Sposób taki jest o tyle io wygodniejszy, ze pozwala na uzyskanie stalej intensywnosci hamowania wagonu, niezaleznie od wielkosci ladunku w wypadku, gdy dysponuje sie odpowiednio pewnym i bezpiecznym ukla¬ dem sterowniczym zaworu rozrzadczego.Znane sa rozwiazania takie do wagonu dwu¬ osiowego, którego zasada dzialania polega na ogól na przekazaniu nacisku resoru poprzez uklad dzwigni na sprezyne wywazajaca, której ugiecie przekazywane jest na zawór rozrzadczy. Ze wzgle¬ du na to, ze cale urzadzenie jest zamocowane na pudle wagonu istniala mozliwosc prostego roz¬ wiazania.Z uwagi na to, ze przeciazenia dynamiczne re¬ soru w zaleznosci od szybkosci jazdy, stanu to¬ rów itp. wahaja sie w granicach 5—20°/o, prosty uklad dzwigniowy przekaze na zawór rozrzadczy szereg impulsów, które (pomijajac blad nastawie¬ nia zaworu) powoduja zwiekszone zuzycie jego precyzyjnych czesci.Dla wagonów cztero i wiecej osiowych, których 15 20 25 30 584423 58442 4 pudla spoczywaja na wózkach, nie ma rozwiazan pozwalajacych na ciagla regulacje cisnienia w cylindrze hamulcowym w zaleznosci od ciezaru ladunku.Gelem wynalazku jest urzadzenie pozwalajace na ustawienie zaworu rozrzadczego, niezaleznie od dynamicznych ruchów pojazdu, w zaleznosci od wielkosci ladunku i mogacego miec zastosowanie do wagonów towarowych wózkowych i bezwózko- wych, a takze do innych pojazdów, w których za¬ chodzi potrzeba ustawienia zaworu sterujacego w zaleznosci od obciazenia.Zgodnie z postawionym zadaniem, samoczynna, ciagla regulacje polozenia elementu sterujacego zaworu rozrzadczego w zaleznosci od wielkosci ladunku wagonu, uzyskuje sie wedlug wynalazku dzieki temu, ze przez zastosowanie urzadzenia zlozonego z walków skretnych, amortyzatora drgan, ukladu dzwigni dwuramiennych i elementów spre¬ zystych zmieniamy wielkosc ugiecia resoru, nie jego nacisk, na odpowiedni przesuw elementu sterujacego zaworu rozrzadczego.Eliminacja wplywu ugiec dynamicznych resoru nastepuje dwustopniowo, to znaczy ze wiekszosc energii wzajemnego, dynamicznego przemieszcze¬ nia amortyzatora z walkami wzgledem nieodreso- rowanych czesci wagonów (na przyklad kól), zo¬ staje zamieniona na energie skrecania walu, a po¬ zostala mala czesc tej energii zamienia sie na energie odksztalcenia elementu sprezystego lacza¬ cego obie dzwignie. Gdy uginanie resorów naste¬ puje powoli, na przyklad przy ladowaniu wagonu, amortyzator drgan uruchamiany bezwladnosciowo nie zostanie uruchomiony i cale ugiecie resoru be¬ dzie zamienione na przesuw elementu sterujacego zaworem rozrzadczym, bez skrecania walków skretnych.Wskutek usytuowania obu dzwigni dwuramien¬ nych w jednej plaszczyznie pionowej, prawie w osi podluznej pojazdu i jak najblizej czopa skretu, wplyw kolebania wagonu zastaje prak¬ tycznie wyeliminowany. Przez zastosowanie ukla¬ du dzwigni dwuramiennych, polaczonych prze¬ gubowo elementami sprezystymi w postaci rów- nolegloboku, wplyw skretu wózka jest takze wy¬ eliminowany. Eliminacja wplywu takich ruchów wagonu jak podskakiwanie, galopowanie, wezy¬ kowanie, dokonuje sie tak jak wplyw ugiec dy¬ namicznych resorowania.Urzadzenie wedlug wynalazku powoduje samo¬ czynne nastawienie zaworu rorzadczego wagonu wózkowego w zaleznosci od ciezaru ladunku a nie od dynamicznych ruchów pojazdu, co pozwala na uzyskanie stalej intensywnosci hamowania.Przedmiot wynalazku jest uwidoczniony na ry¬ sunku, na którym fig. 1 przedstawia schemat ukla¬ du do sterowania, fig. 2 urzadzenie zamontowane na wagonie wózkowym w przekroju osiowym A-A wózka, fig. 3 urzadzenie zamontowane w wagonie wózkowym w widoku z góry, po zdjeciu podwozia, fig. 4 — przekrój osiowy amortyzatora drgan, fig. 5 — odmiane I amortyzatora drgan w prze¬ kroju osiowym, fig. 6 — II odmiane amortyzatora drgan w przekroju osiowym, fig. 7 — odmiane III amortyzatora drgan w przekroju osiowym.Jak uwidoczniono na fig. 1, 2, 3, amortyzator drgan 1 lub amortyzator hydrauliczny 43 pola¬ czony jest z jednym lub dwoma skretnymi wal¬ kami 2. Drugi koniec walka skretnego polaczony 5 jest nieobrotowo z mechanizmem 3, zmieniajacym liniowe przemieszczenia, spowodowane uginaniem resorów, amortyzatora i walków wzgledem czesci nieodresorowanych, na ruch obrotowy walków.Mechanizmem takim jest uklad kól i listew ze¬ batych lub mechanizm przegubowo-dzwigniowy.Na amortyzatorze 1 zamocowana jest dwura- mienna dzwignia 27 polaczona elementami spre¬ zystymi 28 z druga dzwignia dwuramienna, któ¬ rej obrót przez uklad dzwigniowo-przegubowy za¬ mieniony jest na przesuw elementu sterujacego zaworu 33. Amortyzator drgan, jak uwidoczniono na fig. 4 sklada sie z elementu bezwladnosciowe¬ go 5 o ksztalcie bebna i masie rozlozonej na jak najwiekszym promieniu, ulozyskowanego na tulei 29 w której nieobrotowo osadzone sa konce wal¬ ków skretnych 2. Na tylnej sciance amortyzatora znajduje sie gniazdo 34 kulkowego zakonczenia dzwigni 7, wykonane na ksztalt odwróconej li¬ tery U.Tuleja 29 ulozyskowana jest w podporach 35 i 36, spelniajacych jednoczesnie role ostoi hamul¬ ca. Tarcza 6 osadzona jest nieobrotowo na tulei 29 i posiada na swym obwodzie symetrycznie roz¬ stawione gniazda, w których obrotowo osadzone sa konce dzwigni 7 zaokraglone promieniem wiek¬ szym niz promien kola zataczanego przez koniec dzwigni 7 podczas jej obrotu. Dzwignia 7 jest wy¬ gieta tak, aby odleglosc osi kulkowego zakoncze¬ nia od osi walka 2 byla mniejsza niz odleglosc osi drugiego konca dzwigni 7 od osi walka 2.Element bezwladnosciowy 5 polaczony jest ela¬ stycznie z tuleja 29 za pomoca elementu sprezy¬ stego 32 w postaci sprezyny spiralnej lub plaskiej.Zaokraglony koniec dzwigni 7 dociskany jest do powierzchni ciernej podpory 36 przez kompensator luzów skladajacych sie ze skreconych ze soba elementów gwintowanych 24 i 25, spelniajacych role sruby i nakretki polaczonych miedzy soba napieta sprezyna spiralna 26.Jak uwidoczniono na fig. 5 odmiane I amorty¬ zatora wedlug fig. 4 stanowi urzadzenie, sklada¬ jace sie z elementu bezwladnosciowego 8 o ksztal¬ cie bebna z piasta 10 oraz dwoma powierzchniami ciernymi 9. Piasta 10 nagwintowana jest wewnatrz i osadzona na gwincie zewnetrznym tulei 11, w której osadzone sa nieobrotowo walki skretne 2. W podporze 39 wykonany jest otwór z wielo- wypustem, w którym przesuwnie osadzona jest wielowypustowa piasta tarczy 38, sluzaca jedno¬ czesnie do ulozyskowania tulei 11, która drugim koncem osadzona jest obrotowo w podporze 37.Powierzchnie cierne 9 stykaja sie ciagle z po¬ wierzchnia podpory 37 i tarczy 38 na skutek dzia¬ lania kompensatora luzów 24, 25, 26. Element bez¬ wladnosciowy 8 polaczony jest elastycznie z tu¬ leja 11 za pomoca plaskiej lub spiralnej sprezy¬ ny 32.Odmiana II amortyzatora drgan przedstawiona na fig. 6 sklada sie z dwóch elementów bezwlad- nosciowycn 12 o ksztalcie bebnów, ulozyskowa- 15 20 25 30 35 40 45 50 55 6058442 nych« na tuiei 30 i posiadajacych powierzchnie czolowe, z których jedna tworzy cierna powierzch¬ nie 13 prostopadla do osi bebna, a druga ukosna powierzchnie 14 stykajaca sie z ukosna powierzch¬ nia tulei 15, nieobrotowo osadzonej na tulei 30.Docisk ciernych powierzchni 13 amortyzatora 12 do powierzchni podpór 40 odbywa sie przez kom¬ pensator luzów 24, 25, 26. Tuleja 30 ulozyskowana jest w podporach 40. W tulei 30 osadzone sa nie¬ obrotowo walki skretne 2. Polaczenie elastyczne elementów bezwladnosciowych 12 z tuleja 30 jest dokonane przez element sprezysty 32 w postaci plaskiej lub spiralnej sprezyny. *" Opisany uklad moze byc niesymetryczny i skla¬ da sie wtedy z walków 2, podpór 40, jednego elementu bezwladnosciowego 12, jednej tulei 15 oraz kompensatora luzów 24, 25, Sfc.Odmianai III amortyzatora drgan przedstawiona na rysunku fig. 7 sklada sie z elementu bezwlad¬ nosciowego 16 posiadajacego cierna powierzchnie 17 oraz symetrycznie rozmieszczone na obwodzie jednej z piast gniazda przegubów 18, w których osadzone sa kulkowe zakonczenia 20 ciegien 19 zakonczonych koncówkami 21, laczacych element bezwladnosciowy 16 z gniazdami przegubów 22 tarczy 23, osadzonej nieobrotowo na tulei 31.Tuleja 31 ulozyskowana jest w podporach 41, 42.Element bezwladnosciowy 16, polaczony jest ela¬ stycznie z tuleja 31 za pomoca elementu sprezy¬ stego 32. Docisk powierzchni ciernej 17 elementu bezwladnosciowego 16 do powierzchni podpory 41 powodowany jest przez kompensator luzów 24, 25, 26.Dzialanie amortyzatora drgan oparte jest na zasadzie zahamowania obrotu walków skretnych 2 wówczas, gdy zaistnieje dynamiczny, powiazany z wiekszym przyspieszeniem katowym, ich obrót.Graniczne przyspieszenie przy którym amortyzator wlacza sie, regulowane jest wielkoscia masy amor¬ tyzatora drgan i jej promienia bezwladnosci oraz sila sprezyny 32. W przypadku, gdy przyspieszenie katowe obrotu walków skretnych jest mniejsze od granicznego, zahamowanie tulei 29, 11, 30, 31,- nie nastapi i obrót walka skretnego zostanie przeka¬ zany w calosci przez tuleje 29, 11, 30, 31, na dzwignie dwuramienna 27 zaklinowana na niej, a ta na dalsze czesci ukladu.Sila hamujaca uklad powstaje wskutek wzajem¬ nego przemieszczenia sie, obrotu elementu bez¬ wladnosciowego 5, 8, 12, 16, wzgledem tulei 29, 11, 30, 31, wywolanego sila bezwladnosci, pow¬ stajaca w czasie istnienia przyspieszenia katowego ruchu tulei 29, 11, 30, 31. W przypadku ustania dzialania przyspieszenia, sila odksztalconych ele¬ mentów sprezystych 32 powraca elementy bezwlad¬ nosciowe do polozenia neutralnego i odhamowuje uklad, a tuleja wykorzystujac zakumulowana ener¬ gie skrecenia walków 2 obraca dzwignie 27. Dzieje sie tak przy bardzo szybkim zaladowywaniu wa¬ gonu np. za pomoca mechanicznego czerpaka dzwignfowego lub przy zaladunku ciezkich ma¬ szyn.Dzialanie kompensatora luzów polega na roz¬ krecaniu sie ukladu nagwintowanych czesci spel¬ niajacych role nakretki 24 i sruby 25 pod wply¬ wem odksztalconej sprezyny 26. Gwint nakretki 24 i sruby 25 jest samohamowny, aby przy sci¬ skaniu ^osiowym ukladu, wywolanym dzialaniem sily nacisku powierzchni ciernych nie spowodo- 5 wal skrecenia sie nakretki 24, sruby 25 i spre¬ zyny 26. Dzialanie hydraulicznego amortyzatora drgan wedlug znanych konstrukcji, opiera sie na zasadzie podobnej do dzialania pompy skrzydel¬ kowej zbudowanej troche odmiennie ze wzgledu io zmiane przeznaczenia. Amortyzator taki posiada wirnik zaopatrzony w lopatki, posiadajace prze¬ lotowe otworki oraz korpus z dwoma przepo¬ nami, miedzy którymi ruchem wahadlowym mo¬ ga obracac sie lopatki wirnika. Poniewaz wszyst- 15 kie przestrzenie wolne wypelnione sa ciecza, ruch lopatek powoduje powolne przeplywanie cieczy przez otworki, co nie pozwala na gwal¬ towne ruchy wirnika.Z wirnikiem zwiazane sa nieobrotowe walki 20 skretne 2 i dzwignia katowa 27. Zatem dy¬ namiczne obroty walka zostana wytlumione i dzwignia katowa nie przekaze ich na dalsza czesc ukladu sterowania.Istnieje mozliwosc wykorzystania znanych kon- 25 strukcji amortyzatorów hydraulicznych do tlu¬ mienia ruchu posuwisto-zwrotnego przez pola¬ czenie takiego amortyzatora z walkami skretny¬ mi za pomoca korby, osadzajace jednoczesnie dzwignie dwuramienna, na obejmujacym walki 30 skretne ramieniu korby. PL