Elektrody 35, 36 i 37 sa izo¬ lowane rurka winidurowa 41 nasadzona na pret miedziany na goraco. Elektrody 35 i 37 zanurzone sa w oczyszczaczu 1 lub 2 do glebokosci 1000 mm a elektrody 35 do glebokosci 500 mm.Na fig. 3 i 4 wyjasniony jest przykladowo spo¬ sób dzialania ukladu elektrycznego do regulacji poziomu roztworu w oczyszczaczach 1 i 2. Napel¬ nienie oczyszczacza la do poziomu dwóch elektrod 35 i 37 powoduje zamkniecie obwodu b kontroli minimalnego poziomu roztworu w oczyszczaczu la, w którym zainstalowana jest cewka przekaznika 42 zasilana pradem o napieciu 24 V, przy czym maksymalny stan napelniania oczyszczacza la syg¬ nalizowany jest lampa 43 zainstalowana w obwo¬ dzie c.Przekaznik 42 zamyka obwód d sterowania pom¬ py 20, w którym zainstalowana jest cewka stycz¬ nika 44 a jesli w zbiorniku Ib i lc, które pola- C5 czone sa przelewem 21 nie ma maksymalnego sta- 45 50 557 57716 8 nu roztworu, to znaczy cewka przekaznika 45 zain¬ stalowana w obwodzie a kontroli poziomu maksy¬ malnego i minimalnego w oczyszczaczu lc nie trzy¬ ma, tym samym styk 46 jest zamkniety po czasie 80 sekund opóznienia, które daje przekaznik cza¬ sowy 47 zainstalowany w obwodzie e dla stycznika 44 zamknietego stykiem 48.Pompa 20 przepompowuje roztwór do zbiornika Ib, który przelewem 21 przeplywa do zbiornika lc.Opóznienie pompowania przekaznikiem czasowym 47 wprowadzano na skutek falowania plynu w oczyszczaczach la, Ib i lc, które wywolane jest mieszadlami mieszajacymi roztwór. Bez przekaz¬ ników 47 i 49 falujacy roztwór przy zetknieciu z elektrodami 35, 36 i 37 powoduje czeste zbyteczne wlaczanie styczników 47 i 50 a tym samym i pomp 20 i 22.Po wprowadzeniu do ukladu przekazników cza¬ sowych 47 i 49 praca pomp 20 i 22 jest równo¬ mierna. Po podwyzszeniu sie plynu w oczyszcza¬ czu lc elektroda 36 zamyka obwód a o napieciu 24 V przekaznika 45, który rozwiera styk 46 w obwodzie d stycznika 47 i poma 20 zostaje zatrzy¬ mana. Po opóznieniu 80 sekund, które daje prze¬ kaznik 47 i zamknietym styku 51 w oczyszczaczu la plyn zamyka obwód b elektrod 35 i 37, przy czym pompa 22 obniza poziom w oczyszczaczu Ib oraz lc i zostaje dopiero zalaczona pompa 20 stycz¬ nikiem 44 dla którego zamyka obwód e przekaznik 47, stykiem 48, który zostaje podtrzymany przez styk 52.Przekaznik 53 wylaczony zostaje po obnizeniu sie roztworu w oczyszczaczu lc ponizej elektrod 35 i 37. Wówczas zostaje rozwarty styk 54 w ob¬ wodzie f sterowania pompa 22 w którym zainsta¬ lowany jest stycznik 50 i pompa 22. zostaje zatrzy¬ mana. Po opóznieniu 80 sekund, jezeli roztwór w oczyszczaczu lc zakryje elektrody 35 i 37, styk 54 zostanie zamkniety a przekaznik czasowy 49 zamk¬ nie stykiem 55, który jest podtrzymywany przez styk 56 obwód dla cewki stycznika 50, po czym pompa 22 zostanie wlaczona i przepompowuje roz¬ twór do pras filtracyjnych 23. Styki 57 i 58, sa normalnie zamkniete kiedy styczniki 44 i 50 sa wylaczone. Styki 57 i 58 zostaja rozwarte kiedy styczniki 44 i 50. sa zalaczone oraz przekazniki czasowe 47 i 49 nie pracuja.Sposób oczyszczania roztworu siarczanu cynko¬ wego przeznaczonego do wytwarzania cynku meto¬ da elektrolityczna otrzymany przez lugowanie spie¬ kanego tlenku cynku lub prazonej blendy cynko¬ wej w roztworze kwasu siarkowego polega na tym, ze odfiltrowany na prasach roztwór siarczanu cyn¬ kowego w znany sposób przepompowuje sie pom¬ pa 18 ze zbiornika przelotowego 17 w sposób ciag¬ ly do oczyszczacza la o pojemnosci 35 m3.Takze do oczyszczacza la w sposób ciagly kieru¬ je sie ze zbiornika 19 szlam cynkowo-kadmowy uzyskany na prasach filtracyjnych po koncowym oczyszczaniu roztworu w oczyszczaczach 2. Sklad szlamu cynkowo-kadmowego przecietnie wynosi: okolo 70% wagowych Zn, od 0,5 do 0,8% wagowych Cd, od 0,2 do 0,3% wagowych Pb i okolo 0,02% wa¬ gowych Co.W oczyszczaczu la najkorzystniej jest, jezeli ja¬ ko jedyny sluzy do wstepnego oczyszczania roztwo¬ ru bogatego w kadm i szybkosc przeplywu tego roztworu waha sie od 70 do 105 m3 na godzine. Dla procesu cementacji korzystnie jest takze, aby czas zetkniecia kadmu z roztworu siarczanu cynkowe¬ go a zwlaszcza z atmosfera na powierzchni roztwo¬ ru nie byl zbyt dlugi, poniewaz kadm moze sie utlenic i wtedy wymagane jest znaczne zwieksze¬ nie zuzycia pylu cynkowego do cementacji.Proces cementacji prowadzi sie podczas ruchu mieszadla z szybkoscia 60 obrotów na minute przy pH = 5,2 roztworu i w temperaturze okolo 55°C.Zawartosc kadmu w czasie wstepnego oczyszczania z 0,080 do 0,210 g/l obniza sie do granicy od 0,010 do 0,015 g/l roztworu a zatem wycementowuje sie srednio okolo 70% wagowych kadmu lub powyzej tej granicy.Wstepnie oczyszczony roztwór siarczanu cynko¬ wego bezposrednio z oczyszczacza la lub lc pompa 22 przepompowuje sie na prasy' filtracyjne 23, skad roztwór odfiltrowany kieruje sie do zbiorni¬ ka przelotowego 24 a wytracony szlam cynkowo- -kadmowy do zbiornika 25. Uzyskany na prasach szlam cynkowo-kadmowy sklada sie przecietnie z okolo 40% wagowych Zn, od 10 do 12% wagowych Cd, od 3 do 4% wagowych Pb, od 1,0 do 1,2% wa¬ gowych Cu, od 1,0 do 1,5% wagowych Si02, okolo 0,02% wagowych Ni i okolo 0,003Vo wagowych Co.Ze zbiornika 24 wstepnie oczyszczony roztwór siarczanu cynkowego w sposób ciagly przepompo¬ wuje sie pompa 26 do oczyszczacza 2a o pojem¬ nosci 35 m3 zaopatrzonego w mieszadlo obracaja¬ ce sie z szybkoscia 40 obrotów na minute lub po¬ wyzej tej granicy. Takze do oczyszczacza 2a w sposób ciagly kieruje sie ze zbiornika 27 o pojem¬ nosci okolo 0,5 m3 pyl cynkowy w zawiesinie wod¬ nej.Zbiornik napelnia sie woda i laduje sie do niego 100 kg pylu cynkowego tak ze na 1 kg pylu cyn¬ kowego przypada okolo piec litrów wody, po czym nastepnie po wymieszaniu dozuje sie mieszanine pylu cynkowego i wody cienkim strumieniem do oczyszczacza 2a.Cementacja pylem cynkowym w zawiesinie wod¬ nej kadmu i miedzi z roztworu siarczanu cynko¬ wego jest korzystna, poniewaz zawiesina koloidal¬ na krzemionki nie powoduje otaczania czasteczek suchego pylu cynkowego a tym samym ich deza¬ ktywacji. Dzieki temu, stalo sie mozliwe zmniej¬ szenie zuzycia pylu cynkowego do oczyszczania roz¬ tworu siarczanu cynkowego do okolo 6,0 kg na tone cynku katodowego w zaleznosci od zawartosci kadmu w roztworze. Zawartosc kadmu wynosi po oczyszczaczu 2a od 0,003 do 0,007 g/l po oczyszcza¬ czu 2b od 0,0001 do 0,0004 g/l, po oczyszczaczu 2c od 0,0001 do 0,0003 g/l a po oczyszczaczu 2d od 0,0001 do 0,00025 g/l.Roztwór oczyszczony kieruje sie za pomoca pom¬ py 29 na prasy filtracyjne 30 gdzie jest odfiltro¬ wany od wytraconego w czasie cementacji kadmu.Odfiltrowany roztwór siarczanu cynkowego o za¬ wartosci od 0,0002 do 0,0005 g/l Cd kieruje sie do hali wanien elektrolitycznych poprzez zbiornik 10 15 20 25 30 35 40 45 50 55 6057716 9 przelotowy 31. Uzyskany na prasach 30 szlam cyn- kowo-kadmowy kieruje sie poprzez zbiornik 32 do zbiornika 19 gdzie jest mieszany mieszadlem nie¬ kiedy z dodatkiem wody i nastepnie nadawany w sposób ciagly do oczyszczaczala. 5 Zastosowanie sposobu oczyszczania roztworu siarczanu cynkowego wedlug wynalazku umozliwi¬ lo prawie dwukrotnie zmniejszyc zawartosc kadmu 2. w oczyszczonym roztworze przy jednoczesnym zmniejszeniu zuzycia pylu cynkowego na 1 tone 10 cynku katodowego. Poza tym sposób wedlug wy¬ nalazku spowodowal zmniejszenie zawartosci krze¬ mionki co korzystniej wplywa na proces odzysku cynku w wannach elektrolitycznych z roztworu siarczanu cynkowego. Zmniejszenie zawartosci za- 15 nieczyszczen w oczyszczonym roztworze siarczanu cynkowego pozwolilo w efekcie otrzymac na kato¬ dach wanien elektrolitycznych cynk o wyzszej czystosci z nieznaczna zawartoscia kadmu. 20 PL