.VI.1966 Niemiecka Republika Demokratyczna Opublikowano: 15.Y.1969 57261 KI. 42 m1, 15/20 MKP G 06 c |C/*0 Wspóltwórcy wynalazku: Walter Rahmig, Giinther Rose Wlasciciel patentu: VEB Triumphator-Werk, Molkau-Leipzig (Niemiecka Republika Demokratyczna) Urzadzenie do samoczynnego skróconego mnozenia do dziesiccioklawiszowych maszyn liczacych i ksiegujacych Wynalazek dotyczy urzadzenia do samoczynne¬ go skróconego mnozenia do dziesiecioklawiszo- wych maszyn liczacych i ksiegujacych zwlaszcza do maszyn saldujacych z poprzecznie przesuw¬ nymi saniami kolków nastawczych, w których podczas pracy urzadzenia wykonujacego mnozenie jego czujnik jest sprzegniety z tymi saniami.W znanym urzadzeniu, skrócone mnozenie wy¬ konuje sie za pomoca urzadzenia zasobniczego zawierajacego dwa zespoly zebatych listew, z któ¬ rych jeden majacy normalnie cyfry 1—4 znajduje sie glebiej, podczas gdy drugi dysponuje cyframi 5—9.Na poprzecznie przesuwnych czujnikowych sa¬ niach sa umieszczone czujniki, kazdy zaopatrzony w dwa czujnikowe palce, które w zaleznosci od tego czy mnoznikiem jest cyfra 1—4 czy tez cyfra 5—9, opuszcza lub podnosi czlony zasobnika o jedna pozycje na jedno dzialanie. Przejecie na¬ stawionego mnoznika przez czlony zasobnika na¬ stepuje za pomoca znajdujacych sie na nich sprzeglowych lapek, które zostaja zabrane przez znany pret nastawczy.To urzadzenie ma wade polegajaca na tym, ze z powodu zespolowego ukladu zebatek czujni¬ kowe palce urzadzenia do mnozenia musza po¬ ruszac sie w rózny sposób, przez co cale urza¬ dzenie wymaga narzadów nastawczych o duzych wymiarach. Dalsza niedogodnosc polega na tym, ze przy pozycjach zerowych mnoznika musi byc 20 25 wykonany obrót jalowy. W ten sposób traci sie czas i czesc zalet skróconego mnozenia. Poza tym z powodu licznych czesci, montaz i doregulowa- nie staje sie bardzo utrudnione, a budowa nie¬ korzystnie powiekszona i podrozona.W innym znanym urzadzeniu czesci zasobnika spelniajace role mnoznika stanowia ustawione obok siebie suwaiki, kazdy zaopatrzony w szczeli¬ ne i uchylny, zebaty drazek nastawczy sprzegnie¬ ty z uchylna zapadka. Sterowanie odbywa sie za pomoca krzywek, które w czasie pierwszej polo¬ wy ruchu obracaja sie o ustalony kat w kierunku przeciwnym ruchowi wskazówek zegara, a w dru¬ giej polowie ruchu zgodnie z tym ruchem oraz za pomoca palaków odczytowych, które ustalaja polozenie czujników i zamocowanych do nich za¬ padek, które z kolei nastawiaja polozenie suwa¬ ków. Przy wartosciach cyfr od 1—5 nastawianie powoduje dolna czesc szczeliny suwaka, a przy wartosciach 6—9 górna czesc szczeliny. W tym urzadzeniu równiez powstaje trudnosc przy po¬ zycjach zerowych mnoznika, wymagajacych jalo¬ wego obrotu i strate czasu przy skróconym mno¬ zeniu. Poza tym takie urzadzenie jest duze i za¬ wiera wiele czesci, zwlaszcza z powodu stosowa¬ nia krzywek wymagajacych zmiany kierunku ob¬ rotu w czasie ruchu . roboczego.Celem wynalazku jest rozwiazanie urzadzenia mnozacego, które moze pracowac szybciej, co osia¬ ga sie w ten sposób, ze w pozycjach zerowych 5726157261 3 mnoznika staje sie zbedny jalowy ruch maszyny i w którym osiaga sie powazne uproszczenie me¬ chanizmu. Ponadto mechanizm mnozacy sluzy w nim nie tylko do przejecia mnoznika, ale równiez do zatrzymania kazdej juz wydrukowanej wartos¬ ci, która wobec tego mozna dowolna ilosc razy powtórzyc w sensie pozytywnym (dodawania) lub negatywnym (odejmowania) bez angazowania au¬ tomatycznego mnozenia.Cel ten osiaga sie wedlug wynalazku dzieki temu, ze odczytywanie polozenia kólek mnoznika, a^wiec sterowanie dla normalnego lub skróconego mnozenia, nastepuje za pomoca dwóch igiel od¬ czytujacych osadzonych przesuwnie na ramie, sprzeganej w znany sposób z saniami, wyposazo¬ nymi w kolki ~ nastawcze, które przy przeskoku z mniejszej na wieksza pozycje dziesietna, za po¬ moca zastawek lub kólek mnoznika zaopatrzonych w równolegle do osi wyciecia i otwory do ustala¬ nia ich katowego polozenia w zaleznosci od na¬ danej liczby 1—4 lub 5—9, dzieki czemu, dwa na jednej osi osadzone i odwrotnie ustawione ele-. menty z jednym zebem zostaja wprowadzone w takie polozenia, ze jeden z nich albo odliczajacy pozytywnie albo drugi odliczajacy negatywnie zo+ staje zazebiony z kólkami mnozenia, przy czym kablak czujnikowy,, sterowany igla odczytowa w znany sposób powoduje nastawienie urzadzenia saldujacego.Na rysunkach uwidoczniono przykladowe roz¬ wiazanie urzadzenia wedlug wynalazku, przy czym fig. 1 przedstawia urzadzenie w przekroju podluz¬ nym, fig. 2 — widok z góry urzadzenia w pozy¬ cji wyjsciowej, fig. 3 i 4 fragment urzadzenia przy nastawieniu na jedna z cyfr 1—4 w widoku z boku i z góry, fig. 5 i 6 — fragment urzadze¬ nia przy nastawieniu na jedna z cyfr 5—9 rów¬ niez w widoku z boku i z góry, fig. 7 i 8 — fragment urzadzenia w pozycji neutralnej dla dwóch pierwszych cyfr ukladu dziesietnego, fig. 9 i 10 dzwignie przelaczajaca urzadzenia saldu- jacego przy nastawieniu na plus, w widoku z bo¬ ku i widoku z góry, fig. 11 i 12 — dzwignie prze¬ laczajaca urzadzenia saldujacego przy nastawieniu na minus w widoku z boku i w widoku z góry.W bokach 1 i 2 jest osadzona os 3, a na niej sa osadzone uchylnie boczne scianki 4 i 5 z osia 6 tworzace razem rame. Na osi 6 sa osadzone dwudziestozeibne, mnoznikowe kola 7, kazde za¬ opatrzone w lukowe wyciecie 8 i otwór 9. Kola 7 sa ustawione w tych samych plaszczyznach co zebatki 10. W bocznych scianach 4 i 5 jest zamo¬ cowana os 11, na której jest osadzona nastawcza dzwignia 13 wyrównujaca polozenie mnozniko- wych kól 7, która jest pod dzialaniem sprezyny 12 i spoczywa wystepem 14 na osi 15 osadzonej w bokach 1, 2. l Na osi 16 osadzonej równiez w bokach 1, 2 jest osadzona przesuwnie iprowadnicza rama 17 z za¬ mocowanym w jej bokach prowadniczym trzpie¬ niem 18 osadzonym przesuwnie w otworze boku 1. Do zewnetrznego konca trzpienia 18 jest za¬ mocowana (plytka 19 a do niej jest zamocowana czujnikowa igla 20. Na osi 16 pomiedzy bokami ramy 17 i pod dzialaniem sprezyny 21 jest osa¬ dzony przesuwnie czujnikowy kablak 23 zaopa¬ trzony na dolnym obrzezu w szczeliny 22 i zabki.Do kablajka 23 jest zamocowana igla 24. W bo¬ kach 1, 2 jest ulozyskowany napedowy wal 25 z ekscentrycznie zamocowana osia 26, na której sa osadzone obrotowo jednozebne dzwignie 27 i 28, przy czym przez wyciecie w dzwigni 27 prze¬ chodzi os 16, a u góry druga os 29 osadzona w bokach 1, 2 stanowi jej przytrzymanie, podczas 10 gdy druga jednozebna dzwignia 28 oprócz ulo- zyskowania na osi 26 obejmuje os 30 a na niej jest osadzony obrotowo .sprzegajacy element 31 wchodzacy w wyciecie 32 tylnej czesci prowadni- czej ramy 17. Sanie z nastawnymi kolkami 33 15 maja u góry przykrywe 34 z wycieciami 35. Na napedowym wale 25 jest osadzona uchylnie dzwig¬ nia 38 skladajaca sie z dwóch ramion 36 i 37.Urzadzenie wedlug wynalazku dziala w naste¬ pujacy sposób. Przez nacisk klawiszy, mnoznik 20 zostaje wprowadzony na sanie z kolkami 33, a z nich na zebatki 10. Po nacisnieciu klawisza „X" rama 4, 5, 6 z kolami 7 do mnozenia zostaje wy¬ chylona na zebatki 10 na skutek czego w czasie jednego ^obrotu glównego walu maszyny naste- 25 puje przejecie wartosci. Nastepnie zostaje za po¬ moca klawiszy ustawiona mnozna i wprowadzona na zebatki ,10. - Po nacisnieciu klawisza „—" obydwie dzwignie 27 i 28 prowadzone w wycieciach 22 kablaka 23, przeskakuja ze swej pozycji zasadniczej wedlug fig. 1 i 2 w pozycje najnizsza, po czym nastepuje w znany sposób sprzegniecie ramy 17 z kolkami 33 san za 'pomoca sprzegajacego elementu 31. Na¬ ped obydwóch dzwigni 27, 28 nastepuje za pomo- 35 ca napedowego walu 25, przy czym za pomoca ekscentrycznie osadzonej osi 26 i dwóch stalych prowadniczych osi 16 i 29, dzwignie 27 i 28 otrzy¬ muja ruch odwrotny.Przez sprzezenie ramy 17 z kolkami 33 san za pomoca elementu 31 zostaje wstrzymany znany skokowy ruch san, uruchamiany normalnie przy nacisnieciu klawisza cyfrowego, aby sanie wraz z sprzegnieta z nimi prowadnicza rama pod wplywem nieuwidocznionej na rysunku sprezyny mogly przesunac sie tak daleko az igla 20 oprze sie o kolo 7. To ma miejsce wtedy gdy dane kolo jest ustawione na wartosc 1—9. Jezeli natomiast kolo 7 jest w pozycji zerowej, ruch igly 20 nie bedzie ograniczony gdyz igla 20 trafi na lukowe wyciecie 8 w kole 7,'a igla 24 znajdzie sie naj- przeciw otworu 9 nastawionego na zero kola 7.Jezeli igla 20 uderzy o kolo 7 to jest gdy to kolo jest nastawione na cyfre 1—9, igla 24 moze 55 przyjac dwa polozenia, a mianowicie: przy usta¬ wieniu kola 7 na cyfre 1—4 igla uderza o kolo 7 (fig. 3 i 4) i wbrew dzialaniu sprezyny 21 ka¬ blak 23 a z nim i dzwignie 27 i 28 beda tak prze¬ suniete, ze tylko dzwignia 28 zazelbi sie z kolem 60 7 (fig. 9 i 10) i jak wiadomo skokowo dodatnio obróci go w kierunku zera. Dolna krawedz ka¬ blaka 23 ma zeby i to uzebienie znajdzie sie w takim polozeniu, ze dzwignia 38 w znany sposób bedzie mogla wlaczyc urzadzenie saldujace na. 85 dodawanie (fig. 9 i 10). , 40 6057261 5 Jezeli kolo 7 wykazuje jedna z cyfr 5—9 wte¬ dy jest ono w stosunku do igly 24 tak ustawio¬ ne, ze ta igla pod dzialaniem sprezyny 21 wejdzie w lukowe wyciecie 8 (fig. 5, 6, 11, ,12), przy czym kablajk 23 zostanie itak przesuniety, ze dzwignia 5 27 wejdzie w pozycje czynna w stosunku do kola 7, co wywola skok do zera w kierunku ujemnym (fig. 5 i 6). Bedzie to mialo miejsce gdy jedno¬ czesnie igla 20 bedzie w obrebie lukowego wycie¬ cia 8 i jak podano wyzej sprzegnieta rama 17 1Q i sanie z kolkami 33 pod wplywem sprezyny mo¬ ga wskoczyc do nastepnego obróconego kola 7. W pozycji ujemnej kablaka 23 zostaje przesunieta równiez dolna uzebiona jego krawedz aby dzwig¬ nia 38 w znany sposób przelaczyla urzadzenie sal- 15 dujace na odejmowanie (fig. 11 i 12).Przebieg mnozenia zostanie teraz wyjasniony na przykladzie mnoznika 903600 przy dowolnej mnoznej ustawionej na suwaku z kolkami 33.Przy nacisnieciu klawisza „—" ruch zostaje wy- 2& laczony, a dzwignie 27 i 28 odsuniete. Po malym obrocie, napedowy wal 25 wchodzi w polozenie, w którym dzwignie 27 i 28 sa poza zazebieniem z kolami 7, a rama 17 z tymi dzwigniami jest na pierwszej pozycji dziesietnej gdzie jest przy- 25 trzymana za pomoca nieuwidocznionej zapadki oraz sprzegnieta elementem 31 z kolkami 33 san.Przed uruchomieniem maszyny nalezy zwolnic nieuwidoczniona na rysunku zapadke i rama 17 z iglami 20 i 24 moze byc przesunieta wraz z sa- 30 niami i kolkami 33 az na trzecia pozycje dzie¬ sietna, gdyz igla 20 wchodzi w lukowe wyciecie 8, a igla 24 w otwór 9 przy zerowym nastawie¬ niu pierwszych dwóch kól 7. Na trzeciej pozycji dziesietnej igla 20 zostaje zatrzymana na kole 7. 35 To kolo zostaje' teraz stopniowo obrócone przez dzwignie 27 z cyfry 6 przez cyfre 9 do zera, przy czym w sposób nie wymagajacy tu opisu przy urzejsciu z cyfry 9 na zero nastepuje przenie¬ sienie dziesiatka na nastepna pozycje dziesietna, 40 gdzie wobec tego zamiast wykreconej cyfry 3 ukaze sie cyfra 4.Podczas wykrecania zera trzeciej pozycji dzie¬ sietnej, urzadzenie saldujace jest wlaczone „na minus" za pomoca uzebienia kablaka 23 i przez 45 dzwignie 38 co powoduje, ze mnozna czterokrot¬ nie ujemnie wprowadzona nie zmienia wartosci.Przy przejsciu z 9 na 0, kola 7 sa o tyle przekre¬ cone, ze obydwie igly 20 i 24 wchodza w lukowe wyciecie 8 i jak to opisano powyzej nastepuje 50 przeskok na czwartym .miejscu dziesietnym gdzie ukazuje sie cyfra 4. To czwarte kolo 7 zostaje przekrecone przez dzwignie 28 poprzez 1 na 0, przez co mnozna za pomoca kablaka 23 i przez dzwignie 38 zostaje wprowadzona dodatnio na 55 urzadzenie saldujace.Nastepne miejsce dziesietne zawierajace 0 zosta¬ je znów przeskoczone. Na szóstym miejscu dzie¬ sietnym nastepuje znów z powodu nastawienia na cyfre 9 ruch negatywny, a z powodu prze- 60 niesienia dziesiatki na siódme miejsce dziesietne ruch pozytywny. Teraz mnoznik jest juz obliczo¬ ny i rama 17 moze wraz saniami z kolkami 33 przeskoczyc na ostatnia pozycje mnozenia. Z tej pozycji nastepuje powrót w znany sposób i wy- 05 6 sprzeglenie wszystkich czesci bioracych udzial w mnozeniu, co powoduje ponowne osiagniecie po¬ zycji wyjsciowej jak na fig. 1 i 2. PL