Pierwszenstwo: 22.VII.1964 Francja Opublikowano: 30.VII.1969 57754 KI. 65 f2, 19 MKP B 63 h | ^JOjg UKD Twórca wynalazku: inz. Jean Berne Wlasciciel patentu: Institut Francais du Petrole des Carburants et Lu- brifiants Rueil — Malmaison (Francja) Urzadzenie sterujace do kotwiczenia dynamicznego jednostek plywajacych Przedmiotem wynalazku jest mechaniczne urza¬ dzenie sterujace do kotwiczenia dynamicznego jednostek plywajacych, wyposazonych w co naj¬ mniej dwa pedniki o zmiennym kierunku ciagu, rozmieszczone w punktach oddalonych od srodka ciezkosci jednostki.Kotwiczenie statku moze byc dokonywane badz sposobem klasycznym, to jest za pomoca kotwic i lancuchów, badz tez przez zastosowanie sposo¬ bu zwanego kotwiczeniem dynamicznym, polega¬ jacego na utrzymaniu jednostki plywajacej, takiej jak statek, w okreslonej pozycji i na okreslonym kursie jedynie za pomoca pedników.Znane jest stosowanie ukladu sterowania stat¬ ków, wyposazonego w pedniki systemu Voith Schneidera, czyli tak zwane pedniki cykloidalne.Pedniki te skladaja sie z tarczy wyposazonej na obwodzie w lopatki, mogace sie obracac wokól osi pionowych. Regulowanie wielkosci ciagu oraz jego kierunku jest dokonywane przy takich ped¬ nikach za. pomoca jednej dzwigni przesuwanej od polozenia neutralnego. Zakres przesuniecia tej dzwigni okresla wielkosc ciagu, a kierunek jej przesuniecia odpowiada zmianie kierunku ciagu.Urzadzenia te wykazuja jednak szereg niedogod¬ nosci.Z punktu widzenia technicznego zastosowanie pedników cykloidalnych wymaga, ze wzgledu na ich rozmieszczenie, powaznej i dlugotrwalej prze¬ budowy statku. Koniecznosc stosowania ukladu 2 ciegnowego przy sterowaniu tego rodzaju pedni¬ ków zwieksza jeszcze te niedogodnosci. Powazne zmiany w konstrukcji czesci nadwodnej statku nie sa korzystne z punktu widzenia aerodynamiki 5 kadluba przy przemieszczaniu sie statku z jednej pozycji roboczej do drugiej. Stad wynika, ze sto¬ sowanie takich pedników jest wysoce uciazliwe.W celu zmniejszenia tych niedogodnosci posta¬ wiono sobie zadanie opracowac urzadzenie steru- 10 jace do kotwiczenia dynamicznego w oparciu o zastosowanie innego rodzaju pedników, a miano¬ wicie pedników zaburtowanych, których sterowa¬ nie jest odmienne i wymaga jednoczesnego na¬ stawienia kierunku dzialania pedników oraz pred- 15 kosci wirowania srub napedowych.Tak wiec przedmiotem wynalazku jest urza¬ dzenie sterujace do kotwiczenia dynamicznego, które dzieki zastosowaniu innego niz dotychczas rodzaju pedników, posiada calkowicie odmienna 20 konstrukcje od urzadzen znanych, a jego instala¬ cja na jednostce plywajacej nie wymaga zadnych powaznych zmian w knnstrukcji kadluba.Urzadzenie sterujace do kotwiczenia dynamicz¬ nego wedlug wynalazku jest urzadzeniem mecha- 25 nicznym uruchamianym recznie. Urzadzenie to sto¬ suje sie do kotwiczenia dynamicznego jednostek plywajacych wyposazonych w co najmniej dwa pedniki lub dwie grupy pedników o dajacej sie regulowac sile ciagu i o kierunku dzialania ciagu, 30 nastawnym w plaszczyznie poziomej. 5775457754 3 Urzadzenie sterujace wedlug wynalazku sluzy jedynie do uruchamiania znanych elementów ste¬ rowania elektrycznego i w zwiazku z tym jest duzo mniej skomplikowane pod wzgledem mecha¬ nicznym niz urzadzenia dotychczas znane oraz nie wymaga stosowania skomplikowanego ukladu cieg¬ nowego.Poniewaz, jak wspomniano, urzadzenie wedlug wynalazku stosuje sie do kotwiczenia dynamicz¬ nego jednostek posiadajacych co najmniej dwa ped¬ niki lub dwie grupy pedników o dajacej sie re¬ gulowac sile ciagu i o kierunku dzialania, nastaw¬ nym w plaszczyznie poziomej, zatem w celu uzy¬ skania odpowiedniej co do wielkosci i zwrotu sily ciagu kazdego z pedników lub grup pedników dla kazdego pednika lub grupy potrzebne sa dwa uklady sterujace, jeden do zmiany kierunku cia¬ gu, a drugi do regulacji jego sily.W przypadku zastosowania dwóch pedników, po¬ trzebne sa cztery oddzielne uklady sterujace, dwa do zmiany kierunku ciagu i dwa do regulacji jego sily. Jednoczesne manewrowanie tymi czterema ukladami sterujacymi w celu nadania statkowi zadanego polozenia i kursu jest wysoce skompli¬ kowane, a nawet moze byc praktyczinie niemozliwe.Tak wiec bezposrednim celem wynalazku jest rozwiazanie tego problemu przez zastosowanie po¬ miedzy ukladami sterujacymi obu pedników takie¬ go polaczenia mechanicznego, aby sternik mógl w sposób prosty ustawiac jednoczesnie pozycje i kurs* statku za pomoca dwóch dzwigni sterujacych, jed¬ nej sterujacej przemieszczaniem sie statku wzdluz* jego osi wzdluznej lub poprzecznej i drugiej ste¬ rujacej samym obrotem statku.Cel ten osiagnieto w urzadzeniu wedlug wyna¬ lazku przez zastosowanie dwóch obrotowych beb¬ nów, w których wnetrzu umieszczono po jednym elemencie przesuwnym, mogacym sie przemieszczac wzdluz osi bebna* Kazdy z bebnów i odpowiada¬ jacy mu element przesuwny polaczone sa z jed¬ nym z pedników lub grupa pedników, przy czym ruch obrotowy bebna steruje kierunkiem ustawie¬ nia pednika, czyli kierunkiem i zwrotem sily cia¬ gu, a ruch elementu przesuwnego wzdluz osi beb¬ na steruje sila ciagu. Oba bebny i odpowiadajace im elementy przesuwne polaczone sa z walkiem napedowym za posrednictwem dwóch ramion pro¬ stopadlych do tego walka i równoleglych do siebie.Walek ten jest polaczony z ukladem napedowym, uruchamianym przez dwie dzwignie, z których jedna wprawia go w ruch poosiowy i obrotowy, a druga w ruch w kierunku prostopadlym do jego osi i jednoczesnie prostopadlym do osi ramion.Wszystkie te trzy ruchy walka, przy odpowied¬ niej manipulacji dzwigniami, moga sie odbywac jednoczesnie lub oddzielnie. Ruch poosiowy walka jest przetwarzany na ruch elementów przesuw¬ nych przez odpowiedni uklad mechaniczny, na¬ tomiast oba pozostale ruchy powoduja, za posred¬ nictwem ramion, obrót bebna. Tak wiec, dzieki opisanej wyzej konstrukcji uzyskano mechaniczna synchronizacje wszystkich czterech ukladów steru¬ jacych, co pozwala na sterowanie tylko za pomoca dwóch dzwigni. 4 Przetwarzanie ruchu obrotowego bebnów na im¬ pulsy sterujace kierunkiem ustawienia pedników1 oraz ruchu pionowego na impulsy sterujace sila ciagu z bebnem, moze byc dokonywane za pomo¬ ca dowolnego znanego ukladu przetwarzajacego ruch mechaniczny na impulsy sterujace, na przy¬ klad elektryczne. % Wynalazek zostanie ponizej opisany szczególo¬ wo w powolaniu sie na zalaczony rysunek, na którym fig. 1 przedstawia podstawowy schemat zasady kotwiczenia dynamicznego z uwidocznie¬ niem sil, jakie powinny dzialac na statek w celu utrzymania go w okreslonej pozycji i na zadanym kursie przy zastosowaniu takiego sposobu kotwi¬ czenia, fig. 2 — przykladowy rodzaj pednika, któ¬ ry moze byc zastosowany w polaczeniu z urzadze¬ niem wedlug wynalazku, fig. 3 — schemat pola¬ czenia dzwigni sterujacych z pednikami w celu przeprowadzenia kotwiczenia dynamicznego, fig. 4 — jeden z przykladów wykonania mechanicz¬ nego urzadzenia sterujacego wedlug wynalazku w rzucie aksonometrycznym, fig. 5 — czesc urza¬ dzenia, pokazanego na fig. 4 w przekroju piono¬ wym, fig. 6, 6a, 6b i 6c — przyklad ilustrujacy dzialanie urzadzenia wedlug wynalazku, fig. 7, 7a, 7b i 7c — drugi przyklad ilustrujacy dzialanie tego urzadzenia i wreszcie fig. 8 — drugi przyklad wykonania urzadzenia wedlug wynalazku.Na fig. 1 przedstawiono zasade kotwiczenia dy¬ namicznego. Pokazano na niej statek N w rzucie z góry, w ukladzie wspólrzednych prostokatnych o osiach X'OX i Y'OY przechodzacych przez sro¬ dek ciezkosci O statku. Os Y'OY jest osia wzdluz¬ na statku, a os X'OX jego osia poprzeczna.Zamierzony manewr polega na takim przemiesz¬ czeniu statku, aby punkt O znalazl sie w punkcie A p wspólrzednych 2£0 Yo a sam statek na kursie oznaczonym wektorem AD. Pozycja statku i jego kurs sa pokazywane w kazdej chwili za pomoca powszechnie znanych urzadzen takich, jak na przyklad inklinometr do okreslania pozycji i zy- rokompas do okreslania kursu.Dokladnosc kotwiczenia, jesli pragniemy ja okreslic moze byc przede wszystkim wyznaczona * przez odleglosc d pomiedzy rzeczywista pozycja punktu odniesienia, to jest srodka ciezkosci O statku i pozycja, odpowiadajaca wybranemu punk¬ towi zakotwiczenia A. Tak wiec, jesli przez punkt h oznaczymy glebokosc wody, to dokladnosc wzgle¬ dna kotwiczenia bedzie okreslona stosunkiem d/h.Oczywiscie namierzanie pozycji i kursu statku moze byc dokonywane równiez za pomoca wszel¬ kich innych znanych srodków sluzacych do tego celu, obejmujacych na przyklad plawy i/lub stale namierniki oraz ewentualnie w polaczeniu ze spo¬ sobami namiaru radarowego i/lub akustycznego.Podczas przemieszczania statku, które pragnie sie uzyskac, trzeba pokonywac sily zewnetrzne dzialajace na niego, a zwlaszcza sily wywolane dzialaniem wiatrów, pradów i martwej fali.Sily te mozna sprowadzic do jednej sily wy¬ padkowej i jednego wypadkowego momentu, dzia¬ lajacych na statek. W normalnych warunkach pra^_ cy, sily te ulegaja jednak niewielkim zmianom w 10 15 20 25 30 35 40 45 50 55 6057754 stosunku do wartosci sredniej, a poniewaz prze¬ mieszczanie sie statku wzgledem punktu A bedzie bardzo powolne, to mozna powiedziec, ze praktycz¬ nie sile ciagu wytwarzanej przez pedniki przeciw¬ stawiac sie beda jedynie sily bezwladnosci.W celu zapewnienia ustawienia statku w pozycji odpowiadajacej punktowi A i na kursie AD mozna na przyklad zastosowac pedniki zaburtowe, w których kierunek dzialania sily ciagu P jest na¬ stawiany poprzez obrót pednika H wokól osi pio¬ nowej Y, jak to ilustruje fig. 2. Mozliwe jest sto¬ sowanie równiez wszelkich innych typów pedni¬ ków o kierunku ciagu nastawianym wzgledem osi statku. Na fig. 1 dwa takie pedniki umieszczone sa w .punktach Hj i H2, znajdujacych sie po dwóch stronach srodka ciezkosci statku. Pedniki te moga zmieniac swoje polozenie wokól osi pionowych, prostopadlych do plaszczyzny rysunku.W ten sposób w punktach Ht i H2 moga powstac dwie sily ciagu P± i P2, odpowiednio skierowane, ,o skladowych Pxlf Pylf i Px2, Py2 dajace sie spro¬ wadzic do jednej sily wypadkowej F = f1 + f2, powodujacej przemieszczanie statku od punktu O do puntku A oraz pary sil Xc, —Xc powodujacej obrót statku wzgledem punktu O w celu wprowa¬ dzenia osi wzdluznej statku na kierunek wektora AD.Nalezy zauwazyc, ze jesli pragnie sie uzyskac przemieszczenie statku w kierunku nie pokrywa¬ jacym sie z jego osia wzdluzna, przez wykorzy¬ stanie w tym celu sily wypadkowej, przechodza¬ cej przez srodek ciezkosci statku i dzialajacej w kierunku jego przemieszczenia, statek zmieni kurs i nie bedzie sie przemieszczal dokladnie w wy¬ branym kierunku, poniewaz srodek oporu boczne¬ go statku nie pokrywa sie z jego srodkiem ciez¬ kosci O. To zjawisko powiazania pomiedzy sila ciagu i oporem ruchu statku bedzie tym mniej wyrazne, im predkosc statku wzgledem wody i sto¬ sunek jego dlugosci do szerokosci beda mniejsze.Zjawisko podobne do powyzszego, spowodowa¬ ne oporem hydrodynamicznym podwodnej czesci statku, wystepuje równiez w wyniku oporu aero¬ dynamicznego jego czesci nadwodnej.Sternik powinien wiec stale brac pod uwage to zjawisko, regulujac jednoczesnie sile ciagu i na¬ stawiajac kierunek dzialania kazdego z pedników.W przypadku zastosowania dwóch pedników, jak to ma miejsce w przykladzie pokazanym na fig. 1, potrzebne sa cztery oddzielne uklady sterujace.Jak to juz wspomniano na wstepie jednoczesne manewrowanie tymi czterema ukladami jest bardzo skomplikowane i nawet moze byc praktycznie nie¬ mozliwe.Urzadzenie sterujace wedlug wynalazku zapew¬ nia takie mechaniczne polaczenie miedzy tymi ukladami, ze mozliwe jest manewrowanie wszyst¬ kimi czterema ukladami jednoczesnie przy uzyciu tylko dwóch dzwigni.Przyklad wykonania urzadzenia wedlug wyna¬ lazku, sluzacego do jednoczesnego sterowania zmia¬ na kierunku i sily ciagu pedników jest szczegó¬ lowo przedstawiony na fig. 4 i 5.Urzadzenie to posiada podstawe 60, do której zamocowane sa jego poszczególne elementy.Dzwignia sterujaca 1 zakonczona jest w dolnej czesci otwarta od dolu obsada 2, która jest osa- 5 dzona przegubowo na dwóch czopach 3 i 4 o osiach wzajemnie prostopadlych. Jeden czop 4 jest osa¬ dzony w widelkach 9, majacych ksztalt litery U.Z widelkami tymi polaczony jest sztywno pierwszy walek napedowy 6. Walek ten moze obracac sie io swobodnie w lozyskach 7 i 8 zamocowanych do podstawy 60. Os pierwszego walka napedowego 6 stanowi równiez os obrotu widelek 5.Ciegno 9 zakonczone z obu stron dwiema cylin¬ drycznymi tulejami 10 i 11, polaczone jest z druga 15 dzwignia sterujaca 12. Tuleja dolna 11 ciegna 9 ma srednice wewnetrzna wieksza od srednicy wal¬ ka napedowego 6 i moze sie nim swobodnie obra¬ cac.Do podstawy 60 zamocowany jest stojak 55, w 20 którym wykonany jest podluzny otwór 19, stano¬ wiacy prowadzenie drugiej dzwigni sterujacej 12.Dolny koniec tej dzwigni jest zamocowany do gór¬ nej tulei 10 ciegna 9 w sposób umozliwiajacy obrót tego ostatniego wzgledem walka 6. 25 Drugi walek napedowy 13 ma na jednym swym koncu dwa ramiona 14, 15 prostopadle do jego osi, a na drugi mkoncu posiada przegub kulowy 16.Przynajmniej czesc drugiego walka napedowego 13, posiadajaca wzdluzne rowki 17, jest osadzona w 30 tulei 18, tworzac z nia polaczenie wielowypustowe.Tuleja 18 moze sie przesuwac po walku 13. Ze¬ wnetrzna powierzchnia tulei 18 jest gladka i moze" sie obracac wewnetrz górnej tulei 10 ciegna 9.Pomiedzy ramionami widelek 5 przechodzi za- 35 krzywiony pret 20, którego jeden koniec polaczo¬ ny jest z przegubem kulowym 16, a drugi jest polaczony z czopem 3, oczywiscie -wewnatrz obsa¬ dy 2, pozwalajac jej na obrót wokól osi czopa 3 bez oddzialywania na pret 20.Ruch obrotowy walka napedowego m 6, stanowia¬ cego przedluzenie widelek 5 jest przenoszony na rowkowana wewnatrz tuleje 18 za posrednictwem przegubowego ukladu dzwigni 22.Na wspornikach 43 i 46 zamocowane sa dwa ele¬ menty cylindryczne w postaci bebnów 23, 24 o osiach zasadniczo prostopadlych do osi drugiego walka napedowego 13 i jak pokazano na fig. 4, przebiegajacych w kierunku pionowym, przy czym bebny 23, 24 moga sie obracac wokól swych osi.W jednej z podstaw kazdego z bebnów wykona¬ ny jest podluzny otwór 25, 26. Kazdy z bebnów jest podporzadkowany jednemu pednikowi.Wewnatrz kazdego bebna 23, 24 znajduje sie dzwignia katowa 27, 28 o osi obrotu usytuowanej w jej wierzcholku 29, 30 i osadzonej na koncu osiowego ciegna 31, 32, przebiegajacego w kierun¬ ku prostopadlym do walka napedowego 13. Cieg¬ na 31, 32 sa osadzone w podstawach bebnów i mo- 60 ga sie obracac wokól swych osu Z kazdym z bebnów polaczona jest para ciegien odpowiednio 33, 34 i 35, 36, przy czym ciegna kaz¬ dej pary polaczone sa ze soba przegubowo. Jedno z ciegien kazdej pary moze sie przesuwac wew- €5 natrz jednego z ramion dzwigni katowej 27 lub 28, 40 45 5057754 8 a drugie wewnatrz jednego z ramion 14, 15 pro¬ stopadlych do walka napedowego 13-. Poza tym jedno, z ciegien kazdy pary, odpowiednio 33 lub 35, przechodzi do wnetrza bebna przez podluzny otwór 25, 26.Wewnatrz kazdego z bebnów 23, 24 znajduje sie pierscieniowy element przesuwny 37, 38 przedlu¬ zony tuleja 44, 45, mogaca sie przesuwac wzgle¬ dem osiowego ciegna 31, 32. Kazdy z tych pierscie¬ niowych elementów przesuwnych moze byc prze¬ suwany wzgledem osiowego ciegna koncem jed¬ nego z ramion dzwigni katowej 27, 28, które to ramie znajduje sie wewnatrz pierscieniowego ele¬ mentu przesuwnego.Tak wiec kazdy obrót dzwigni katowych wo¬ kól ich osi obrotu 29, 30 odpowiada przesunieciu tulei 44, 45, które to przesuniecie powoduje ste¬ rowanie mechanizmem regulujacym predkosc obro¬ towa srub pedników, a zatem i sila ciagu.Przekladnie 39, 40 zebate lub pasowe, napedza¬ ne od tulei prowadzacych 61, 62, polaczonych z bebnami przekazuja ruch obrotowy tych ostatnich do czlonów przetwarzajacych 41, 42 mechanizmów synchronizujacych, stanowiacych polaczenie selsy- nu nadajacego, zsynchronizowanego detektora i sil¬ nika nawrotnego powodujacego obrót odpowied- ndega pednika wokól jego osi pionowej.Mechanizmy synchronizujace sa mechanizmami klasycznymi i nie ma potrzeby opisywac je szcze¬ gólowo. Dzialanie tych mechanizmów jest takie, ze selsyn nadajacy obracajac sie wraz z beb¬ nem, jak to bylo wyzej wspomniane, powoduje obrót zsynchronizowanego detektora o taki sam kat. Obrót tego detektora powoduje, w sposób znany, uruchomienie silnika nawrotnego, który z kolei wprawia odpowiedni pednik w ruch obroto¬ wy wokól jego pionowej osi. Kierunek obrotu sil¬ nika nawrotnego zalezy od kierunku obrotu zsyn¬ chronizowanego detektora.Jest to prayklad ukladu stosowanego do nasta¬ wiania pedników, a zatem zmiany kierunku cia¬ gu wywolanego przez pedniki uzyskiwanej przez obrót pedników wokól ich osi pionowych V. Uklad ten jest uruchamiany przez obrót bebna odpowia¬ dajacego danemu pednikowi.Uklad taki pozwala w kazdej chwili sterowac kierunkiem ciagu kazdego z pedników przez zmia¬ ne polozenia podluznego otworu 25 lub 26 w beb¬ nie odpowiadajacym danemu pednikowi.Dzialanie urzadzenia sterujacego wedlug wyna¬ lazku jest opisane ponizej w powolaniu sie na fig. 4, 5 i 6 przedstawiajace jeden z przykladów wy¬ konania urzadzenia wedlug wynalazku przy zasto¬ sowaniu dwóch pedników 58, 59 umieszczonych w punktach Hj i H2, jak to pokazano na fig. 1 oraz na fig. 6a, 6b i 6c.Walki napedowe 6 i 13, w tym przykladzie wy¬ konania urzadzenia wedlug wynalazku, sa usytuo¬ wane równolegle do osi wzdluznej Y'Y statku.Pednik 58 umieszczony w punkcie Hj statku jest polaczony z bebnem 23, a pednik 59, umieszczony ., w punkcie H2, z bebnem 24, co uwidoczniono na fig. 4 i 5.Zakladajac, ze stan wyjsciowy urzadzenia jest 20 25 taki jak pokazano na fig. 5 i 6, to znaczy podluzne otwory 25, 26 znajduja sie w polozeniu równoleg¬ lym do osi wzdluznej statku, osie dzialania sily ciagu pedników 58, 59 maja ten sam kierunek, 5 a sruby obu pedników sa zwrócone w te sama strone, na przyklad w kierunku rufy. Zmiana kie¬ runku dzialania sil ciagu pedników jest sterowa¬ na obrotem bebnów 23, 24 i przekazywana na ped¬ niki poprzez mechanizm synchronizujacy. Ponizej io opisano dzialanie urzadzenia dla róznego rodzaju manewrów.Przy stanie wyjsciowym urzadzenia, takim jak opisano wyzej oraz przy nieruchomej dzwigni ste¬ rujacej 12, dzwignia sterujaca 1 przesunieta zo- 15 staje w kierunku rówoleglym do osi Y'Y statku i zgodnym ze strzalka AR, to znaczy w kierunku rufy statku. Dzwignia sterujaca 1 obraca sie Wiec wokól czopa 4 i za posrednictwem zakrzywionego preta 20 majacego teleskopowe zlacze 21, powo-i duje przesuniecie walka napedowego 13 wewnatrz tulei 18 w kierunku od Y do Y\ Przesuniecie wal-* ka 13 powoduje obrót ramion dzwigni katowej 27, 28 do polozenia zaznaczonego na fig. 5 linia prze¬ rywana.Ten ruch dzwigni katowych 27, 28 powoduje przesuniecie pionowe pierscieniowych elementów przesuwnych 37, 38, a konce 44', 45* polaczonych z tymi elementami tulei 44, 45 przemieszczaja sie 30 od polozenia wyjsciowego R, odpowiadajacego po¬ lozeniu dzwigni katowych zaznaczonym linia cia¬ gla na fig. 5.Te pionowe ruchy konców 44', 45' tulei 44, 45 sa przetwarzane na impulsy sterujace w znany spo- 35 sób za posrednictwem urzadzenia przetwarzaja¬ cego 66, 67, mechanicznego lub elektrycznego, ta¬ kiego jak na przyklad potencjometr w przypadku zastosowania silników elektrycznych.Silniki te nadaja srubom pedników ruch obro¬ towy w tym samym kierunku przy predkosci obro¬ towej kazdej sruby odpowiadajacej . nastawianej sile ciagu proporcjonalnej do amplitudy przemiesz¬ czenia pionowego konców 44', 45* tulei 44, 45 w stosunku do ich polozenia wyjsciowego R.Mozna wiec otrzymac, jak to pokazuje fig. 6a, dla obu srub jednakowe sily ciagu P± i P2, skiero¬ wane wzdluz osi statku i dzialajace w kierunku rufy. W takim przypadku statek przemieszcza sie 50 do tylu.Podobnie, jak to widac na rysunku, jesli dzwig¬ nia sterujaca ]| zostanie przesunieta w kierunku oznaczonym strzalka AV, to jest w kierunku dzio¬ bu statku, poczynajac od polozenia pokazanego na fig. 4, przesuniecie znajduje odbicie w pionowym przesunieciu sie konców 44, i 45' tulei 44, 45 w kierunku przeciwnym, niz to mialo miejsce po¬ przednio. Mozna wiec w ten sposób spowodowac za posrednictwem urzadzen przetwarzajacych 66, 60 69 zmiane kierunku obrotów srub pedników na przeciwny do kierunku wystepujacego w poprzed¬ nim przykladzie, to znaczy sily ciagu Pi i P2 beda zwrócone w kierunku dziobu statku. Polozeniu martwemu * srub, przy przejsciu z jednego kierun- g ku obrotów na przeciwny, odpowiada polozenie 40 45 "5557754 10 wyjsciowe R konców 44', 45" tulei 44, 45 zaznaczo¬ ne na fig. 5 i 6.W kolejnym przykladzie dzialania urzadzenia, dzwignia sterujaca 12 pozostaje w dalszym ciagu nieruchoma, natomiast dzwignia sterujaca 1 zo¬ staje przesunieta z polozenia wyjsciowego w kie¬ runku strzalki B, to jest do lewej burty. Widelki 5 obracaja sie wokól osi walka napedowego 6 nie powodujac ruchu zakrzywionego preta 20, ponie¬ waz ma on swobode ruchu wzgledem osi czopa 3 wewnatrz otwartej od dolu obsady 2. Walek na¬ pedowy 6 obracajac sie powoduje, za posrednic¬ twem dzwigni przegubowych 22, obrót tulei 18, a ta z kolei obraca drugi walek napedowy 13.Obrót tego walka powoduje, za posrednictwem przegubowych ciegien 33, 35, przechodzacych przez podluzne otwory 25, 20 w podstawach bebnów 23, 24, obrót tych bebnów w przeciwnych kierun¬ kach.Jesli przesunieciu dzwigni sterujacej 1 w kie¬ runku wskazanym strzalka B, to jest do lewej burty, ma odpowiadac boczne przesuniecie statku w tym samym kierunku, to nalezy, jak widac z fig. 6b, zastapic sile ciagu P\ która wystepowa¬ laby w przypadku normalnego przenoszenia ruchu obrotowego bebna 23 na pednik 58, sila P* sy¬ metryczna do sily P\ wzgledem osi Y'Y. Naste¬ puje to przez nadanie pednikowi 58 obrotu o kat równy katowi obrotu bebna 23, lecz z przeciwnym znakiem.Mozna to latwo osiagnac, na przyklad zmienia¬ jac przylaczenie przewodów w polaczeniu selsynu nadajacego z detektorem zsynchronizowanym. .Tak wiec przesuniecie dzwigni 1 w kierunku strzalki B powoduje wytworzenie przez pedniki 58, 59 sil ciagu, to jest sily ?! symetrycznej do P'i i sily P8. Wypadkowa tych dwóch sil jest zwrócona w strone lewej burty, a zatem, jesli przesunie sie dzwignie sterujaca 1 w kierunku Strzalki B, powstaje wtedy sila ciagu dzialajaca w kierunku lewej burty statku.Jednoczesnie widac, ze przesuniecie dzwigni Ste¬ rujacej l w kierunku strzalki T pozwala na uzy¬ skanie sily ciagu dzialajacej na statek w kierunku prawej burty.Nalezy zauwazyc, ze dla uzyskania ukladu sil ciagu Pj i P8 równowazacych sile zewnetrzna dzialajaca na statek odpowiednio z prawej lub lewej burty, bez wystepowania pary sil, powinna istniec zaleznosc: PXi X OH! w P*e x OH, gdzie Pxj i fx2 stanowia skladowe sil Pi i F9 dzialajace wzdluz osi X'X, a OH^ i QU9 odleglosc* pomiedzy punktami umieszczenia pedników, a srod¬ kiem ciezkosci O statku.Zachowanie tej zaleznosci mozna uzyskac na przyklad przez dobór dlugosci ramion 14, 15 od¬ wrotnie proporcjonalny do odpowiednich odleglosci OHj i OH?.W nastepnym przykladzie, urzadzenie znaduje sie w takim samym stanie wyjsciowym jak po¬ przednio z tym, ze dzwignia sterujaca 1 jest nie¬ ruchoma, a dzwignia 12 zostaje przesunieta od polozenia wyjsciowego w kierunku strzalki B' to znaczy w kierunku lewej burty. Ciegno 9 obraca sie wiec wzgledem walka. 6; co powoduje prze¬ suniecie walka napedowego 13 wraz z ramionami 5 14, 15 w kierunku lewej burty.. Dzwignia 1 pozo¬ staje nieruchoma.Na skutek przesuniecia walka napedowego 13, nastepuje obrót obu bebnów 23, 24 o ten sam kat i w tym samym kierunku oraz zmiana polo- io zenia osi dzialania sil ciagu obu pedników rów¬ niez o ten sam kat, ale w przeciwnych kierun¬ kach, poniewaz kierunek obrotu pednika 58 w sto¬ sunku do bebna 23^ z którym jest polaczony, zo¬ stal odwrócony. 13 Sily ciagu Px i P2 sa jednakowe poniewaz wiel¬ kosci przemieszczenia konców 44', 45* obu tulei 44, 45 sa równiez jednakowe.Przy wystarczajaco duzym przesunieciu dzwigni sterujacej 12 w kierunku strzalk} B\ gdy otwory 20 25, 26 w bebnach przyjma polozenie prostopadle do walka napedowego 13, mozna otrzymac dwie sily ciagu Pj i P2 tworzace pare sil powodujaca obrót statku w lewo, jak to pokazano na fig. 6cf Podobnie mozna uzyskac pare sil obracajacych 15 statek w prawo przez przesuniecie dzwigni 12 w kierunku strzalki T\ Na fig. 8 pokazano w rzucie perspektywicznym drugi przyklad wykonania urzadzenia wedlug wy¬ nalazku, w którym wystepuja pewne zmiany kon¬ strukcyjne w stosunku do urzadzenia, przedsta¬ wionego na fig. 4. Lewa czesc urzadzenia, nie po¬ kazana na fig. 8 zawiera dzwignie 1 i jest iden¬ tyczna jak na fig, 4.Mechanizm przenoszacy obrót walka napedowego 6 na wielowypustowa tuleje 18 sklada sie w tym przypadku z lancucha wspólpracujacego z kolem lancuchowym 48, zaklinowanym na tulei 18 oraz kolem lancuchowym 49, polaczonym z. wal¬ kiem 6 za posrednictwem przekladni zebatej.Ponadto dzwignia sterujaca 12, sluzaca do obra¬ cania ciegna § z zamocowanymi na jego koncach tulejami 10, 11, powodujaca w efekcie tego obrotu, obrót samego statku, jest zastapiona w tym przy- 45 kladzie wykonania kólkiem recznym tó\ Walek 50, na którym osadzone jest kólko reczne 12' jest osadzony obrotowo w otworze 51 wykonanym W stojaku 55 i ma na.swym drugim koncu kólko ze¬ bate 52. Kólko to podczas obracania walka wpra-* M wia w ruch zebatke 53, majaca postac uzebionego wycinka kolowego, z która wspólpracuje kólko ze¬ bate 52. Zebatka ta polaczona jest z ciegnem 9, zakonczonym tulejami 10, 11, a srodek jej luku lezy na osi obrotu ciegna 9 to jest na osi walka Ba napedowego & Dalsza zmiana, w stosunku do przykladu wyko¬ nania urzadzenia pokazanego na fig- 4, polega na rozmieszczeniu bebnów 23, 24, Bebny te znajduja sie w tym przypadku po jednej stronie walka na- 0O pedowego 13, a ramiona 14, 15 sa wzgledem siebie równolegle. Na walku napedowym 13, pomiedzy dwoma bebnami, umieszczono skrzynke przeklad*- niowa 54, pozwalajaca na nadanie bebnom przeciw¬ nych kierunków obrotu przy wzdluznym przesu- 65 waniu dzwigni sterujacej 1. Prowadnica, nie po- 30 3357754 11 12 kazana na rysunku, polaczona z górna tuleja 10 ciegna, umozliwia przesuwanie sie skrzynki prze¬ kladniowej 54 równolegle do osi walka napedowego 13 zapobiegajac jednoczesnie obrotowi tej skrzyn¬ ki 54 wokól osi wspomnianego walka.Stosunek dlugosci ramion 14, 15, polaczonych z bebnami 23, 24 stanowi odwrotnosc stosunku od¬ leglosci pomiedzy srodkiem ciezkosci O statku, a punktami Hj i H2 rozmieszczenia pedników po¬ laczonych z bebnami 23, 24.Kotwiczenie dynamiczne statku przy uzyciu urzadzenia wedlug wynalazku przeprowadza sie w sposób podany nizej i zilustrowany na fig. 3.Sternik znajac w kazdej chwili pozycje i kurs statku, wskazywane przez inklinometr i zyrokom- pas, porusza odpowiednio dzwignie sterujaca 1, sluzaca do sterowania przemieszczeniem sie stat¬ ku do przodu, w tyl i na boki oraz dzwignie 12 sterujaca obrotem samego statku, utrzymujac w ten sposób statek w stalej pozycji i na stalym kursie..Ruchy dzwigni sterujacych sa przetwarzane na zmienne polozenie katowe otworów 25, 26 w beb¬ nach 23, 24 oraz na przesuniecia osiowe konców 44', 45' tulei 44, 45 za posrednictwem ukladu me¬ chanicznego, oznaczonego ogólnie przez 65 i naz¬ wanego przetwornikiem mechanicznym. Uklad ten stanowi podstawowa czesc urzadzenia wedlug wy¬ nalazku.Obrót bebnów 23, 24 oraz przemieszczanie sie pionowe konców 44', 45* tulei 44, 45 steruja obro¬ tem osi dzialania sil ciagu wytwarzanych przez pedniki wzgledem osi pionowych Vt i V2 oraz pred¬ koscia obrotowa silników 56, 57 napedzajacych pedniki, a zatem i predkoscia obrotowa srub tych pedników, przekazywana od silników na sruby za posrednictwem ukladu przekazujacego dalekie¬ go zasiegu. Wymieniony uklad zawiera synchro- mechanizm i znane urzadzenie, mechaniczne lub elektryczne, sluzace do regulowania predkosci obrotowej pedników zaleznie od wielkosci prze¬ mieszczenia pionowego konców 44', 45' tulei 44 i 45.Mozliwe jest dokonywanie szeregu zmian w bu¬ dowie urzadzenia wedlug wynalazku, nie wykra¬ czajace poza jego ramy.Mozna wiec na przyklad zastosowac odmienny od opisanego powyzej uklad, w którym przy po¬ lozeniu neutralnym dzwigni sterujacych, pedniki wytwarzalyby dwie sily ciagu równe o przeciw¬ nym zwrocie, znoszace sie nawzajem, jak to po¬ kazano na fig. 7 i 7a, dzieki czemu statek pozo¬ staje nieruchomy. Uzyskac to mozna bardzo prosto wychodzac z poprzedniego przykladu wykonania, przez przemieszczanie bebnów 23, 24 wzdluz osi statku, jak to pokazano na fig. 7, przesuwajac beb¬ ny tak, aby ich osie znalazly sie w takiej samej odleglosci, ale w przeciwnych kierunkach wzgle¬ dem polozenia wyjsciowego, w którym osie te po¬ krywaly sie z osiami ramion 14, 15. Na rysunku, bebny pokazano w stalym polozeniu wzgledem podstawy 60. Mozna jednak latwo zastosowac me¬ chanizmy pozwalajace na niezalezne przesuwanie wsporników 43, 46 tych bebnów wzgledem pod¬ stawy 60.Przy zmienionym polozeniu bebnów, pokazanym przykladowo na fig. 7 widac, ze silniki 56, 57 wy¬ twarzaja sily ciagu Px i P2 równe i przeciwnie skierowane, poniewaz jednakowemu przesunieciu 5 bebnów w stosunku do ramion 14, 15 odpowiada jednakowe przesuniecie pionowe, o taka sama odleglosc h wzgledem polozenia wyjsciowego R konców 44', 45' tulei 44, 55.Dzwignia 12 pozostaje nieruchoma podczas prze- io suwania dzwigni 1 do przodu lub do tylu, z cze¬ go wynika w rezultacie pionowe przesuniecie kon¬ ców 44* i 45' tulei 44, 45, które to przesuniecie ste¬ ruje zmniejszeniem sily ciagu jednego z pedników i jednoczesnie zmniejszeniem sily ciagu drugiego is pednika, co w efekcie ostatecznym powoduje prze¬ suniecie sie staktu do przodu lub do tylu, w za¬ leznosci od tego czy dzwignia 1 zostala przesunie¬ ta w kierunku strzalki AV, czy strzalki AR.Takie dzialanie urzadzenia mozna nazwac róz¬ nicowym.W innym przykladzie, dzwignia 12 pozostaje nie¬ ruchoma, podczas gdy dzwignia 1 przesunieta zo¬ staje w kierunku strzalki B lub T, co powoduje 25 obrót pedników w te sama strone, to jest odpo¬ wiednio w strone lewej lub prawej burty.Daje to w efekcie wypadkowa sile ciagu, skie¬ rowana odpowiednio w strone lewej lub prawej burty. 30 W tym przypadku równiez istnieje zaleznosc: Pxj. OHi = Px2. OH2 20 35 40 Wreszcie w ostatnim przykladzie, dzwignia 1 pozostaje nieruchoma, a przesuniecie dzwigni 12 w kierunku strzalki B' powoduje przyjecie przez sily ciagu zwrotów pokazanych na fig. 7c, co od¬ powiada powstaniu pary sil, powodujacej obrót statku w lewo. Podobnie przesuniecie dzwigni 12 w kierunku strzalki T' powoduje obrót statku w prawo.* Oczywiscie nie jest koniecznym umieszczanie pedników na osi wzdluznej statku. Równie dob- 45 rze mozna je umieszczac po obu stronach tej osi.W jednej z odmian wykonania urzadzenia we- • dlug wynalazku ramiona 14, 15 sa zabezpieczone przed przyjeciem polozenia na przedluzeniu ciegien osiowych 31, 32, to jest w osi bebna, poniewaz 50 przy tym polozeniu ramion, wprawianie w obrót bebnów 23, 24 przez poruszanie dzwigniami 1 i 12 jest niemozliwe. W tym celu wystarczy aby dzwig¬ nia 1 nie mogla przyjmowac polozenia odpowiada¬ jacego takiemu polozeniu ramion. W tej odmia- 55 nie wykonania otwór w bebnie bedzie mial dlu¬ gosc nieco mniejsza od promienia bebna, a ko¬ niec 44' tulei 44' bedzie mógl sie przemieszczac tylko w góre ocl polozenia wyjsciowego R.Zrozumialym jest, ie sternik moze oddzialywac bezposrednio na dzwignie sterujace 1 i 12 lub na inne elementy sterujace, uruchamiajace te dzwig¬ nie za posrednictwem znanych urzadzen przeklad¬ niowych mechanicznych, elektrycznych lub hydrau- 65 licznych. 0057754 13 PL