28.IV.1965 Niemiecka Republika Demokratyczna 56211 KI. 21 a4, 73 MKP Opublikowano: 5.X.1968 "jl^ ilHIOTEKA Wlasciciel patentu: Deutsche Akademie der Wissenschaften zu Berlin, Berlin-Adlershof (Niemiecka Republika Demokra¬ tyczna) Uklad do strojenia cyrkulatorów typu Y z symetrycznym przewodem tasmowym dla zakresu fal decymetrowych i centymetrowych Przedmiotem wynalazku jest uklad do strojenia cyrkulatorów typu Y z symetrycznym przewodem tasmowym dla zakresu fal decymetrowych i cen¬ tymetrowych.Cyrkulatory typu Y z symetrycznym przewodem tasmowym zawieraja zwykle jako istotne czesci dwie jednakowe, okragle tarcze ferrytowe usta¬ wione wspólosiowo i oddzielone od siebie kilku- milimetrowa szczelina powietrzna; na tarcze dziala w kierunku osi pole magnetyczne. W szczelinie powietrznej miedzy tarczami znajduje sie tarcza metalowa, osadzona symetrycznie i wspólosiowo wzgledem tarcz ferrytowych. Na tasmie metalo¬ wej rozmieszczone sa pod katem co 120° przewo¬ dy tasmowe, które prowadza do trzech zewnetrz¬ nych zacisków.Przewody tasmowe, tarcza srodkowa i umie¬ szczone na niej elementy strojeniowe polaczone galwanicznie, stanowia uklad przewodów tasmo¬ wych. Tarcze ferrytowe i uklad przewodów tas¬ mowych sa umieszczone w rezonatorze wnekowym w ksztalcie puszki. Tarcza srodkowa ma zazwy¬ czaj te sama grubosc co przewód tasmowy i jest z nim polaczona galwanicznie.Tarcza srodkowa moze miec równiez inny ksztalt poza ksztaltem okraglym, na przyklad mo¬ ze ona miec ksztalt symetryczny wzgledem trzech osi przewodów tasmowych, lub tez utworzona z trzech malych stykajacych sie tarczek.Przy dotychczas znanych metodach dostrajania 10 15 20 25 30 cyrkulatorów okragle tarcze lub pierscienie z die¬ lektryka mocuje sie zwykle na tarczy srodkowej lub na przewodach tasmowych, lub tez zmienia sie wymiary plytki ferrytowej. Znany jest równiez sposób zmiany stosunku szerokosci przewodu tasmowego do srednicy tarczy srodkowej. Te zna¬ ne sposoby dostrajania wykazuja jednak rózne niedogodnosci. Przy stosowaniu tarcz lub pierscie¬ ni dielektrycznych powstaja dodatkowe straty elektryczne. Skutecznosc strojenia cyrkulatora za pomoca elementów dielektrycznych jest bardzo mala. Zamontowanie i wymontowanie takich ele¬ mentów jak równiez ich przygotowanie do zakre¬ su dostrajania jest bardzo pracochlonne.Dotyczy to równiez ferrytów, poniewaz zamon¬ towanie ich, ze wzgledu na koniecznosc zachowa¬ nia warunków symetrii, musi odpowiadac okreslo¬ nym wymaganiom dokladnosci. Ponadto obróbka ferrytów jest bardzo pracochlonna ze wzgledu na ich duza twardosc i lamliwosc. Szlifowanie kory¬ gujace ferrytów w czasie strojenia cyrkulatora natrafia równiez na powazne trudnosci, gdyz wy¬ maga stosunkowo dlugiego czasu. Regulacja prze¬ wodów tasmowych z tarcza srodkowa wymaga du¬ zego nakladu czasu i pracy ze wzgledu na wyma¬ gana reczna prace wykonczeniowa.Celem wynalazku jest zmniejszenie pracochlon¬ nosci przy strojeniu cyrkulatorów, ograniczenia do minimum tworzacych sie odpadów oraz znaczne polepszenie jakosci i skutecznosci. 5621156211 Zadaniem wynalazku jest stworzenie takich mozliwosci strojenia, które pozwolilyby na ograni¬ czenie do minimum dodatkowej obróbki glównych czesci cyrkulatora takich, jak tarcze ferrytowe, lub przewody tasmowe bez koniecznosci stosowa¬ nia dodatkowych dielektrycznych elementów stro¬ jeniowych. Jednoczesnie zakres zmian elementów strojeniowych winien byc tak duzy, aby strojenie moglo odbywac sie bez koniecznosci zmiany pu¬ szki cyrkulatora, tarcz ferrytowych i przewodów tasmowych. z wynalazkiem zadanie to zostalo roz¬ wiazane vdzieki temu, ze zastosowano jeden lub kilka metalowych elementów strojeniowych, roz¬ mieszczonych w przestrzeni pomiedzy srodkowa tarcza metalowa i tarczami ferrytowymi.Te elementy strojeniowe maja ksztalt tarczek i sa zamocowane na tarczy srodkowej symetrycz¬ nie wzgledem osi przewodu tasmowego.W odmianie cyrkulatora wedlug wynalazku tar¬ cza srodkowa ma na brzegu naciecia rozmieszczo¬ ne w trzech punktach przeciwleglych do nasad przewodów tasmowych lub wykonane na samych nasadach przewodów, badz tez symetrycznie po lewej- i po prawej stronie przewodów tasmowych.W nacieciach tarczy srodkowej na wprost prze¬ wodów tasmowych zgodnie z dalsza odmiana cyr- Jfculatpra wedlug wynalazku moga byc zastosowane pr^ty^ strojeniowe, przechodzace przez scianki reii«HJ&tora wnekowego oraz sa w nim umie¬ szczone.Zgodnie z wynalazkiem rozszerzenie zakresu strojenia polega na powiekszeniu naciec na tarczy srodkowej wftrzech punktach na wprost przewodu tasmowego lub . tez - symetrycznie po lewej i pra¬ wej stronie tego przewodu. Prety strojeniowe, umieszczone w tych nacieciach tarczy srodkowej naprzeciw nasad przewodów tasmowych, sa we¬ dlug wynalazku podczas strojenia poruszane wzdluz ich osi.Specjalna zaleta tego systemu strojenia polega na tym, ze rezonator wnekowy w ksztalcie puszki pozostaje zamkniety, poniewaz strojenie za pomo¬ ca pretów moze sie odbywac od zewnatrz.Przedmiot wynalazku jest uwidoczniony na ry¬ sunku, na którym fig. 1 przedstawia schematycz¬ nie w widoku perspektywicznym cyrkulator oraz ogólny uklad przewodów tasmowych, tarczy srod¬ kowej i elementów strojeniowych, a fig. 2 — 8 przedstawiaja kilka wariantów ukladu elementów strojeniowych. Na fig. 1 przedstawiono cyrkulator umieszczony w puszce 1 stanowiacej jedna calosc z ramionami 2 cyrkulatora. W puszce 1 znajduja sie elementy strojeniowe 5, zamocowane na srod¬ kowej tarczy 4.Znajduja sie one wewnatrz kola o srednicy mniejszej niz srednica tarcz ferrytowych 6. Sred¬ nica tarczy srodkowej 4 jest w przyblizeniu równa srednicy tarcz ferrytowych 6. Wielkosc elementów strojeniowych 5 zalezy od dlugosci fali. W oma¬ wianym przykladzie sa one dobrane dla fal o sredniej dlugosci.Elementy strojeniowe 5 dobiera sie o jednako¬ wej srednicy, przy czym uzyskuje sie najlepsze wyniki przy zastosowaniu okraglych elementów, 15 rozmieszczonych parami symetrycznie wzgledem tarczy srodkowej 4 na przedluzeniach osi tasmo¬ wych przewodów 3. Zaleznie od dlugosci fali cyr¬ kulator ma jedna lub szesc par elementów stroje- 5 . niowych. Strojenie cyrkulatora wykonuje sie przez dobór elementów strojeniowych o zadanej grubo¬ sci i srednicy oraz przez zmiane ich polozenia na tarczy srodkowej 4 lub na przewodzie tasmowym 3. Trzecim parametrem stanowiacym o strojeniu jest stale pole magnetyczne, które magnesuje wstepnie tarcze ferrytowe 6. Elementy 5 sa umie¬ szczone na jednej stronie tarczy srodkowej 4 w jednej lub dwóch trójkach wspólosiowo. W razie potrzeby mozna stosowac tylko jeden element strojeniowy 5 umieszczony na srodku tarczy 4.Pewna asymetrycznosc w rozmieszczeniu ele¬ mentów 5 i ich wymiarów stosuje sie podczas strojenia cyrkulatora w celu wyrównania asy¬ metrii na przyklad tarcz ferrytowych lub ich 20 ustawienia.Stwierdzono na podstawie pomiarów, ze opisa¬ nymi wyzej metodami mozna osiagnac strojenie cyrkulatora w szerokim zakresie stosowanych dlu¬ gosci fal. 25 Zaleta wynalazku jest to, ze dla zakresu fal wiekszego od jednej oktawy cyrkulatory moga byc budowane z rezonatorem i ferrytem tej samej wielkosci. Ferryty, w wiekszosci przypadków sa stosowane w ksztalcie tarcz, które przy okreslonej 30 jakosci moga byc stosowane bez dalszej obróbki.W ukladzie cyrkulatora, którego uklad elemen¬ tów 5 i przewodów tasmowych przedstawiony jest na fig. 2 — 8, strojenie wykonuje sie przez zmia¬ ne srednicy i grubosci elementów strojeniowych 35 jak równiez przez zmiane ich rozmieszczenia. Na fig. 8 przedstawiono uklad elementów strojenio¬ wych w postaci pretów 8 które sluza do zmiany wielkosci naciec 7.Uklady plaskich przewodów tasmowych poka- 40 zane na fig. 2 i 3 sluza do sredniego zakresu dlu¬ gosci fal, na fig. 4 i 7 pokazano uklady przewo¬ dów tasmowych dla zakresu krótszych fal a na fig. 5, 6 i 8 przedstawiono podobne uklady dla dluzszych fal. Po zamontowaniu jednego z wy- 45 mienionych wyzej ukladów przewodów tasmowych do cyrkulatora z rezonatorem i ferrytem o innych wymiarach uzyskuje sie przesuniecie zakresu dlu¬ gosci fal do innego zakresu dlugosci fal. Wymiary cyrkulatora nie sa w tym przypadku krytyczne. so Dostrojenie umozliwia uzyskanie dla wszystkich trzech przylaczy nastepujacych wlasciwosci cyrku¬ latora: prawie bezodbiciowe dopasowywanie cyr¬ kulatora do przylaczonych linii wspólosiowych, prawie bezstratne przeniesienie mocy od przyla- 55 cza do przylacza w kierunku przenoszenia, dla którego cyrkulator jest przeznaczony, prawie cal¬ kowite tlumienie przenoszenia mocy w kierunku przeciwnym do przyjetego kierunku przenoszenia mocy. 60 Wynalazek nie ogranicza sie tylko do rozwia¬ zan pokazanych na fig. 2 — 8 i moze obejmowac szereg odmian cyrkulatora majacych elementy strojeniowe inaczej umieszczone na przewodach 65 tasmowych.56211 PL