Pierwszenstwo: Opublikowano: 30.IX.1969 58090 ki. 47 c, jrVo£ MKP F 16 d UHD tft6 Wspóltwórcy wynalazku: inz. Josef Svejnoha, inz. Vaclav Miratsky, Jiri Beran, Vaclav Nuhal Wlasciciel patentu: Agrostroj Pelhrimov narodni podnik, Pelhrimov (Czechoslowacja) Sprzeglo przeciazeniowe Przedmiotem wynalazku jest sprzeglo przeciaze¬ niowe do przenoszenia momentu obrotowego mie- dzy walami i innymi czesciami maszyn, zwlaszcza do maszyn rolniczych.Znane sa liczne konstrukcje sprzegiel przeciaze¬ niowych, jak sprzegla cierne, zapadkowe, kolkowe i inne. Powazna wada sprzegiel ciernych jest to, ze do przenoszenia wiekszych momentów obroto¬ wych konieczna jest duza sila dociskowa i duze powierzchnie tarcia, co wplywa niekorzystnie na wymiary sprzegiel. Dalsza wada tych sprzegiel jest takze to, ze zjawisku poslizgu sprzegla nie towa¬ rzyszy zaden sygnal akustyczny dla kierowcy ciag¬ nika, co jest niezbedne przy pracach rolniczych.Sprzegla przeciazeniowe, zapadkowe i kolkowe sa niekorzystne przez to równiez ze przy rozruchu z powodu istnienia duzych mas i stosunkowo malych powierzchni styku wystepuja wysokie naciski jed¬ nostkowe, które powoduja to, ze powierzchnie sty¬ ku podlegaja silnemu sciskaniu i szybkiemu zuzy¬ ciu. Przez to tez zmienia sie wielkosc przenoszone¬ go momentu obrotowego, a sprzeglo staje sie nie¬ pewne w dzialaniu. .Znane sa równiez i inne odmiany sprzegiel prze¬ ciazeniowych, w których zastosowane sa zabiera- ki kulowe lub walkowe, a takze takie, w których zabieraki maja postac stosunkowo dlugich ele¬ mentów, o plaskich powierzchniach dociskowych.W innych wreszcie odmianach tego typu sprzegiel, 10 15 20 25 30 zabieraki ustawione sa w szeregu, jeden obok dru¬ giego.Opisane sprzegla sa wprawdzie przystosowane do przenoszenia duzych momentów obrotowyeh* maja jednak te zasadnicza wade, ze albo przenosza jednakowy moment obrotowy przy obu kierunkach obrotów, albo tez przy jednym z kierunków obro¬ tu przenoszony moment obrotowy jest równy lub bliski zeru.Równiez konstrukcja dotychczas stosowanych sprzegiel uniemozliwiala w przypadku dostania sie obcego ciala do napedzanych mechanizmów, a przez to ich zablokowania, usuniecie tego ciala w prosty sposób, poniewaz sprzegla te nie przenosza w prze¬ ciwnym do roboczego kierunku obrotów momentu obrotowego nieco wiekszego, potrzebnego do od¬ blokowania mechanizmu. W tym przypadku nale-. zalo albo usuwac obce cialo recznie, co czesto by¬ lo niemozliwe ze wzgledu na trudny dostep, albo na przyklad przez zdjecie lancucha napedowego recznie obracac uklad napedowy w przeciwnym kierunku.Celem wynalazku jest usuniecie tych wad i nie¬ dogodnosci.Sprzeglo przeciazeniowe wedlug wynalazku odz¬ nacza sie tym, ze z powodu niejednakowego dla obu kierunków obrotu kata zawartego miedzy li¬ nia dzialania sily dociskajacej zabieraki a plasz¬ czyzna docisku, co wynika z niejednakowego po¬ chylenia tych plaszczyzn po obu stronach zabie- 5809058090 3 raków, graniczny moment obrotowy jest dla obu kierunków obrotu sprzegla rózny. Wynika stad ta korzysc, ze w przypadku przeciazenia napedzane¬ go mechanizmu wskutek wciagniecia wen obcego ciala, nastepuje odbywajacy sie w normalny spo¬ sób poslizg, lecz wskutek tego, iz sprzeglo moze w kierunku przeciwnym przenosic moment nieco wiekszy, mozna w celu wydalenia obcego ciala wlaczyc przeciwny kierunek obrotów, dzieki cze¬ mu obce cialo zostaje w niezawodny sposób usu¬ niete.Wazna zaleta sprzegla wedlug wynalazku jest przy tym to, ze równiez i przy tym kierunku ob* rotów maszyny (przeciwnym do kierunku robocze¬ go) sprzeglo staaowi. element zabezpieczajacy i w przypadku przenoszenia wspomnianego wyz¬ szego momentu granicznego, nastepuje poslizg, ana¬ logicznie jak w ptrzypadku obrotów roboczych. Po¬ nadto, sprzeglo wedlug wynalazku jest proste w budowie, a za tym tanie w produkcji.Istota wynalazku polega na tym, ze obie po¬ wierzchnie dociskowe zabieraków, ustawione sa pod innym katem do odpowiedniej sily obwodo¬ wej sprzegla, wywieranej przy kazdym z dwóch kierunków obrotów.Przedmiot wynalazku jest przedstawiony w przy¬ kladach wykonania na rysunkach, na których fig. 1 przedstawia sprzeglo w przekroju podluznym; fig. 2 przedstawia sprzeglo w przekroju poprzecz¬ nym; fig. 3 przedstawia odmiane wykonania sprze¬ gla w przekroju poprzecznym; fig. 4 przedstawia odmiane wykonania sprzegla w przekroju podluz¬ nym; fig. 5 przedstawia dalsza odmiane wykona¬ nia sprzegla, a fig. 6 i 7 przedstawiaja rozwinie¬ cia krzywej powierzchni oporowej.Jak przedstawiono na fig. 1 i 2 w obudowie 1 sprzegla jest umieszczony korpus 2 z wglebienia¬ mi 3, w których sa osadzone zabieraki 4 w ksztal¬ cie rolek lub rur. Plaszczyzna symetrii wglebienia 3 jest nachylona w przeciwna strone do osi obrotu sprzegla pod katem y zawartym 0°—45° w sto¬ sunku do plaszczyzny promieniowej przechodzace} przez srodek zabieraka 4. Zabieraki 4 opieraja sie o.siodlo 9 srubowych sprezyn 5, 16, 17, za pomoca których sa ona dociskane do powierzchni 6 krzy¬ wej powierzchni oporowej 7, która jest wykonana na obudowie 1. Sprezyny 5 lub wlozone jedna w druga pary sprezyn 16, 17 sa umieszczone obok siebie. W miejsce rolkowych lub rurowych zabie¬ raków 4 moga byc zastosowane plytkowe zabiera¬ ki 8, co obrazuje fig, 4.Fig. 3 przedstawia odmiane wykonania sprzegla, w którym w miejsce spiralnych lub srubowych sprezyn 5,16,17 moga byc zastosowane takie plas¬ kie, profilowane sprezyny 10* W celu podniesienia krytycznej wartosci drgan sprezyn mozna zastoso¬ wac sprezyny 16, 17, wlozona jedna w druga.Na fig. 5 przedstawiono odmiane wykonania sprzegla, w którym powierzchnia oporowa 7 znaj¬ duje sie na piascie 11.Fig. a i 7 przedstawiaja dokladny ksztalt po¬ wierzchni oporowych wspólpracujacych i zabiera- kami.Kierunek skladowych promieniowych sil nacis¬ kajacych sprezyny 5, 16, 17, które dociskaja zabie¬ raki 4, 8 do powierzchni 6, moze byc w zasadzie odsrodkowy lub dosrodkówy. Obudowa 1 jest pola¬ czona z czescia walu przegubowego, na przyklad z 5 widelkami 12, lancuchowym kolem 18, kolem pa¬ sowym lub tym podobnym. W przypadku, jezeli zachodzi odsrodkowy w zasadzie uklad przyporu zabieraków 4, 8, wówczas korpus z jest zaklino¬ wany na walku 13. W przypadku ukladu dosrod- io kowego (fig. 5), korpus 2 jest polaczony na stale z obudowa 1 sprzegla. Na piascie 11, zaklinowanej na wale 13, wykonana jest krzywa powierzchnia oporowa 7. Smarowanie sprzegla nastepuje za po¬ moca smarownicy w pokrywie 14, która zamoco- 15 wana jest za pomoca srub 15 i pylószczelnie za¬ myka sprzeglo.Krzywa powierzchnia oporowa 7 moze byc wy¬ konana z ostrymi przejsciami pod katem a, |3, w stosunku do powierzchni 6 albo z lagodnymi przej- 20 sciami, zaokraglonymi promieniem R. Powierzch¬ nia oporowa 7 obudowy 1 lub piasty 11 moze wiec miec przede wszystkim ksztalt cosinusoidy lub sinusoidy z okresem t/2 i zaokraglonymi przej¬ sciami, co w szczególnosci jest korzystne z punktu 25 widzenia ochrony powierzchni oporowej zabiera¬ ków, w /przypadku gdy takowe maja postac wal¬ ków lub rurek. Zabieraki 4, 8 posiadaja otwory w celu zmniejszenia ich wagi.Dzialanie sprzegla wedlug wynalazku polega na 30 tym, ze przy przekroczeniu ustalonego momentu obrotowego sprezyny 5, 10, 16, 17 zabieraków 4, 8 sa sciskane duzymi silami skladowymi promie¬ niowymi, wywolanymi przez moment obrotowy tak, ze sprzeglo zaczyna sie slizgac i daje znac kierów- 35 cy ciagnika za pomoca sygnalu akustycznego jaki towarzyszy slizganiu sie sprzegla, ze zostal prze¬ kroczony ustalony moment obrotowy. Przy obni¬ zeniu sie momentu obrotowego ponizej ustalonej wartosci nastepuje ponowny docisk zabieraków 4, 40 8 do powierzchni 6, przez co jest umozliwione dal¬ sze przenoszenie momentu obrotowego przez sprze¬ glo.W celu tlumienia drgan sprezyn 5 stosuje sie korzystnie jedna w druga wlozone sprezyny 16, 17 lub wykonuje sie zabieraki 4, 8 w lekkiej, od¬ ciazonej postaci z nadajacych sie do tego celu tworzyw sztucznych na przyklad poliamidów. W wyniku tego osiaga sie to, ze zakres krytycznych drgan znajduje sie znacznie powyzej liczby obro¬ tów, stosowanych praktycznie przy maszynach rol¬ niczych, a w danym przypadku drganie sprezyn 16, 1T jest zupelnie usuniete na skutek róznego ich rezonansu drgan.W wykonaniu sprzegla, przy którym os sprezyn 16* 17 Jest nachylona w stosunku do plaszczyzny promieniowej pod katem y jest przewidziany, w powiazaniu z krzywa powierzchnia oporowa T pro¬ gresywny charakter przebiegu sily dociskowej za* m bieraków, co powoduje korzystny przebieg granicz¬ nego momentu obrotowego. PL