Pierwszenstwo: Opublikowano: 26.XI.1962 (P 100 164) 12.XII.1961 Austria 31.1.1970 58220 KI. 20 c, 22 MKP -B-60-^ 6 $Ad IMCe UKD Wlasciciel patentu: Alexander Friedmann Kommandit-Gesellschaft, Wieden (Austria) Sposób regulacji temperatury w pasazerskich pomieszczeniach pojazdów, zwlaszcza pojazdów szynowych Przedmiotem wynalazku jest sposób regulacji temperatury w pasazerskich pomieszczeniach po¬ jazdów, zwlaszcza pojazdów szynowych, umozli¬ wiajacy pokrycie zapotrzebowania doprowadzonego i/lub odprowadzonego ciepla podstawowego, stale istniejacego oraz ciepla dodatkowego, zmiennego.Calkowite zapotrzebowanie ciepla doprowadzone¬ go i odprowadzonego sluzacego do regulacji tempe¬ ratur w pasazerskich pomieszczeniach pojazdów jest zalezne nie tylko od panujacej pogody, lecz takze od obsadzenia pomieszczen pasazerskich i od czestotliwosci wsiadania i wysiadania pasazerów.Wskutek tego utrzymanie wymaganej temperatury przy zmiennych warunkach jest szczególnie utrud¬ nione.Dotychczas znany jest uklad grzejny powietrza do pojazdów szynowych, w których swieze po¬ wietrze zassane przez dmuchawe jest prowadzone w dwóch mniej wiecej jednakowych strumieniach czesciowych za pomoca nagrzewnicy powietrza.O ile jeden strumien czesciowy (strumien po¬ wietrza letniego) jest podgrzewany umiarkowanie, o tyle drugi strumien czesciowy (strumien po¬ wietrza ogrzanego) jest doprowadzony do wyzszej temperatury. Doprowadzenie powietrza do posz¬ czególnych wagonów odbywa sie poprzez dwa od¬ dzielne przebiegajace przez caly ciag kanaly, po¬ siadajace w kazdym przedziale po jednym otwo¬ rze wylotowym. Otwory wylotowe kanalu po¬ wietrza letniego sa przy tym stale-otwarte, a otwo- 15 20 25 ry wylotowe kanalu powietrza ogrzanego sa ste¬ rowane przez klapy wylotowe, uruchamiane za pomoca termostatów komorowych. Temperatury powietrza sa regulowane w obu kanalach termo¬ statycznie, niezaleznie jedna od drugiej. W tym celu kazdemu kanalowi powietrza sa podporzad¬ kowane dwa czujniki termometryczne, z których jeden czujnik, umieszczony w przewodzie ssacym wentylatora jest nastawiony na temperature zew¬ netrzna, a drugi czujnik jest nastawiony na tempe¬ rature powietrza wychodzacego z przynaleznej na¬ grzewnicy. Temperatury obu strumieni powietrza obnizaja sie wskutek tego wraz ze wzrostem temperatury zewnetrznej.Ten uklad ma jednak rózne, trudne do wyelimi¬ nowania niedogodnosci.Wydajnosc ogrzewania strumienia powietrza ogrzanego regulowana jest przez termostat wew¬ netrzny i stanowi znaczna czesc calej wydajnosci ogrzewania tak, ze kanal powietrza ogrzanego mu¬ si miec odpowiednio duzy przekrój poprzeczny.Wynika stad wskutek ciasnyoh pomieszczen w wa¬ gonach kolejowych koniecznosc umieszczania obu kanalów powietrza pod stropem wagonu. Dopro¬ wadzenie powietrza ogrzanego do poszczególnych przedzialów odbywa sie przy tym poprzez kanaly prowadzace w dól. Prowadzi to do znacznych kosz¬ tów i do duzych strat ciepla w kanalach dopro¬ wadzajacych powietrze. Oprócz tego powstaje w zaleznosci od temperatury wahajace sie przewie- 5822058220 trzanie pomieszczen pasazerskich. Jest to szczegól¬ nie niedogodne przy pelnych przedzialach, kiedy zapotrzebowanie na swieze powietrze jest naj¬ wieksze.W celu wyeliminowania niedogodnosci znanych urzadzen, wynalazek wybral inna droge i posta¬ wil sobie za cel stworzenie takiego sposobu re¬ gulacji, który uwzglednilby w duzym stopniu wzrastajace wymagania dotyczace komfortu po¬ drózy, ekonomiki i korzystniejszych warunków instalacji.W tym celu wynalazek przewiduje sterowanie podstawowym udzialem zapotrzebowania ciepla za pomoca termostatu zewnetrznego, czulego na od¬ dzialywanie wplywów zewnetrznych na tempera¬ ture w pomieszczeniach pasazerskich oraz unieza¬ leznienie dodatkowego udzialu ciepla od tempera¬ tury zewnetrznej. Ten sposób odznacza sie duza efektywnoscia i dokladnoscia regulacji we wszyst¬ kich warunkach atmosferycznych i dla kazdego mozliwego obsadzenia wagonu.Sposób ten nadaje sie szczególnie do pojazdów kolejowych ogrzewanych i chlodzonych powietrzem, przy czym charakterystyczna jego cecha jest to, ze podstawowy udzial niezmiennej ilosci powietrza jest doprowadzony stale w wystarczajacej ilosci do przewietrzania wnetrz pojazdu, przy czym tem¬ peratura tego powietrza jest regulowana central¬ nie w zaleznosci od temperatury zewnetrznej i od pozostalych wplywów atmosferycznych na tempe¬ rature w pomieszczeniach pasazerskich. Oznacza to, ze juz sam podstawowy udzial powietrza jest w stanie przy niezmiennym obsadzeniu wagonu, lecz przy zmiennych warunkach zewnetrznych, jak na przyklad promieniowanie sloneczne, opady atmo¬ sferyczne lub wiatr itd., utrzymac stala tempera¬ ture wewnetrzna wagonu, nastawiona na przewi¬ dziana wartosc. Podstawowy udzial stanowi przy tym mozliwie najwieksza czesc calkowitego, do¬ starczanego ciepla, która moze byc regulowana centralnie. Tak wiec korzysci centralnej regulacji polegaja na wykorzystaniu duzej czesci calkowicie dostarczonegociepla. • Dodatkowy udzial powietrza wyrównuje nato¬ miast wszelkie wplywy, które wynikaja ze zmian w obsadzeniu poszczególnych przedzialów. Udzial ten stanowi przeto bezwzgledne minimum, które daje sie opanowac latwo w sposób techniczny, przy czym osiaga sie tu przede wszystkim bardzo szyb¬ kie wyrównanie zmian temperatury, spowodowa¬ nych zmiennym obsadzeniem przedzialów. Pozwala to przez zastosowanie sposobu wedlug wynalazku na znaczny wzrost dokladnosci regulacji.Z powyzszego wynika, ze urzadzenia regulacyjne pracujace sposobem wedlug wynalazku umozliwia¬ ja bardzo korzystne wykorzystanie przestrzeni, po¬ niewaz do dostarczenia podstawowego udzialu po¬ wietrza potrzebny jest kanal powietrzny o duzym przekroju poprzecznym, a do dostarczenia dodat¬ kowego udzialu powietrza potrzebny jest drugi ka¬ nal powietrzny o znacznie mniejszym przekroju poprzecznym. Wskutek malych wymiarów kanalu dodatkowego jest mozliwe przeprowadzenie obu kanalów wzdluz sciany bocznej wagonu pod sie¬ dzeniami. Dzieki temu osiaga sie nie tylko korzy¬ sci przestrzenne, lecz takze uzyskuje sie przed oknami przedzialów oslone powietrza ogrzanego, wytworzona w chlodniejszych porach roku przez ogrzane powietrze, wydobywajace sie z wylotów 5 kanalów powietrznych. Oslona ta odprowadza zimno przedostajace sie przez nieszczelne miejsca okna w kierunku stropu.Sposób wedlug wynalazku przewiduje równiez doprowadzenie dodatkowej ilosci powietrza ogrza- 10 nego lub chlodnego o stalej temperaturze, które odpowiada przy eksploatacji ogrzewania i chlo¬ dzenia kazdorazowo maksymalnie dopuszczalnej wartosci. Okolicznosc ta ma te zalete, ze do wy¬ równania wahan temperatury, wywolanych przez 15 zmienne obsadzanie przedzialów lub przez inne wplywy wewnetrzne, dysponuje sie stale po¬ wietrzem ogrzanym lub chlodnym o tej samej temperaturze, poniewaz stosuje sie kazdorazowo maksymalnie dopuszczalna wartosc temperatury i 20 osiaga sie bardzo szybko wymagane wyrównanie temperatury. Oprócz tego uzyskuje sie dzieki te¬ mu mozliwie najmniejszy przekrój poprzeczny ka« nalu powietrznego, doprowadzajacego dodatkowa ilosc powietrza. 25 Zgodnie z dalsza cecha znamienna wynalazku przelaczanie dodatkowej ilosci powietrza na eks¬ ploatacje ogrzewania lub chlodzenia jest sterowane za pomoca termostatu zewnetrznego. Urzadzenie uruchamiane na tej zasadzie pracuje calkowicie sa- 30 moczynnie i odpowiednie rozstrzygniecie w przy¬ padku zmiennych warunków klimatycznych, czy nalezy stosowac eksploatacje ogrzewania lub chlo¬ dzenia, jest wskutek funkcji przelaczania termosta¬ tu zewnetrznego zbedne. 35 Sposobem wedlug wynalazku ogrzewa sie po¬ nadto lub chlodzi za pomoca podstawowego po¬ wietrza pomieszczenia pomocnicze, jak przedsionki, korytarze, umywalki i toalety. Okazalo sie bowiem, ze jest to wystarczajace i zbyteczne staje sie wów- 40 czas dodatkowe ogrzewanie lub chlodzenie po¬ mieszczen pomocniczych. Okolicznosc ta pozwala w ten sposób na uproszczenie calego ukladu.Dalsze szczególy sposobu wedlug wynalazku wynikaja z rysunków schematycznych, na których 45 fig. 1 do 3 przedstawiaja po jednym wykresie róz¬ nych odmian sposobu wedlug wynalazku, a fig. 4 do 7 — przyklady wykonania urzadzen do ogrze¬ wania lub chlodzenia wagonu kolejowego sposo¬ bem wedlug wynalazku. Na fig. 4 jest przedsta- 50 wiony wagon kolejowy w przekroju poziomym, a na fig. 5 i 6 — szczegól wagonu w powiekszeniu, przy czym fig. 5 przedstawia szczegól wagonu w przekroju wzdluz linii V—V na fig. 4, a fig. 6 — szczegól wagonu w przekroju wzdluz linii VII—VI na fig. 5. Fig. 7 ilustruje natomiast odmiane szcze¬ gólu ukladu wedlug fig. 4.Na wykresach wedlug fig. 1—3 jest przedstawio¬ ny pobór ciepla odprowadzanego lub doprowadza¬ nego kazdorazowo do regulacji temperatury w po- 60 mieszczeniach pasazerskich, w zaleznosci od tem¬ peratury zewnetrznej. W podanym ukladzie wspól¬ rzednych jednostki ciepla odprowadzanego i do¬ prowadzanego stanowia rzedne, a temperature zew- wnetrzna w °C oznaczaja odciete. Prosta 1 okresla 65 przy tym calkowite zapotrzebowanie ciepla, dopro- 1558220 6 wadzanego lub odprowadzanego do pustego pasa¬ zerskiego pomieszczenia pojazdu, a prosta 2 ozna¬ cza calkowite zapotrzebowanie ciepla przy zapel¬ nionym pomieszczeniu pasazerskim. Zakres miedzy tymi dwiema równoleglymi prostymi 1 i 2 odpo¬ wiada calkowitemu zapotrzebowaniu ciepla przy pozostalych stopniach obsadzenia wagonu miedzy zapelnionym i nieobsadzonym pomieszczeniem.Calkowite zapotrzebowanie ciepla przy przepelnio¬ nym pomieszczeniu jest oznaczone za pomoca kres¬ kowanej prostej 3, która lezy nieco ponizej prostej 2 i jest do niej równolegla.Wymagane kazdorazowo calkowite zapotrzebowa¬ nie ciepla jest pokryte zgodnie z wynalazkiem przez doprowadzanie lub odprowadzanie jego czesci podstawowej i czesci dodatkowej. Obszar 4, w którym jest doprowadzane cieplo, jest oznaczo¬ ny na wykresach grubo pociagnietymi liniami kreskowanymi, a obszar 5, w którym cieplo jest odprowadzane, jest oznaczony grubymi liniami osiowymi kreska—kropka. Prosta 1 przecina os odcietych w kazdej temperaturze, przy której tem¬ peratura zewnetrzna jest równa pozadanej tempe¬ raturze pomieszczenia, na przyklad 23QC, a prosta 2 przecina os odcietych w nizszej temperaturze na przyklad przy 14°C, poniewaz przy calkowitym ob¬ sadzeniu calkowite zapotrzebowanie ciepla jest od¬ powiednio nizsze. Pomieszczenie pasazerskie ogrze¬ wa sie przy tym samo do okreslonej temperatury, na przyklad 23?C. Róznica miedzy calkowitym za¬ potrzebowaniem przy zajetym i nie zajetym po¬ mieszczeniu wynosi w zwyklych szescioosobowych przedzialach wagonów kolejowych okolo 500 jed¬ nostek ciepla.W odmianie wedlug fig. 1 czesc podstawowa za- ' równo przy ogrzewaniu, jak i chlodzeniu, pokry¬ wa jedynie najmniejsze, wystepujace zapotrzebo¬ wanie calkowite doprowadzanego lub odprowadza¬ nego ciepla. Przy ogrzewaniu odpowiada to do¬ plywowi ciepla w obszarze 4 miedzy osia odcietych i prosta 2, a przy chlodzeniu odpowiada to odply¬ wowi ciepla w obszarze 5 miedzy osia odcietych i prosta 1. Zaleznie od obsadzenia zapotrzebowanie dodatkowe w obszarze miedzy obydwiema prosty¬ mi 1 i 2 jest pokrywane przy ogrzewaniu przez do¬ plyw ciepla, a przy ochladzaniu przez odplyw ciepla. Strzalka 6 wskazuje jednostki ciepla, do¬ prowadzane przy ogrzewaniu do pokrycia czesci podstawowej, a strzalka 7 wskazuje najwieksza dodatkowa czesc doprowadzanych jednostek ciepla - przy pustym pomiieszozeniu pasazerskim. Odpro¬ wadzane jednostki ciepla czesci podstawowej sa przy ochladzaniu okreslone pirzez strzalke 8, a Jed¬ nostki ciepla czesci dodatkowej okresla strzalka 9.Dodatkowa czesc calkowitego zapotrzebowania jest pokrywana tym samym przy ogrzewaniu przez do- dodatkowy doplyw ciepla, a przy ochladzaniu przez dodatkowy odplyw ciepla. Regulacja potrzebnych kazdorazowo, doprowadzanych luib odprowadzanych jednostek ciepla moze przy tym nastepowac badz przez zmiane temperatury czynnika doprowadzaja¬ cego lub odprowadzajacego cieplo, albo tez przez czasowe przerwanie doplywu lub odplywu ciepla przy stalej temperaturze czynnika doprowadzaja¬ cego lub odprowadzajacego cieplo.Odmiana wedlug fig. 2 rózni sie od odmiany wedlug fig 1 t^m, ze doprowadzana lub odprowa¬ dzana czesc podstawowa pokrywa zarówno przy ogrzewaniu, jak i ochladzaniu zapotrzebowanie i calkowite, istniejace przy zapelnionym lub nie zajetym pomieszczeniu. Obydwie odmiany pokry¬ waja sie zatem przy ogrzewaniu calkowicie, jed¬ nak przy ochladzaniu najwieksze zapotrze¬ bowanie calkowite odprowadzanego ciepla jest po- 10 krywane przez czesc podstawowa. Zapotrzebowanie calkowite doprowadzanego ciepla przy ogrzewaniu i przy zupelnym obsadzeniu jest oznaczone strzalka 10, a zapotrzebowanie calkowite odprowa¬ dzanego ciepla przy ochladzaniu, równiez przy 15 zupelnym obsadzeniu jest oznaczone strzalka 11.W obydwóch przypadkach, przy malo obsadzonym pomieszczeniu, w celu pokrycia dodatkowego za¬ potrzebowania, do kazdego pomieszczenia jest do¬ prowadzane cieplo, jednostki ciepla czesci dodat- 20 kowej sa przy tym oznaczone strzalka 12. Wynika z tego ta zaleta, ze w urzadzeniu do pokrycia czesci dodatkowej nie potrzeba stosowac baterii chlodniczej.Wykres przedstawiony na fig. 3 ilustruje odmia- 25 ne, w której doprowadzana lub odprowadzana czesc podstawowa odpowiada sredniej wartosci za¬ potrzebowania calkowitego przy zapelnionym lub pustym pomieszczeniu. Zapotrzebowanie pokrywa¬ ne przez czesc podstawowa jest pokazane przez 30 strzalke 13, która przebiega miedzy prostymi 1 i 2 i jest do nich równolegla. Jednostki ciepla czesci podstawowej sa oznaczone przy ogrzewaniu przez strzalke 14, a przy ochladzaniu przez strzalke 15.Do pokrycia dodatkowego zapotrzebowania, zarów- 85 no przy ogrzewaniu, jak i przy ochladzaniu, cieplo jest doprowadzane albo odprowadzane, w zalez¬ nosci od kazdorazowego obsadzenia. W obu przy¬ padkach dzialania, czesc dodatkowa jest przy ob¬ sadzeniu mniejszym, niz polowa oznaczona strzal- 40 ka 16, okreslajaca doprowadzane jednostki ciepla, a przy obsadzeniu wiekszym, niz polowa — jest oznaczona strzalka 17, okreslajaca odprowadzane jednostki ciepla. Przelaczenie z doplywu ciepla na odplyw ciepla, wymagane do kazdorazowego po- 45 krycia czesci dodatkowej, moze nastapic przykla¬ dowo za pomoca termostatu wewnetrznego, odpo¬ wiednio do temperatury we wnetrzu pomieszczenia pasazerskiego. Jak mozna latwo odczytac z wy¬ kresu, najwieksza wymagana czesc dodatkowa ciepla odprowadzanego lub doprowadzanego jest przy tym w kazdej chwili o polowe mniejsza niz w odmianie wedlug fig. 1 i 2. Z tego powodu urza¬ dzenia potrzebne do pokrywania dodatkowego za¬ potrzebowania moga byc stosunkowo male.W ramach wynalazku sa mozliwe jeszcze inne jego odmiany, na przyklad czesc podstawowa moze kazdorazowo pokrywac najwieksze calkowite za¬ potrzebowanie, przy czym przy ogrzewaniu cieplo 60 bedzie dodatkowo odprowadzane, a przy ochla¬ dzaniu cieplo bedzie dodatkowo doprowadzane.Czescia podstawowa moze byc tez pokryte zapo¬ trzebowanie calkowite przy nie zajetym pomiesz¬ czeniu, przy czym odpowiednio do obsadzenia jest 65 wówczas odprowadzana dodatkowa czesc ciepla. 50 5558220 8 Przyklad wykonania przedstawiony na fig. 4—6 sklada sie z urzadzenia do doprowadzania powie¬ trza' o okreslonej temperaturze do wnetrza pojazdu.W dolnej czesci wagonu kolejowego 18, przedsta¬ wionego na fig. 4, jest zamocowany wentylator 19, który zasysa swieze powietrze poprzez filtr 20 i do¬ prowadza je poprzez wymiennik cieplny 21 do wnetrza wagonu 18. Doprowadzana ilosc ciepla jest rozdzielona juz w wymienniku cieplnym 21 na dwa strumienie, z których wiekszy jest dopro¬ wadzany poprzez baterie grzejna 22 i baterie chlod¬ nicza 23 do kanalu glównego 25, ulozonego wzdluz bocznej sciany 24 wagonu 18, a mniejszy strumien powietrza przechodzi poprzez baterie grzejna 26 i baterie chlodnicza 27 do kanalu dodatkowego 28, umieszczonego przy bocznej sciance równolegle do kanalu glównego 25. Obydwa kanaly 25 i 28 sa przeprowadzone przez cala dlugosc wagonu 18, po¬ dzielonego na przedzialy 29 i w poblizu kazdego przedzialu 29 posiadaja otwory wylotowe, przez któ¬ re jest wdmuchiwane powietrze do przedzialów.Zamiast z wychodzacych na zewnatrz szczelin fil¬ tra 20, powietrze wdmuchiwane do przedzialów 29 moze byc zasysane calkowicie lub czesciowo z wa¬ gonu 18, przy czym do tego celu jest przewidziany w korytarzu 30 otwór zasysajacy 31, polaczony z filtrem 20 poprzez kanal 33 sterowany za pomoca klapy 32.Jak widac na fig. 5 i 6 kanal dodatkowy 28 po¬ siada w swej górnej czesci otwór wylotowy 35, sterowany za pomoca klapy 34, natomiast otwór wylotowy 36 kanalu glównego 25 nie posiada wlas¬ nego organu zaworowego, wskutek czego wyplywa stale strumien powietrza, oznaczony strzalka 37.Przekroje poprzeczne kanalu glównego 25 i otworu wylotowego 36, jak równiez predkosc przeplywu powietrza w kanale glównym 25 sa tak dobrane, ze do przedzialów 29 jest doprowadzana stale ilosc powietrza wystarczajaca do przewietrzenia. Tempe¬ ratura tego powietrza jest regulowana w zalez¬ nosci od temperatury zewnetrznej, w ten sposób, ze zapotrzebowanie ciepla odprowadzanego do wnetrza pojazdu, potrzebne przy kazdorazowej temperaturze zewnetrznej, jest pokryte przy jed¬ nym okreslonym obsadzeniu. Zapotrzebowanie ciepla potrzebne jeszcze dodatkowo przy wszystkich pozostalych obsadzeniach miedzy zapelnionymi i pustymi przedzialami, jest pokrywane iloscia po¬ wietrza doprowadzanego przez kanal dodatkowy 28, przy czym temperatura tego powietrza jest utrzy¬ mywana na stalym poziomie za pomoca termosta¬ tu i przy ogrzewaniu przedzialów wynosi na przy¬ klad 85°C.Do regulacji'temperatury w przedzialach 29 slu¬ za umieszczone w nich termostaty, które steruja samoczynnie klapami 34, wskutek czego tempera¬ tura w przedzialach jest stale stala i wynosi na przyklad 23°C. Przy podwyzszeniu nastawionej, wymaganej temperatury, klapy 34 zostaja zamknie¬ te, a przy jej obnizeniu — otwarte. Strumien po¬ wietrza wychodzacy równiez z kanalu dodatkowego 28 jest oznaczony strzalka 38. Przekrój poprzecz¬ ny kanalu dodatkowego 28 stanowi jedynie 1U prze¬ kroju poprzecznego kanalu glównego 25, dzieki czemu kanal dodatkowy 28 moze byc dodatkowo latwo osadzony przy jego sciance bocznej 24.Klapa 34, która w widocznym na fig. 5 polo¬ zeniu zamyka otwór wylotowy 35 i moze byc prze- 5 chylona w kierunku strzalki 34' w polozenie ozna¬ czone linia osiowa, jest tak uksztaltowana, ze przy otwieraniu otworu wylotowego 35 zmniejsza jed¬ noczesnie o taka sama wielkosc przekrój poprzeczny otworu wylotowego 36 kanalu glównego 25. Z tego 10 powodu strumien powietrza przeplywa do przedzia¬ lów przez zawsze taki sam przekrój calkowity oraz umozliwia równomierne przewietrzenie. Obydwa kanaly 25 i 28 sa zakryte w poblizu otworów wylo¬ towych 35 i 36 za pomoca oslony 39, która posiada 15 w swej górnej czesci otwory 40 do wypuszczania powietrza, a w swej dolnej czesci otwory 41, przez które na skutek powietrza wyplywajacego z otwo¬ rów wylotowych 35 i 36 zostaje zassane powietrze wewnetrzne z kierunku oznaczonego strzalka 42. 20 Dzieki temu osiaga sie prawidlowy obieg powietrza w przedzialach 29.Ponadto w kazdym przedziale 29 jest przewidzia¬ ne reczne urzadzenie nastawcze 43, za pomoca któ¬ rego moze byc ograniczony przesuw klapy 34 w 25 kierunku jej otwarcia. Kazde z recznych urzadzen nastawczych 43 jest wyposazone w urzadzenie blo¬ kujace, przez uruchomienie którego uzyskuje sie ksztaltowe polaczenie napedowe miedzy recznym urzadzeniem nastawczym 43, a klapa 34. Dzieki 30 temu, w przypadku powstania zaklócenia w stero¬ waniu termostatycznym, klapa 34 moze byc w dal¬ szym ciagu przestawiana recznie. Przez ogranicze¬ nie suwu otwarcia klapy 34 za pomoca recznego urzadzenia nastawczego 43, osiaga sie zmniejszenie 35 najwiekszej, doprowadzanej w jednostce czasu ilosci powietrza. Unika sie dzieki temu wiekszych wahan temperatury wnetrza, jak równiez przegrzania lub przechlodzenia przedzialów 29.Boczne pomieszczenia wagonu 18, jak wynika to 40 z fig. 4, sa ogrzewane jedynie powietrzem z kanalu glównego 25. Posiada on otwór wylotowy 44 wcho¬ dzacy do pomieszczenia wstepnego 45 oraz inny otwór wylotowy 46, przez który jest wdmuchiwane powietrze do korytarza 30. 45 Toalety 47 sa równiez ogrzewane tylko* powie¬ trzem z kanalu glównego 25 w zwykly sposób za pomoca grzejnika 48.W wykonaniu wedlug fig. 7, wymiennik cieplny 50 przylaczony do wentylatora 49 jest zaopatrzony 50 jedynie w baterie grzejna, której wydajnosc jest prawie równa sumie wydajnosci baterii grzejnych 22 i 26, zastosowanych w wykonaniu przedstawio¬ nym na fig. 4. Oprócz baterii grzejnej 51 moze byc pozadana, na przyklad przy przewidzianym ochla- 55 dzaniu jeszcze jedna bateria chlodnicza, osadzona w wymienniku cieplnym 50. Wymiennik cieplny 50 jest tu równiez podzielony na dwa kanaly 52 i 53, przy czym jedynie kanal 52 jest ogrzewany za po¬ moca baterii grzejnej 51. Miedzy obydwoma ka¬ nalami jest przewidziany otwór, sterowany za po- 60 moca klapy 54. Ogrzanie powietrza doprowadzanego do kanalu glównego, polaczonego z kanalem 53, na¬ stepuje przy tym przez domieszanie cieplego po¬ wietrza z kanalu 52 poprzez otwór 55. Przy ochla- 65 dzaniu, chlodzenie powietrza nastepuje w taki sam9 sposób, przy czym jednak wylaczona jest bateria grzejna 51, a wlaczona jest natomiast bateria chlo¬ dnicza.Klapa 54 jest sterowana za pomoca nie przedsta¬ wionego na rysunku termostatu zewnetrznego, osa¬ dzonego na dachu pojazdu i zaleznie od temperatu¬ ry zewnetrznej jest nastawiana temperatura po¬ wietrza doprowadzanego .do kanalu glównego. W jednym polozeniu krancowym otwór 55 jest otwar¬ ty, a klapa 54 zamyka kanal 53, dzieki czemu do kanalu glównego jest doprowadzane powietrze o ta¬ kiej samej temperaturze jak do kanalu dodatkowe¬ go. W. innym polozeniu krancowym, otwór 55 jest zamkniety, dzieki czemu do kanalu glównego jest doprowadzane tylko swieze powietrze. Wydajnosc baterii grzejnej 51 moze byc regulowana za pomoca termostatu 56 tak, ze temperatura powietrza przy¬ plywajacego przez baterie grzejna 51 jest utrzymy¬ wana na stalej wartosci wynoszacej przy ogrzewa¬ niu na przyklad 85°C, niezaleznie od temperatury zewnetrznej pozostalych warunków atmosferycz¬ nych (naslonecznienia, oplywajacych strug powiet¬ rza, opadów). Dzieki temu do kanalu dodatkowego jest doprowadzane stale powietrze o tej samej tem¬ peraturze.Urzadzenie wedlug wynalazku dziala w sposób opisany nizej.Przy krancowych warunkach, na przyklad przy temperaturze zewnetrznej, —20°C i nieobsadzonych przedzialach 29, temperatura powietrza doprowa¬ dzanego przez kanal glówny 25 jest utrzymywana na wartosci najwiekszej, na przyklad 85°C za pomoca termostatu zewnetrznego, umieszczonego na dachu wagonu 18, a klapy 34 kanalu dodatkowego 28 sa utrzymywane w stanie otwartym za pomoca termo¬ statów wewnetrznych umieszczonych w przedzialach 29. Dzieki temu z obydwóch kanalów 25 i 28 wyply¬ wa powietrze o temperaturze wynoszacej okolo 85°C. W nieobsadzonych przedzialach 29 utrzymy¬ wana zostaje dzieki temu temperatura otoczenia, wynoszaca okolo 23°C. Im bardziej sa zajete prze¬ dzialy 29, to tym czesciej i dluzej sa zamykane klapy 34 za pomoca termostatów wewnetrznych, by w koncu przy calkowicie obsadzonych i przepelnio¬ nych przedzialach wystarczylo samo tylko powietrze doprowadzane przez kanal glówny 25 do utrzymania pozadanej temperatury w przedzialach, a klapy 34 byly przy tym stale zamkniete.Ten przebieg pozostaje w zasadzie niezmieniony przy kazdej zmianie temperatury zewnetrznej, po¬ niewaz zmieniajace sie z tego powodu zapotrzebo¬ wanie ciepla doprowadzanego lub odprowadzanego jest wyrównywane przez termostat zewnetrzny.Przy przejsciu z ogrzewania na ochladzanie, termo¬ stat zewnetrzny wylacza baterie grzejna, a wlacza baterie chlodnicza, dzieki czemu w wyniku dopro¬ wadzania powietrza chlodniczego cieplo jest od¬ prowadzane potem z przedzialów. Temperatura po¬ wietrza doprowadzanego przez kanal glówny 25 moze byc na przyklad tak dobrana, ze jedynie jest 10 pokryte najmniejsze zapotrzebowanie calkowite ciepla doprowadzanego lub odprowadzanego, zalez¬ ne od kazdorazowej temperatury zewnetrznej. Przy ogrzewaniu stanowi to zapotrzebowanie calkowite 5 przy zapelnionych przedzialach. Przy niezapelnio- nych calkowicie przedzialach dodatkowo wymagana ilosc ciepla jest doprowadzana przez kanal dodat¬ kowy 28. Aby jednak uniknac przegrzania równiez przy przepelnionych przedzialach, temperatura po- lo wietrza doprowadzanego przez kanal glówny moze miec nizsza wartosc od wartosci odpowiadajacej wymaganemu zapotrzebowaniu ciepla przy calkowi¬ cie obsadzonych przedzialach, przy czym potem przy zupelnym obsadzeniu zostaje doprowadzone 15 dodatkowo powietrze cieple z kanalu dodatkowego 28. Przy ochladzaniu istnieje najmniejsze zapotrze¬ bowanie calkowite odprowadzanego ciepla, wyste¬ pujace przy nieobsadzonych przedzialach. W za¬ leznosci od obsadzenia, doprowadzane jest potem 20 powietrze chlodzone przez kanal dodatkowy.W nieobsadzonych pomieszczeniach ubocznych, jak w przedsionkach 45, korytarzach 30 i w toale¬ tach 47, stwarza sie przy ogrzewaniu pod wplywem temperatury powietrza kanalu glównego 25 tempe- 25 rature otoczenia wynoszaca okolo 14°C, a przy ochladzaniu okolo 23°C. Jest to wystarczajace w obu przypadkach dla pomieszczen nie przeznaczo¬ nych do stalego przebywania w nich osób. Odpo- 30 wiada to równiez kazdej temperaturze, która osiag- nietoby przy zamknietych otworach wylotowych ka¬ nalu dodatkowego 28, jedynie w wyniku doprowa¬ dzenia powietrza do przedzialów tylko przez kanal glówny 25. PL