Wiadomo, ze ulepszanie przedmiotów wykonanych ze stali polega na obróbce ter¬ micznej, wykonyjwanej w wartókacfo odpo¬ wiadajacych di^miczfreirW skladowi .stali.Wspomniana obróbka termiczna polega cze¬ sciowo, lub przie^aiztóe na gwaftowtaern o- zi^biania stali, w cdii wywolania naglego sipadlku temperatury.Przy termiczti^j obróbce przedmiotólw wyirobionycli z zelaza1, lub stali pnzez odle¬ wanie, fculde i t. d., a wiec w wysokiej] tem¬ peraturze, trzeba przy oziebianiu zachowac szczególne ostroznosci, azeby nie wywolac szkodl^wydh napirezen wewnJetbrznydi, któ¬ re da jak lyiadorno tem wiejksze im gtyyiail'- towtoJfcjisze jest oziebiainie.Naprezenia powstaja wtedty, gdy ozie- bianie slali, iw\&AyjpA sia w sfcmie pia- stycznytm nie jest równomierne, i. j., ze po¬ szczególne cz#sci przedmiotu stalowego sity- gnla z rozmaita szybkoscia. Jezeli1 ksztalt o- ziebianego przedmiotu jest taki, ze w ipew- nydh miejscach sa nagromadzone wielikie ilosci materjalu, t. j., ze przekroje sa tam wielkie, a w tonych miejscach ^nzefcroje sa male, to te ostatnie miejsca przy naglem chlodzeniu szybciej sie oziebiaja i szybciej kurcza, niiz miejlsca o wielkich plrzekirojach, wskutek czego ipowlstaja szkodliwe napre¬ zenia.W celu unikniecia tych naprezen ochla¬ dzanie wedlug wynalazku odbywa slie w ten sposób, ze w czasie tego chlddzemia we wlszytetlkich czesciach oziebianego przedmio¬ tu panuje jednakowa temperatura, wlskultek c^qgo mat^rjal kurczy sie wszedzie równio-miernie. Cel ten osiaga sie w ten sposób, ze W miejscach grubszych odprowadza sie od¬ powiednio wiecej ciepla niz w miejtecach o malych przekrojach a wielkich powierzch¬ niach cModzonych, Nowy sposób nadaje ,sie szcizelgólliie do termkznelj obróbki tarczowych kól wago¬ nów kolejowych, gidyz na obwodzie tych kól jest naigromadzioina wielka ilosc materjaliu, podczas ,gdy sama tarcza zawiera mniej mateirjalu, a ma wieksza poiwlierzjchnie eHlc^ dzona tak, ze przy chlodzeniu jakiego kola w zwykly sposób oziebialaby sie i kurczyla naprzód taircza i dopiero polem wieniec* W mylsl wynalazku chlodzi sie oddziel¬ nie wieniec i tancze kola zapomoca rozma¬ itych ilosci cieczy chlodzacych, dostosowa¬ nych do ilosfci ciepla, które ma byc odpro¬ wadzone od1 wymienionych czesci kola/ W ten sposób osiaga1 sie równomierny spadek temlperatury we wszystkich czesciach kola.Przez szybkie chlodzenie, pfzepiroiwa- dzone w opisany sposób, osiaga sie równo¬ czesnie ten skutek, ze zlmiany struktury od¬ bywaja] sie jednakowo w calej masie kola, Znatoa jeJst rzecza, ze przy hartowaniu, czyli naglem chlodzeniu stali, jej wlaisino- sci moga byc zalezne od tego, czy chlodze¬ nie przeprowadza sie wiecej gwaltownie, np. w wodzie, czy tez mniej gwaltownie, np. w oliwie, Jelsli wieje oglrizana slal 'ochladza sie szybko w ten sposób, ze wszystkie czesci stalowego przedmiotu posiadaja te sama temperature, to isftrulktera i wlasnosci mate- rjalu sa wszedzie jednakowe. Jesli nato¬ miast iw jednym i tym samym przedmiocie poszczególne czesci ochladzafja sie z rozr maita szybkoscia, wtedy .strdfctura materja- lu bedzie niejednolita.Przy równomiernem ochladzaniu calego przedmiotu hartowanego nie powlstaja w mim naprezenia, a struktura1 jest jednolita.Nowa metode hartowania przeprowadza sie zapomoca przyrzadu (przedstawionego ,na rysunku w dfwóch przykladach wykonania.Fijg. 1 wfsfcaziulje naczynie a, posiadaja¬ ce w dnie otlwór c dla doprowadzania cie¬ czy chlodzajcej i naczynie 6, Wstawione koncentrycznie w naczynie a. Na kraiwedzi naczynia b lezy ulepszane kolo, które jest oigrzane do temjpelratiiJry odjpowiaidajaJcej jakosci stali. Kolo to jest tak umieszczone, ze jego wieniec zinajiduije isie wejwnatriz przestrzeni zawartej pomiedzy obydfWoma! naczyniami. Tarcza i piasta kola sa nlakryte pokrywa d, która ptodolbnie j ak naczynie 6 ma postac natrysku i jelst w tyto celu tak samo jak naczynie 6 zaopatrzona w srod¬ kowy otwórdoplylwiowy db cieczy chlodza¬ cej.Otworem c plynie wieksza ilosc cieczy chlodzacej do przestrzeni pomiedzy naczy¬ niami a i 6, wznosi sie tam do górfrej kra- wfedzi wienca kola i przelewa sie przez brzeg naczynia a nazeWnatrz. Woda1 ta o- dhladiza wieniec kola, w Którym nagroma¬ dzona jest wielka ilosc materijalu. Równo¬ czesnie otworami czesci b i d doplywa w odpowiedniej chwili znacfenie mniejsza ilosc cieczy chlodzacej, potrzebnej do ochladza¬ nia tarczy kola.W przyrzadzie wykonanym wedlug fig. 2, bnzegi naczynia a sa wyzsze, a na wie¬ niec kola jest nalozona oslona e. Ciecz chlodzaca dosieigia tu wyzszego pozioimu niz w naczyniu a tak, ze górria powierzchnia wienca kola podlega równiez bezposrednie¬ mu dzialaniu [pokrywajacej ja cieczy oblo- dziaicej. • Jak wyzej wskazano szybkie ochladza¬ nie powinno byc tak przejprowadizone, zeby temjperatrutra ochlaidzaniago przedmiotu by¬ la wfczejdzie jednakowa. Tylkow ten sposób mozna uniknac "wewnetrznych naprezen.Jezeli ksztalt ochladzanego przedmiotu jest skomlriliiikowainy, to rozrzad cieczy chJloidzacelj muisi byc do tego dostosowany, aby /spadek temperatury byl wszedzie rów¬ nomierny. Jezeli rozrzad cieczy chlodnacej nie bedzie odpowiedni, to róznice tempera¬ tur pomiedzy poszczególnemi punktamimusza powstac i musza (wywolac wewnetrz¬ ne naprezeaiia chociazby male. Wedlug no¬ wego sposofcu mozna uniknac nawet ma¬ lych naprezen. Jesli ulepsza sie takie ga¬ tunki stali, które nie wymagaja bardzo gwaltownego ochladzania koniecznego, np, dla stali wegflistych, lecz chlodzenie to mo¬ ze byc powolniejsze, jak np. dla pewnych gatuluków stali nMowyoh, manganowych i t. d,, to mozna opisana metode udoskona¬ lic w nastepujacy sposób.Ulepszany puzedmiot ochladza* sie, jak opisano powyzej, t, j, ze na poszczególne czesci ochladzanego przedmiotu dziala sie rozanaitemi ilosciami cieczy, aby spadek temperatury byl wszedzie jednakowy. We¬ dlug niniejszego wynalazku posttepulje sie jednak w ten sposób, ze caly zabieg ochla¬ dzania jeisit podzielony na kilka okresófw, czyli ze cailkowity spadek temperatury od¬ bywa sie stopniowo okresami, a nie odrazu jednym ciagiem. Kazdy taki okres czescio¬ wego spadku temperatury sklada sie z o- kresu chlodzenia i z okresu utrzymywania oziebianego przedmiotu na powiietrzu.Jezeli przedmiot znajduje sie w spoko¬ ju na powietrzu, to male róznice temperatur i male naprezenia wewnetrzne powstale prizy czesciowem ochlodzeniu iwyrówniulja sie. Chlodzenie odbywa sie wiec okre¬ sowo.Znana jest metoda, wedlug której roz¬ zarzony blok stali! manganowej, o wysokiej temperaturze, chlodzi sie w jednym lufo w dfwiu okresach, Pominawisizy to, ze spadki temperatury wynosza przytem kilkaset stopni, metoda ta rózni' sie takze tern od nowego sposobu, ze nie stosuje oha chlo¬ dzenia (poszczególnych czesci ochladzane¬ go przedmiotu rózneimi ilosciami ciecizy, dostosowanemi do wymiarów chlodzonych czesci Celem niniejszego wynalazku jest ulep¬ szanie termiczne niepowodujace naprezen w gotowych przedmiotach walcowanych, kutych, ldb w inny sposób obrobionych i nadanie ulepszonemu materjalowi ^stnuktu- ry najkorzystoiiejszeij dla j-ego wlasnosci.Caly przebieg chlodzenia je$t podzielo¬ ny na wieksza ilosc okresów. Kazdy taki okres isklada sie znowu z okresu szybszego spadku temperatury, ibedacego czescia cal¬ kowitego spadku i spowodowanego przez doprowadzenie stosownie dobranej'; ilosci cieczy oraz z ofcreisftt^yrówsmiua^temperaj tary, który trwa tak dlugg _ (ulepszany przedlnriot trzypia -ma tak dlugo.spokojnie na powietrzu), az wyrównaja, sie róznice temperatur, nieuniknione mawet przy do¬ prowadzaniu róznyclb tjlosci cieczy do po¬ szczególnychczesci danegojprzedmiotu; rów¬ noczesnie znikaja naprezenia odpowiadajar ce tym róznicoin temperatury.Na ile okresów miulsi byc podzielone chlodzenie i jak wielkie mutsza byc poszcze- góllne spadki temperatury, izalezy to od roz¬ maitych okoliczttioslci. Wielkosc spadków temperatury moze byc np. wiekjsza wtedy, gdy stal jestt jesizcze silnie ogtrzana i miek~ ka4 niz wtedy gdy stal jest jiuz bardziej o- chllodzona i twardsza. Ilosc okresów zale¬ zy np, takze od tetgo, czy dany przedmiot posiada ksztalt skomplikowany czy pros)ty.Im bardziej jest skomplikowany kstztailt przedmiotu, tern mlniejsze masza byc spad¬ ki temperatury w poszczególnych okresach chlodzenia, gdyz naprezenia powstale wfskutek niedokladnosci chlodzenia sa mtniejisze i moga byc latwo usuniete. Ilosc okresów zalezy takze np. od tego, do jakiej najnizszej i najkorzystniejszej temperatury ma dojsc ochlodzenieJTak np,sa stale,które ochladzane ponizej 200° powoli, nie zlmie- niaja juz swej struktury, która posiadaly przy tej temperaturze. Ulep&zajjiac taka stal ochladza sie ja wedlug nowej metody tylko do 200°C, a potem ochladzanie moze juz odbywac sie powoli.Im wiecej zastosuje ,sie okresów, tern lepiej i latwiej mozna uleplszac stal, bez obawy naprezen. Przy oznaczeniu ilosci okresowych spadków temperatury musi sie - 3 -rozwazyc szereg okolicznosci i obiera sie taka ilosc okresów, które umozliwiaja ulep¬ szenie, bez wywolania wewnetrznych na¬ prezen. PL