Przedmiotem niniejszego wynalazku jest równiez urzadzenie do wykonywania wewnetrznego rowka lub wybrania w elemencie rurowym wykonanym z termoplastycznego materialu. Urzadzenie to obejmuje dwudzielne wglebienie formy odpowia¬ dajace ksztaltem zadanemu zewnetrznemu profi¬ lowi rowka, który ma byc wykonany, elementy do zamkniecia rury w ten sposób aby utworzyc zamknieta pierscieniowa przestrzen w miejscu gdzie ma byc wykonany rowek oraz pusta roz- Erezalna komore cisnieniowa umieszczona we Vf; wspomnianej przestrzeni pierscieniowej vi elemen* ty doprowadzajace plyn pod cisnieniem do rozpre- zalnej komory.W zalecanej odmianie wykonywania sposobu wedlug wynalazku rura zostaje zamknieta wew¬ netrznie tak, aby utworzyc zamknieta pierscienio¬ wa przestrzen w mtejscu gdzie ma byc wykonany rowek. We wspomnianej pierscieniowej przestrzeni umieszczona jest pusta rozprezalna cisnieniowa komora, otoczona odksztalcalnym formujacym pierscieniem z pelnego elastomerycznego mate¬ rialu wypelniajacego przestrzen pierscieniowa.Zewnetrzny wymiar osiowy formujacego pierscie¬ nia jest równy lub nieco mniejszy niz wewnetrz¬ ny wymiar osiowy rowka tak, ze po uprzednim podgrzaniu rury celem zmiekczenia jej, pompo* wany do rozprezalnej komory cisnieniowej plyn pod cisnieniem powoduje rozprezenie jej i w re¬ zultacie odksztalcenie formujacego pierscienia tak, ze zostaje on wypchniety promieniowo na zew¬ natrz, celem uformowania zmiekczonej czesci prze- . wodu rurowego we wglebieniu formy.Rozprezna komora cisnieniowa wykonana jest najkorzystniej z materialu elastomerycznego, ale mozna równiez stosowac inne rodzaje komór, na przyklad komora cisnieniowa wykonana z mate¬ rialu nierozpreznego, majaca scianki w formie mieszka mogacego rozprezac sie w przypadku gdy do komory jest pompowany plyn pod cisnieniem.Pierscien formujacy i w razie potrzeby rozprez¬ na komora cisnieniowa moga byc- wykonane z ta¬ kich materialów jak na przyklad guma naturalna, gumy syntetyczne, neopren i podobne materialy elastomeryczne.Do uzyskania rozprezenia komory cisnieniowej mozna uzyc gazu (najlepiej powietrza) lub cieczy.W razie potrzeby plyn taki moze byc ogrzany do temperatury wystarczajacej do zmiekczenia scian¬ ki rur/ w czasie gdy jest on wpompowywany do rozpreznej komory cisnieniowej, co daje moznosc unikniecia podgrzewania rury za pomoca zródel zewnetrznych.Przy ksztaltowaniu kielicha z przewodu ruro¬ wego, grubosc scianki w tym miejscu ulega zmniejszeniu. Co wiecej ze wzgledu na wieksza srednice kielicha oraz ze wzgledu na to, ze pra¬ cuje on pod takim samym cisnieniem jak reszta rury, termoplastyczny material w^ rejonie kielicha jest w czasie eksploatacji przeciazony.Wyzej opisanej niedogodnosci wynikajacej ze zmniejszenia grubosci scianek rury w czasie ope¬ racji tworzenia kielicha, mozna zapobiec przez ta¬ kie zgrubienie konca rury, aby uzyskac powiek¬ szenie grubosci scianki rury po uszkodzeniu kie- licha. Jednakze pozadane jest równiez, miejscowe zwiekszenie grubosci scianek kielicha, aby uwzglednic wykonanie w niej rowka.Miejscowego zwiekszenia grubosci scianek rury 5 mozna dokonac nakladajac na nia tuleje z termo¬ plastycznego materialu w miejscu gdzie ma byc wykonany kielich oraz/lub rowek, w tym celu nagrzewa sie wyciskana tuleje z termoplastycz¬ nego materialu zaleznie od odpowiedniej dlugosci 10 i grubosci scianek, zaklada sie ja na rure w po¬ blizu jednego z jej konców, w wyniku czego tuleja ta zostaje osadzona skurczowo na rurze. Najlepiej ^dy wewnetrzna powierzchnia tulei przylega moc¬ no do rury. Nastepnie otrzymana w Rowyzszy spo- 15 sób kombinowana scianke utworzona z rury i tu¬ lei nagrzewa sie i wykonuje sie w niej zadany rowek.Najlepiej gdy operacje formowania rowka lub wybrania w kielichu rury wykonywane sa w na- 20 stepujacej kolejnosci. Najpierw nagrzewa sie tu¬ leje, nastepnie osadza sie ja skurczowo ha rurze w poblizu jednego z jej konców, potem ogrzewa sie forme oraz kombinowana scianke utworzona z rury i nalozonej na nia tulei, nastepnie formuje 25 sie kielich o zadanej dlugosci, potem formuje sie rowek lub wybranie, wreszcie studzi sie forme wraz z kombinowana scianka utworzona z rury i tulei i wyjmuje sie z formy rure, w której wy¬ konany zostal w ten sposób rowek. W przypadku, 3q gdy powyzszy ciag operacji nie jest wykonywany w sposób ciagly, to jest gdy pozwala sie na ostyg¬ niecie rury wraz z nalozona na nia tuleja, wów¬ czas przed kazda z tych operacji az do operacji studzenia, nalezy rure wraz z tuleja podgrzac. 35 Wynalazek znajduje szczególne zastosowanie przy wykonywaniu rowków lub wybran w takich rurach jak przewody do zimnej wody lub wody deszczowej, wykonane z polichlorku winylu lub podobnych materialów. 40 W dalszym ciagu podany jest przykladowy opis jednej odmiany urzadzenia wedlug wynalazku, objasniony za pomoca zalaczonego rysunku, na którym fig. 1 przedstawia koncowa czesc rury wykonanej z materialu termoplastycznego oraz 45 urzadzenie wedlug niniejszego wynalazku w prze¬ kroju osiowym, przy czym pokazana tu rura jest zamknieta wewnetrznie tak, aby utworzyc zamknieta wewnetrzna przestrzen przed uksztal¬ towaniem scianki rury we wglebieniu formy, fig. 2 50 przedstawia przekrój podobny do przekroju poka¬ zanego na fig. 1 i pokazuje w jaki sposób scianka rury zostaje odksztalcona na skutek wzrostu cisnienia w zamknietej przestrzeni pierscieniowej i nacisku na wewnetrzna powierzchnie tej scianki 55 oraz fig. 3 przedstawia odmiane elementów do zamykania od wewnatrz przez umieszczenie ich wewnatrz rury, pokazanych w przekroju osiowym.Pokazana na fig. 1 rura 1 wykonana z termo¬ plastycznego materialu zaopatrzona jest w kielich eo 2, w którym ma byc utworzony rowek lub wybra¬ nie. Tego rodzaju rowek wykonany w kielichu rury jest czesto potrzebny dla osadzenia w nim pierscienia o przekroju kolowym lub innej uszczel¬ ki potrzebnej do uszczelnienia polaczenia dwóch m odcinków przewodu rurowego. Kielich 2 jest oto*57140 czony dwudzielnym wglebieniem formy 3 wyposa¬ zonej w elementy zaciskowe 4 pokazane tu sche¬ matycznie oraz wewnetrzne wglebienie 5. Ksztalt wglebienia 5 odpowiada ostatecznemu przekrojowi poprzecznemu rowka, który ma byc Wykonany w rurze. Dwudzielne wglebienie formy 3 jest umie¬ szczone wokolo kielicha t tak, ze wglebienie 5 znajduje sie w miejscu gdzie ma byc rowek.Kielich 2 jest zaopatrzony w wewnetrzny ele¬ ment zamykajacy w formie trzpienia 6 zaopatrzo¬ nego w pierscieniowe wglebienie 7. Wglebienie 7 mozna utworzyc w wygodny sposób przez polacze¬ nie dwóch elementów cylindrycznych, z których jeden jest zaopatrzony w czesc o mniejszej sred¬ nicy. Na przyklad w odmianie urzadzenia pokaza¬ nej na rysunku, trzpien 6 jest utworzony z jedne¬ go elementu cylindrycznego 8 majacego wewne¬ trzna cylindryczna czesc 8a o mniejszej srednicy, stanowiaca z nim jedna wspólosiowa calosc i sta¬ nowiaca przedluzenie tego elementu, oraz z dru¬ giego cylindrycznego elementu 9, polaczonego wspólosiowo w sposób sztywny ze wspomniana czescia przedluzeniowa 8a za pomoca srub (nie po¬ kazanych na rysunku) lub za pomoca innych wy¬ godnych elementów laczacych.Gdy trzpien 6 jest umieszczony w kielichu 2, wówczas wewnetrzna przestrzen pierscieniowa utworzona jest miedzy wglebieniem 7 i kielichem.Wewnatrz wspomnianej pierscieniowej przestrzeni utworzonej we wglebieniu 7 otaczajacej przedluze¬ niowa czesc 8a, znajduje sie pusta wewnatrz roz¬ prezna komora cisnieniowa majaca forme elasto- merycznej rury 10 o ksztalcie toroidalnym. Wne¬ trze rury 10 jest polaczone przewodem 11 z pompa powietrzna (nie pokazana na rysunku) tak, 'by sprezone powietrze dostarczane przez te pompe wplywalo do wspomnianej rury 10 i wypelnia¬ lo ja.Rura 10 otoczona jest odksztalcalnym pierscie¬ niem formujacym 12, którego zewnetrzna srednica jest nieco mniejsza niz wewnetrzna srednica kieli¬ cha 2. Pierscien formujacy 12 ma wklesla wew¬ netrzna powierzchnie 12a polozona od strony rury 10 oraz zewnetrzna powierzchnie 12b, najlepiej cy¬ lindryczna. Jednakze wewnetrzna powierzchnia pierscienia formujacego moze miec inny ksztalt ulatwiajacy jego rozprezanie, przy czym zewnetrz¬ na powierzchnia tego pierscienia równiez moze miec inny ksztalt zaleznie od zadanego ksztaltu rowka.Przy formowaniu wewnetrznego pierscieniowego rowka lub wybrania w kielichu 2, kielich ten jest podgrzewany w miejscu gdzie ma byc wykonany rowek, nastepnie wokolo rury zakladane jest dwu¬ dzielne gniazdo formy i w kielichu 2 jest osadzony element zamykajacy majacy forme trzpienia 6 i zwiazana z nim rozprezna komora cisnieniowa oraz pierscien formujacy tak, ze wglebienie 7 jest umieszczone w miejscu gdzie ma byc wykonany rowek (patrz fig. 1).Przez przewód 11 pokazany na fig. 2, powietrze pod cisnieniem jest pompowane do rury 10, celem jej wypelnienia. Promieniowe rozszerzanie sie rury 10 powoduje odksztalcanie sie pierscienia formu¬ jacego 12, który równiez rozszerza sie promienio¬ wo na zewnatrz ksztaltujac w zmiekczonej czesci kielicha 2 wewnetrzny pierscieniowy rowek lub Wglebienie 13 odpowiadajace wglebieniu 5 formy 3. Nastepnie kielich ten jest studzony az do chwili 5 gdy termoplastyczny material stwardnieje, po czym sprezone powietrze jest wypuszczane z rury 10, aby formujacy pierscien 12 mógl powrócic do swego pierwotnego polozenia we wglebieniu 7, po czym trzpien 6 mozna wyjac z wnetrza ljjelicha 2. 10 Ostatecznie zdejmuje sie dwudzielne gniazdo for¬ my 3 przez zluzowanie zacisków 4.Wewnetrzna powierzchnia 12a formujacego pier¬ scienia ma najkorzystniej ksztalt wklesly, bowiem w ten sposób uzyskuje sie osadzenie rury 10 we 15 wglebieniu, a jednoczesnie zapewnia sie ze gdy rura 10 jest napelniana i rozprezana przez wpom- powywanie do niej sprezonego powietrza* wew¬ netrzne pierscieniowe krawedzie 12c formujacego pierscienia sa wypychane na zewnatrz tak, aby 20 przylegaly do bocznych scianek wglebienia 7, co zapobiega wciskaniu sie rury 10 miedzy wspom¬ niane boczne scianki wglebienia 7 i zasadniczo promieniowe boczne powierzchnie formujacego pierscienia 12. 25 W czasie formowania zmiekczonej scianki kieli¬ cha 2 w gniezdzie formy 3 ulegaja odksztalceniu krawedzie 14a wewnetrznego rowka lub wglebie¬ nia 13. Celem zmniejszenia tego odksztalcenia, ko¬ rzystnie fest zaokraglic krawedzie 3a gniazda 30 fonmy 3.Pokazany na fig. 3 zespól trzpienia 6 i formu¬ jacego pierscienia 12 zawiera inna odmiane roz¬ preznej komory cisnieniowej utworzonej w tym przypadku przez pierscieniowa elastomeryczna 35 przepone 15 o przekroju poprzecznym w ksztalcie litery U. Krawedzie 15a oraz 15b tej przepony sa mocno przymocowane w sposób plynoszczelny do trzpienia 6. W odmianie pokazanej na rysunku elastomeryczna przepona 15 jest mocno przymocp- 40 wana do przedluzenia 8a trzpienia 6 za pomoca dwóch sprezynujacych pierscieni zabezpieczajacych 46. Przepona 15 moze byc przymocowana do trzpie¬ nia 6 w jakikolwiek badz odpowiedni znany spo¬ sób. 45 PL