Pierwszenstwo: Opublikowano: 30.XI.1968 KI. 56403 MKP F 16 ktvfif(ck UKD Twórca wynalazku: mgr inz. Szymon Cendrowski Wlasciciel patentu: Huta Stalowa Wola, Stalowa Wola (Polska) Zawór plytkowy do sprezarek tlokowych Przedmiotem wynalazku jest samoczynnie dzia¬ lajacy zawór plytkowy do sprezarek tlokowych.Istniejace konstrukcje plytkowych samoczynnie dzialajacych zaworów sprezarek tlokowych oparte sa na ruchu plytki zaworowej zawsze w kierunku przeplywu gazu przez zawór, wywolanym przez róznice cisnien, odrywajaca lub przyciskajaca plytke zaworowa do gniazda zaworu, na skutek czego zawór jest otwierany lub zamykany. Do wad tych zaworów naleza: niezwykla halasliwosc sil¬ nych i czestych uderzen plytki zaworowej o gniaz¬ do, szybkie zuzywanie sie plytek zaworowych na skutjek zmeczenia materialu oraz wysoka cena za¬ worów ze wzgledu na to, ze plytki zaworowe mu¬ sza byc wykonane ze stali stopowej najwyzszej jakosci. Poza tym w zaworach wymienionego typu wystepuja znaczne opory przeplywu, spowodowane zmiana kierunku przeplywu gazu w zaworze oraz niezbyt duzymi przekrojami czynnymi tych zawo¬ rów.Wady te nie wystepuja w zaworze wedlug wy¬ nalazku.W zaworze plytkowym wedlug wynalazku plyt¬ ka zaworowa wspólpracujaca z gniazdem pod wplywem róznicy cisnien pod i nad zaworem wy¬ konuje ruch obrotowy wokól wlasnej osi i przesu¬ wa sie po gniezdzie zaworu. Plytka zaworowa podczas pracy zaworu w ogóle nie odrywa sie od gniazda. W gniezdzie zaworu, jak równiez w plyt¬ ce zaworowej znajduja sie kanaly przeplywu gazu, 10 15 20 25 30 które zaleznie od kierunku obrotu plytki zaworo¬ wej sa odslaniane lub zaslaniane.Ruch obrotowy plytki zaworowej powodujacy otwarcie zaworu powstaje na skutek róznicy ci¬ snien pod i nad zaworem, dzialajaca na specjalne tloczki przymocowane do plytki zaworowej i po¬ ruszajace sie w cylindrach wykonanych w gniez¬ dzie zaworu, przy czym cylinder przed kazdym tloczkiem polaczony jest otworem z przestrzenia nad zaworem, a czesc cylindra za tloczkiem po¬ laczona jest przez otwór z przestrzenia pod zawo¬ rem. Ruch powrotny zamykajacy plytki zaworowej powoduje moment skrecajacy sprezyny umocowa¬ nej jednym koncem do plytki zaworowej a drugim koncem do gniazda zaworu.Zawór wedlug wynalazku jest cichobiezny, gdyz nie ma uderzen plytki o gniazdo. Bardzo korzystne sa warunki przeplywu dzieki temu, ze otwory w plytce w otwartym zaworze pokrywaja sie z otwo¬ rami w gniezdzie. Zawór samoczynnie dociera sie podczas pracy, gdyz sprezyna zamykajaca zawór stale dociska plytke do gniazda zaworu. Brak drgan, powstajacych w wyniku uderzen plytki o gniazdo, przedluza zywotnosc plytki i umozliwia stosowanie tanszych gatunków stali do ich pro¬ dukcji.Zawór wedlug wynalazku moze byc stosowany jako zawór ssacy lub tloczny.Przyklad zastosowania wynalazku przedstawiono na zalaczonym rysunku. 564033 Fig. 1 przedstawia otwarty zawór ssawny w wi¬ doku od dolu, fig. 2 — zawór w przekroju wedlug linii A—A na fig. 1; fig. 3 — fragment kanalu z tloczkiem w przekroju wedlug linii B—B na fig. 1.W gniezdzie 5 zaworu osadzono sprezyne 6 do- ciskowo-skretna, która poprzez nakretke 8 i srube 9 dociska plytke zaworowa 4 do gniazda 5 w gra¬ nicach luzu osiowego lozyska 7. Ta sama sprezyna 6 ustawia zawór w pozycji zamknietej, obracajac plyte zaworowa 4 do skrajnego polozenia ograni¬ czonego kolkami 10 wbitymi w gniazdo 5 zaworu.W plytce 4 zaworu znajduja sie kanaly przeply¬ wowe 12. Odpowiednio uksztaltowane i rozmie¬ szczone kanaly przeplywowe 12 ma tez gniazdo 5 zaworu. Do plytki zaworowej 4 wkretami 3 umo¬ cowane sa tloczki 2, które pracuja w cylindrach 13 utworzonych w pierscieniowym kanale gniazda 5 przez podzial tego kanalu przegrodami 1.Kazdy cylinder 13 poprzez otwór 14 polaczony jest z przestrzenia nad zaworem a poprzez otwór 11 z przestrzenia pod zaworem.Na kazdy tloczek 2 w cylindrach 13 dziala sila o wielkosci równej iloczynowi powierzchni tloczka 2 i róznicy cisnien.Sila ta, pomnozona przez ilosc tloczków 2 za¬ woru i ramie sily, daje moment obrotowy, który pokonuje opór sprezyny 6 i opory tarcia oraz po¬ woduje ruch obrotowy plytki 4 i otwarcie zaworu.Gdy róznica cisnien pomiedzy przestrzeniami nad i pod zaworem spadnie o tyle, * ze uzyskany mo¬ ment obrotowy nie pokona juz sily sprezyny 6 i oporów tarcia, sprezyna 6 obróci plytke 4 w strone przeciwna i zamknie zawór.Czulesó zaworu zalezy od konstrukcji sprezyny 6, wielkosci powierzchni tloczków 2, wspólczynni¬ ka tarcia pomiedzy plytka 4 i gniazdem 5 oraz od odleglosci tloczków 2 od osi obrotu.Duze znaczenie ma odpowiednie rozmieszczenie kolków 10, ograniczajacych obrót plytki 4. Kolki 10 powinny uniemozliwic uderzenie tloczków 2 o przegrody 1 oraz przeslanianie przez tloczki 2 otworów 11 i 14 cylindrów 13.Dccisk plytki zaworowej 4 do gniazda 5 zmniej¬ sza nieco róznica cisnien dzialajaca poprzez kanaly 12 na plytke zaworowa 4, co ulatwia nieco otwar¬ cie zaworu, natomiast zawór zamkniety podczas suwu tloczenia jest dodatkowo doszczelniany ci¬ snieniem tloczenia, dociskajacym plytke 4 do gniazda 5 zaworu. 56403 4 Samoczynne docieranie sie zaworu odbywa sie do chwili, gdy wielkosc zuzycia czesci tracych osiagnie wielkosc luzu osiowego lozyska 7, po czym sile docisku sprezyny 6 przenosi calkowicie 5 lozysko 7 a plytka 4 i tloczki 2 pracuja dalej bez tarcia lecz juz z pogorszona szczelnoscia.Aby z przedstawionego na rysunku zaworu ssawnego otrzymac zawór tloczny, wystarczy wy¬ mienic sprezyne 6 na dzialajaca w przeciwnym 10 kierunku oraz odpowiednio zmienic ustawienie kolków 10. Mozna tez, o ile to jest mozliwe obró¬ cic zawór tak, aby gniazdo zaworu znajdowalo sie po stronie cylindra sprezarki. 15 PL