Prawidlowe ustawienie osi nozy w stosunku do rzedów roslin jest uwidocznione na fig. 3.Noze obracajace sie w kierunku obrotu wska¬ zówek zegara poruszaja sie przez warstwe gleby po linii luku kola. Roslina powinna przy tym znaj¬ dowac sie na pierwszej jednej trzeciej luku za¬ kreslonego przez noze po stronie prawej, czyli os.A urzadzenia przerzedzajacego powinna znajdowac sie na lewo od rosliny.Jesli os obrotu A znajduje sie zgodnie z fig. 2 na prawo od rzedu roslin, wówczas ciecie jest niedokladne na skutek ruchu gleby w strefie oz¬ naczonej na rysunku polem zakreskowanym. Mo¬ ze wystapic równiez przykrywanie roslin gleba albo — w zaleznosci od struktury gleby — rów¬ niez odslanianie korzeni.Predkosc ciecia i szerokosc ciecia obracajacych sie nozy pozostaje jednakowa takze przy niepra¬ widlowym ustawieniu osi nozy w stosunku do rzedu. Natomiast w maszynach przerzedzajacych wyposazonych w noze wykonujace ruch wahadlo¬ wy, predkosc ciecia i szerokosc nienaruszonych przez noze bloków gleby jest nierówna przy nie¬ dokladnym ustawieniu pozycji nozy w stosunku do rzedów roslin.Konstrukcje tych maszyn mozna jednak upros¬ cic. Zamiast osmiu lub szesnastu obracajacych sie nozy wystarczy, do osiagniecia tego samego celu, tylko jeden nóz albo dwa szeregowo usytuowane noze, które maja taka sama liczbe uderzen jak noze obracajace sie.Poniewaz nóz wahliwy jest przeciagany przez rzad roslin, dla osiagniecia tego samego dzialania, jak za pomoca osmiu nozy, konieczne jest wykonanie przez nóz wahadlowy czterokrot¬ nej liczby wahniec w stosunku do liczby obro¬ tów nozy obrotowych. Wszystkie dotychczas znane maszyny przerzedzajace z nozami wahliwymi sa napedzane od walu napedowego ciagnika, w od¬ róznieniu od napedu przenoszonego od kól jezd¬ nych przy maszynach przerzedzajacych z nozami obracajacymi sie.Z tego powodu stosujac maszyny z wahliwymi nozami, ciagnik .musi jechac zawsze na tym sa¬ mym biegu. Poniewaz stosunek liczby obrotów walu napedowego do przekladni stozkowej jest odmienny przy róznych systemach Ciagników, wiec wymagane jest dopasowanie przelozenia ma¬ szyny przerzedzajacej do danego ciagnika, co sta¬ nowi nieraz duza trudnosc.Napedzanie nozy w maszynach z nozami wahli¬ wymi odbywa sie za pomoca korby. Ruch waha- 5 dlowy nozy i ruch postepowy maszyny naklada¬ ja sie na siebie i daja w wyniku ruch wypadko¬ wy nozy wzdluz linii sinusoidalnej (fig. 4) z czego wyplywaja znaczne wady takich maszyn. Nóz wa¬ hliwy pracuje bowiem tylko wówczas prawidlo- 10 wo jesli rzedy roslin i os sinusoidy pokrywaja sie ze soba.Przy odchyleniach od takiego ustawienia, na przyklad jesli rzad B roslin znajduje sie w od¬ stepie a od osi C linii sinusoidalnej zmienia sie odstep nienaruszonych przez noze bloków gleby od wartosci d do dx a ponadto zmienia sie pred¬ kosc nozy podczas ciecia. Poniewaz maszyny nie da sie prowadzic z wystarczajaca dokladnoscia, a wiec powstaja róznice w odstepach przerzedza- nych roslin, a zmienna predkosc ciecia powoduje ponadto zbytni ruch gleby i tym samym niedo¬ kladne ciecie.Urzadzenie wedlug wynalazku nie wykazuje wyzej wymienionych wad. Urzadzenie do przerze¬ dzania roslin rosnacych w rzedach nalezy do ta¬ kich urzadzen, w których przyrzad przerzedzajacy jest napedzany za pomoca walu obrotowego usta¬ wionego zgodnie z kierunkiem jazdy. Wedlug wy¬ nalazku przewidziany jest co najmniej jeden nóz wykonujacy ruch wahadlowy poprzecznie do rze¬ du roslin, wokól stalego punktu usytuowanego na zewnatrz osi walu napedowego oraz krzywka na wale napedowym, zaopatrzona najlepiej w kulise prowadzaca i wspóldzialajaca bezposrednio z no¬ zem w celu spowodowania ruchu wahadlowego tego noza.Nóz wykonujacy ruch wahadlowy moze byc osa¬ dzony wahliwie na kolnierzu znajdujacym sie na koncu rury, obejmujacej wal obrotowy i moze 40 byc zaopatrzony w wystep lub podobny element, który wchodzi w rowek wyzlobiony w tarczy krzywkowej.Ponadto korzystnie jest gdy rowek w tarczy krzywkowej przebiega symetrycznie w stosunku 45 do jej osi glównej i w dwóch innych przeciwle¬ glych miejscach w wiekszej odleglosci od osi.Dla umozliwienia zmiany szerokosci bloków gle¬ by nienaruszonych przez noze przewidziane sa dwa usytuowane obok siebie albo nad soba noze 50 nastawne wzgledem siebie w kierunku wzdluz krawedzi tnacych. Ogólnie mozna przewidziec, iz tarcza krzywkowa powinna byc wykonana tak,, aby nóz wykonywal ruch z jednakowa predkoscia wzdluz linii przebiegajacej skosnie, lub lepiej 55 prostopadlej do kierunku jazdy.Tarcza krzywkowa moze byc wykonana równiez w taki sposób, by powodowala wiecej niz dwa wahniecia noza przy jednym obrocie walu. Uzys¬ kac to mozna przez wykonanie w tarczy krzywko- 60 wej rowka, majacego wiecej niz dwa miejsca przeciwlegle, przebiegajace blisko osi i wiecej niz dwa miejsca przebiegajace dalej od osi. Przez zastosowanie podwójnej krzywki mozna odstep pomiedzy nienaruszonymi przez noze blokami gle- 65 by podwoic, na przyklad zwiekszyc do 18 cm. 30 3558156 Dzieki wynalazkowi umozliwione jest w pelni samoczynne przerzedzenie roslin rosnacych w rze¬ dach, podczas którego unika sie wad wystepuja¬ cych przy pracy znanych dotychczas urzadzen, a wiec wad takich jak zbyt duzego ruchu gleby powodujacego przykrywanie roslin i tworzenia sie zmiennych odstepów miedzy roslinami.Urzadzenie wedlug wynalazku jest uwidocznio¬ ne na rysunku) na fig. 5—10. Fig. 5 przedstawia urzadzenie do przerzedzania roslin rosnacych w rzedach, zwlaszcza w uprawach buraków wedlug wynalazku w widoku z boku, fig. 6 zespól na¬ pedowy noza czesciowo w widoku z boku i cze¬ sciowo w przekroju, fig. 7 — tarcze krzywkowa tego zespolu w widoku z przodu,, fig. 8 — noze wraz z ich napedem w widoku z tylu, fig. 9 — noze w widoku z boku, a fig. 10 — ma wykresie tory, po których poruszaja sie noze urzadzenia wedlug wynalazku w porównaniu z torami nape¬ dzanych korba nozy wahadlowych.Urzadzenie przedstawione na fig. 5 posiada kola jezdne 1, które napedzaja nieuwidoczniona prze¬ kladnie stozkowa i wal roboczy 2 usytuowany zgodnie z kierunkiem jazdy (fig. 6) i osadzony w rurze nosnej 3. Rura nosna opiera sie za pomoca krazka 4 na ziemi. Sprezyny 5 umozliwiaja po¬ trzebny docisk urzadzenia przerzedzajacego do gle¬ by i tym samym narzedzi roboczych 6.Rura 3 ma na koncu kolnierz 7, do którego przysrubowany jest kolnierz 8 do przymocowania znanym sposobem siewnika do wysiewu jedno- ziarnowego. Przez obydwa kolnierze przechodzi koniec walu roboczego 2, na którym zaklinowana jest tarcza krzywkowa 9. Na zewnatrz walu ro¬ boczego 2 do kolnierza 8, zamocowany jest trzon 16 podwójnego noza 10, 18 za pomoca sworznia 11 w sposób wahliwy.Trzon 16 ma ponizej sworznia 11 ulozyskowany na kulkach krazek 12. Krazek 12 wchodzi w ro¬ wek 13 w tarczy krzywkowej 9. Jak wynika z fig. 7, rowek iH3 jest wykonany w taki sposób, iz ma dwa przeciwlegle miejsca 14 usytuowane blis¬ ko osi i dwa przeciwlegle miejsca 15 usytuowane dalej od osi. Polozenie krazka 12 zaznaczone linia kreskowano-kropkowana odpowiada takiej pozycji podwójnego noza wzgledem rzedu roslin przy której przechodzi om przez rzad roslin. Przy jednym obrocie tarczy krzywkowej 9 podwójny nóz wykonuje dwukrotnie ruch wahadlowy na osi 11. Tarcze krzywkowa 9 mozna wykonac w taki sposób, iz w czasie jednego jej obrotu na¬ stepuje kilka ruchów wahadlowych noza.Stosujac na przyklad tak zwana krzywke po¬ czwórna i jeden tylko nóz, mozna osiagnac ana¬ logiczne dzialanie maszyny jak przy zastosowaniu obrotowego noza o ksztalcie osmioramiennej gwiaz¬ dy. Jezeli do urzadzenia wedlug wynalazku za¬ montuje sie dwa noze, to uzyskuje sie efekt ana¬ logiczny jak przy zastosowaniu obrotowego noza o ksztalcie szesnastoramiennej gwiazdy. Nalezy jednak zaznaczyc, ze urzadzenie wedlug wyna¬ lazku pracuje znacznie lepiej od urzadzen z obro¬ towymi nozami o ksztalcie gwiazdy.Kazdy z nozy 10 lub 18 jest wykuty z preta stalowego ksztaltu litery T i ma dwie krawedzie tnace 17, które podczas pracy sa usytuowane w kierunku jazdy. Przekrój pionowy tej czesci noza ma ksztalt sierpa.W celu umozliwienia nastawiania odstepów po- 5 miedzy rzedami roslin, nóz 18 jest zamocowany w prowadzeniu 19 równolegle do pionowego noza 10. Nóz moze byc wiec przesuwany w tym pro¬ wadzeniu 19 po poluzowaniu nakretki 20 sworz¬ nia 21. 10 Na fig. 1'0 linia sinusoidalna D odpowiada to¬ rowi, po którym posuwa sie nóz wahadlowy na¬ pedzany w znanych maszynach napedem korbo¬ wym. Krzywa E odpowiada torowi, po którym porusza sie nóz w urzadzeniu wedlug' wynalazku. 15 Z wykresu fig. 10 widac, ze przy odchyleniu od plaszczyzny roboczej (os C) wahliwego noza na przyklad o odstep a od rzedu B roslin, nie naste¬ puje znaczniejsza zmiana odstepu pozostawionych w rzedzie roslin. Krzywa F przedstawia nieosia- 20 galny idealny tor noza wahliwego. Nóz w urza¬ dzeniu wedlug wynalazku zachowuje w zasadzie jednakowa predkosc w zakresie a po obu stro¬ nach osi C.W odróznieniu od tego przy dotychczas znanych nozach wahliwych, z napedem korbowym przy od¬ chyleniu osi C od rzedu roslin zarówno predkosc nozy podczas ciecia, jak równiez odstepy roslin zmieniaja sie znacznie.Jak wynika z powyzszego, nóz wedlug wynalaz¬ ku porusza sie wzdluz krzywej E, a nie po si- nusoidzie D jak w znanych maszynach. W przy¬ padku odchylen od osi C, wyniklych na skutek niedokladnosci prowadzenia pojazdu, powstaje tylko nieznaczna zmiana odstepu di w przeciwien¬ stwie do znanych urzadzen, w których nóz wy¬ konal ruch po sinusoidzie. Dlatego tez nie ma wiekszego znaczenia, jezeli kierowca prowadzi ciagnik tak, ze nóz biegnie nieznacznie obok linii C, która wyznacza idealny tor jazdy.W urzadzeniu wedlug wynalazku zadany ksztalt toru ruchu noza podczas przerzedzania, oraz jed¬ nakowa predkosc uzyskuje sie przez odpowiedni dobór ksztaltu krzywki lub ksztaltu rowka w tarczy krzywkowej. Ksztalt ten mozna wyliczyc, lub ustalic doswiadczalnie. W przypadku doswiad¬ czalnego ustalania ksztaltu krzywki postepuje sie tak, ze prowadzi sie nóz po zadanym torze z jed¬ nakowa predkoscia i ustala sie ksztalt krzywki na podstawie toru, który zakresla krazek 12. 35 40 45 50 PL