22.11.1966 Wielka Brytania Opublikowano: 15.XL1968 56293 KI. 65 P, 19 MKP B 63 h 331 SC UKD Twórca wynalazku: inz. Colin Wray Herbet Wlasciciel patentu: The Glacier Metal Company Limited of Alperton, Wembley (Wielka Brytania) Lozysko rufowe walu okretowej sruby napedowej Przedmiotem wynalazku jest lozysko rufowe walu okretowej sruby napedowej, którego kon¬ strukcja umozliwia dokonywanie przegladów, na¬ praw biezacych tego lozyska bez dokowania stat¬ ku. Stosowane dotychaczas ulozyskowanie rufo¬ we walu srubowego zawiera tuleje, wcisnieta w tylnice od strony wnetrza statku i zabezpieczona od zewnatrz nakretka. W tulei tej znajduja sie dwie dzielone panwie lozyskowe, w których obra¬ ca sie wal sruby napedowej statku.Wyciekaniu smaru z lozyska zapobiegaja umieszczone na obu jego koncach dlawnice usz¬ czelniajace w postaci obrotowych uszczelnien sma¬ rowych, przy czym dlawica zewnetrzna nie prze¬ puszcza równiez z zewnatrz wody morskiej i pia¬ sku. Sruba statku jest osadzona na koncu walu wystajacego poza zewnetrzna dlawnice uszczelnia¬ jaca. Wal srubowy musi byc poddawany regular¬ nie okresowym przegladom, co przy dotychczas znanych ulozyskowaniaeh wymaga wprowadzenia statku do doku dla umozliwienia wyjecia walu po uprzednim zdjeciu sruby i dlawnicy zewnetrznej.Lozysko rufowe walu srubowego wedlug wynalaz¬ ku sklada sie z pochwy mieszczacej i oddzielajacej od tylnicy panew, w której obraca sie wal sruby napedowej, przy czym panew ta jest zabezpieczo¬ na jedynie od wewnatrz statku i wyjmowana do wewnatrz, co umozliwia przeglad, demontaz lub wymiane tej panwi i dostep do wnetrza -pochwy. 10 15 20 25 Ponadto pomiedzy pochwa i walem w zewnetrz¬ nym ich koncu znajduje sie Obrotowe uszczelnie¬ nie oraz podpórki podtrzymujace zewnetrzny ko¬ niec walu wystajacy poza lozysko w przypadku wyjecia lozyska. Przez taka konstrukcje lozyska rufowego, przeglady i naprawy biezace moga byc przeprowadzane bez wyjmowania walu napedo¬ wego i bez dokowania statku.Podpórki potrzymujace wal maja postac pier¬ scieni lozyskowych, osadzonych w zewnetrznym koncu pochwy. Pierscienie te moga byc dodatko¬ wo wyposazone w podnosniki hydrauliczne. W jed¬ nej z, odmian konstrukcyjnych, wal sruby statku przesuwa sie nieco do przodu statku w celu wsu¬ niecia go co najmniej czesciowo do pierscienia po¬ siadajacego wewnetrzna powierzchnie stozkowa centrujaca wal. Przesuniecie walu w tym kierunku sluzy równiez do wsuniecia pomocniczego uszczel¬ nienia nieruchomego na miejsce uszczelnienia o- brotowego, co umozliwia calkowite wyjecie panwi walu sruby napedowej wraz z nieruchoma czescia tego uszczelnienia, bez potrzeby dokowania stat¬ ku.Zewnetrzny koniec panwi jest wsuniety w sfe¬ ryczne lub stozkowe gniazdo pierscienia osadcze¬ go. Pierscien podtrzymujacy wal srubowy stano¬ wi czesc tego pierscienia osadczego.Piasta sruby ma ksztalt wydrazonego cylindra z zewnetrznym kolnierzem, przykreconym do kol- 562933 nierza znajdujacego sie na koncu walu, przy czym kolnierz piasty jest cofniety nieco w glab piasty tak, aby podpórki dla walu i zewnetrzne pierscie¬ nie uszczelniajace znajdowaly sie czesciowo lub calkowicie wewnatrz tej piasty. Tuleja nosna wa¬ lu jest osadzona na przedniej czesci kolnierza, znajdujacego sie na koncu walu i posiada pier¬ scieniowe rowki, w które wchodza pierscienie podtrzymujace wal po usunieciu jego panwi oraz nieruchome dodatkowe pierscienie uszczelniajace, omawiane wyzej. Dzieki wydrazonej piascie sruby ;/ Lacedowej, moment gnacy na wale srubowym jest znacznie mniejszy przez zredukowanie ramienia, na który dziala ciezar sruby. Moment ten moze byc zredukowany jeszcze bardziej przez umiesz¬ czenie w tyle tej piasty komory wyporowej, któ¬ ra powoduje powstanie sily wyporu dajacej mo¬ ment przeciwny do momentu powodowanego przez ciezar sruby.Wynalazek jest opisany szczególowo na przykla¬ dzie zilustrowanym zalaczonymi rysunkami, gdzie fig. 1A i IB sa przekrojami podluznymi lozyska rufowego wedlug wynalazku, a fig. 2 pokazuje przekrój podluzny odmiennej konstrukcji, umozli¬ wiajacej podtrzymywanie walu za pomoca pod¬ nosników hydraulicznych podczas przegladu lo¬ zyska.Lozysko rufowe sklada sie z pochwy 10 w po¬ staci cylindrycznej lub stozkowej tulei, mieszcza¬ cej lozysko walu sruby. W koncu lOa tej pochwy wcisniety jest pierscien osadczy 11, wykonany z tworzywa odpornego na korozje i obrobiony od wewnatrz tak, ze tworzy sferyczne gniazdo 12 dla zewnetrznego konca panwi 13, w której obraca sie wal 14 sruby. Na zewnetrznym koncu panwi, wy¬ konanej w postaci sztywnej tulei z zeliwa lub stali, znajduje sie pierscien osadczy 15, wchodza¬ cy w gniazdo 12. Na drugim koncu tej pamwi jest osadzony kolnierz 16 (fig. IB).Panew, wylozona tworzywem przeciwciernym, tworzy lozysko dla walu 14 sruby, chociaz moze byc alternatywnie wyposazona w zespól lozysk tocznych. Do pierscienia osadczego 15 jest zamo¬ cowany zewnetrzny dlawik uszczelniajacy 17, któ¬ ry dociska wkladke dlawikowa 18, przymocowana do walu 14 i wirujaca wraz z nim. Na drugim, czyli wewnetrznym koncu panwi 13 osadzony jest równiez dlawik uszczelniajacy, przy czym panew ta jest przymocowana za pomoca kolnierza 16 i srub 19 do pierscienia lOb. Sruby 19 sa dokre¬ cane przez nakretki 20 hydraulicznie.Pomiedzy kolnierzem 16 i pierscieniem lOb sa wcisniete lukowate kliny 21, zapewniajace pra¬ widlowe ustawienie promieniowe kolnierza 16. Za¬ stosowanie sferycznego gniazda 12 dla tylnego kon¬ ca panwi 13 i pierscienia osadczego 15 umozliwia dodatkowo ustawienia lozyska walu, nieosiagalne przy dotychczasowych rozwiazaniach. Dokladne zas wyregulowanie polozenia panwi 13 wzgledem walu 14 osiaga sie przez odpowiednie ustawienie klinów 21, a gdy jest potrzebne wieksze przesu¬ niecie katowe panwi od osi, to uzyskuje sie je przez odpowiednie wytoczenie kolnierza 16 dla kli¬ nów 21. 4 Na zewnetrznym koncu walu 14 umieszczony jest kolnierz 22, do którego z jednej strony jest przy¬ mocowana piasta 23 sruby napedowej statku, a z drugiej strony przykrecony jest pierscien nosny 5 24 walu, wykonany z tworzywa odpornego na ko¬ rozje. Pierscien 24 Wspólnie z wkladka dlawikowa 18 uszczelnia w obudowie kolnierz 22 i wal 14.Pierscien 24 sluzy równiez jako element osadczy dla wkladki dlawikowej 18. Pierscien 24 ma w 10 przedniej powierzchni czolowej rowek 25, które¬ go stozkowa powierzchnia obraca sie wewnatrz równiez stozkowego pierscienia lozyskowego 26, utworzonego na pierscieniu osadczym 11.Gdy wal 14 zostaje przesuniety w kierunku 15 wnetrza statku, to wówczas pierscien uszczelnia¬ jacy 27, umieszczony na zewnetrznej powierzchni lozyska 26 zostaje docisniety do scianki zewnetrz¬ nej rowka 25 i jednoczesnie scianka wewnetrzna tego rowka styka sie z lozyskiem 26 chociaz ko- 20 rozja i powstaly osad z wody morskiej moga po¬ czatkowo przeszkadzac w calkowitym zetknieciu, wskutek czego lozysko to podpiera wal 14.W celu umozliwienia przesuniecia tego walu ku przodowi statku, pomiedzy kolnierzami laczniko- 25 wymi 29 i 30 tego walu umieszczona jest podklad¬ ka dystansowa 28 (fig. IB), po usunieciu której kolnierze te mozna sciagnac ku sobie w celu prze¬ suniecia walu 14 ku przodowi. Ewentualnie (nie pokazana na rysunku) podkladka oporowa, umiesz- 30 czoma w glównym lozysku oporowym, moze byc z niego wyjeta, umozliwiajac wysuniecie walu do przodu.Piasta 23 sruby napedowej statku ma ksztalt wydrazonego cylindra, którego wewnetrzny kol- 35 nierz 31 sluzy do przymocowania piasty do kol¬ nierza 22 walu 14 za pomoca srub 32, których na¬ kretki 33 sa dokrecane hydraulicznie. Pierscien 24 ma na swym obwodzie pierscienie uszczelnia¬ jace, zapobiegajace przedostaniu sie do tego walu 40 wody morskiej.Jak widap na rysunku, obwód pierscienia 24 i kolnierza 22 walu sa lekko stozkowate, co ulatwia montaz sruby. 45 Glównym celem ukladu ulozyskowania wedlug wynalazku jest umozliwienie dokonania calkowi¬ tego przegladu lozyska bez potrzeby zdejmowania sruby napedowej, i demontazu linii walu. Na stat¬ kach o duzej mocy napedowej, pochwa 10 ma tak 50 duza srednice, iz — po wyjeciu lozyska — do przestrzeni otaczajacej wal 14, moze wejsc czlo¬ wiek w celu zbadania stanu powierzchni walu i wkladki dlawikowej 18. Gdy wal ten ma sred¬ nice 600 mm, lub wieksza, nie wymaga to po- 55 wiekszenia srednicy piasty sruby. Srednica ta jest taka, ze w razie potrzeby mozna wyjac wkladke dlawikowa 18 po usunieciu mocujacych srub i wsunieciu specjalnych srub wyciagajacych za po¬ moca przedluzanego sciagacza zapadkowego. 60 Wkladka 18 jest zreszta wyjmowana bardzo rzadko i tylko wówczas, gdy statek przez dluzszy czas plywa po wodach zawierajacych czastki cierne.Chcac usunac lozysko i tylne uszczelnienie sma¬ rowe bez dokowania statku, nalezy najpierw prze- 65 sunac wal ku przodowi i zastosowac uszczelnie-56293 nie pneumatyczne. Nastepnie zostaje sprawdzone prawidlowe dzialanie pomocniczego uszczelnienia 27 przez otwarcie rurki kontrolnej, przez która wycieka woda, wypelniajaca odstep pomiedzy uszczelnieniem glównym 17 i pomocniczym 27, ale uprzednio jeszcze zostaja usuniete przy po¬ mocy srub lukowe kliny 21, po czym mozna juz odkrecic nakretki 20 przytrzymujace lozysko. Na¬ stepnie nalezy przygotowac podnosniki hydrau¬ liczne polaczone równolegle z pompa reczna. Je¬ den z tych podnosników podklada sie pod wal 14 przed jego lozyskiem w celu podparcia tego walu, po czym przy uzyciu recznej pompy hydraulicz¬ nej wyciaga sie cale lozysko z jego obudowy az do chwili calkowitego wyciagniecia kolnierza 16 z jego gniazda w pochwie 10.Jezeli zaistnieje potrzeba zdejmowania lozyska, gdy statek znajduje sie w suchym doku, to wstep¬ ne wysuniecie walu lub stosowanie uszczelnienia pneumatycznego nie jest konieczne. Przy wyciaga¬ niu walu, opisanym poprzednio sposobem, jego ru¬ fowy koniec obniza sie na okolo 3 mm do chwili wsparcia sie na lozysku 26.Nastepnie podnosnik potrzymujacy przedni ko¬ niec walu zostaje usuniety, a cale lozysko wraz z uszczelnieniem 17 zostaje zdjete w celu doko¬ nania przegladu na odpowiednim stanowisku. Gdy statek jest w suchym doku, to podparcie walu przez lozysko 26 moze byc wspomagane lub zasta¬ pione przez uklad podnosników hydraulicznych 41, 42 pokazanych na fig. 2, centrujacy przód piasty 23 sruby wzgledem czesci pochwy 34. Wykonac to mozna z zewnetrz statku przed wyjeciem pan- wi 13. Panew ta powinna miec zatykane otworki sluzace do pomiaru jej zuzycia, przy czym pier¬ scien osadczy 15 i dlawiki nalezy usunac aby ulatwic sprawdzenie najbardziej obciazonych prze¬ krojów lozyska.Kolnierz 16 mozna zdjac z panwi 13 w celu wyjecia obu pólpanewek i dokonania przegladu lub napraw. Po wyjeciu, panewki mozna przeskro¬ bac albo wylac ponownie stopem lozyskowym lub tez wymienic na zapasowe. Rozdzielanie linii wa¬ lu dla wykonania tych czynnosci nie jest koniecz¬ ne. Na odkryty wal mozna nalozyc w celu ulatwie¬ nia jego przegladu, pólcylindryczna oslone z two¬ rzywa sztucznego z poziomym obrzezem dla stóp czlowieka przeprowadzajacego przeglad, przy czym wal powinien byc obracany powoli przez maszyne napedowa. Przeglad ten mozna równiez przepro¬ wadzic od spodu walu 14, wchodzac do cylindrycz¬ nej przestrzeni pochwy 10. Mozliwe jest równiez zainstalowanie tam przyrzadu sluzacego do docie¬ rania,walu bez jego demontazu.Po zdjeciu wkladki dlawikowej 18 w sposób juz opisany, staje sie widoczna powierzchnia tej czesci kolnierza 22 walu 14, która jest najsilniej obcia¬ zona. Mozna ja wtedy obejrzec golym okiem lub za pomoca przyrzadu optycznego lub przy uzy¬ ciu barwnika uwidaczniajacego pekniecia.Na tylnym koncu piasty 23 sruby napedowej osadzona jest wyporowa komora 35, wykonana z tworzywa sztucznego, wzmocnionego wlóknami szklanymi. Komora ta wypelniona jest cialem 36 z gabczastego tworzywa lub z tworzywa sztuczne¬ go, posiadajacego zamknieta strukture komórko¬ wa i zaopatrzona jest w pierscien 37 ze srubami 38, sluzacymi do przymocowania jej do piasty 23, 5 Komora wyporowa 35 wytwarza w wodzie prze¬ ciwwage dla sruby napedowej, zmniejszajac przez to moment gnacy wal 14. Komora 35 ma ksztalt stozka scietego, który stanowi przedluzenie stoz¬ kowej powierzchni piasty 23. 10 W odmianie przykladu wykonania, pokazanej na fig. 2, na przedniej stronie pierscienia nosne¬ go 24 znajduje sie pierscieniowy rowek 39, w któ¬ ry wchodzi tylny koniec pierscienia osadczego 11.Wewnatrz tego pierscienia znajduja sie nadmuchi- 15 wane uszczelnienia 40, stykajace sie z rowkiem 39 w celu utworzenia pomocniczego uszczelnienia ze¬ wnetrznego. Na obwodzie zas pierscienia 11 sa rozmieszczone w pewnych od siebie odstepach tloczki 41, które mozna wysuwac hydraulicznie 20 z ich cylindrów 42 ku sciance rowka 39 w celu podparcia walu 14. PL