzenia stosu kolowych elastomerowych wkladek amortyzujacych 30 przy ulozeniu ich w stos. Stwierdzono, ze cierne urzadzenie sprzegajace wedlug niniejszego wyna¬ lazku daje wieksza zdolnosc amortyzujaca, rzedu 25 od 69 do 89 kGm przy wielkosci dzialajacej sily 226 800 kG, niz odpowiednia norma dla ciernych urzadzen, stosujacych sprezyny srubowe, cechowa¬ nych przy sredniej zdolnosci amortyzujacej okolo 3170 kGm, przy wielkosci dzialajacej sily 30 158 760 kG. PL