Pierwszenstwo: Opublikowano: 20.VI.1968 55519 KI. 57 a, 1/09 MKP G 03 b SiyJOo UKD Twórca wynalazku: mgr inz. Andrzej Skurzak Wlasciciel patentu: Warszawskie Przedsiebiorstwo Geodezyjne, Warsza¬ wa (Polska) Nomogram do klasyfikacji na grupy materialów wyjsciowych przeznaczonych do fotografowania w zmniejszonej skali i Przedmiotem wynalazku jest nomogram do kla¬ syfikacji na grupy materialów wyjsciowych, prze¬ znaczonych do fotografowania w zmniejszonej skali, na przyklad map montowanych w jeden arkusz, przy tym samym ustawieniu aparatu re¬ produkcyjnego. Jednoczesnie nomogram ten umo¬ zliwia okreslenie niedokladnosci z jaka montaz po zmniejszeniu dowolnych arkuszy jest mozliwy do wykonania.Dla sporzadzenia mapy np. w skali 1 :2 000 z istniejacej juz mapy w skali 1 : 1 000 nalezy czte¬ ry odpowiednie arkusze mapy w skali 1 : 1000 zmniejszyc fotograficznie do skali 1 :2 000, a na¬ stepnie negatywy zmniejszen razem zmontowac i wykonac odbitke bedaca juz w skali 1 :2 000.Material, na którym jest narysowana mapa, pa¬ pier rysunkowy czy kalka techniczna, posiadaja wlasciwosc zmiany swoich wymiarów wraz z uply¬ wem czasu. Deformacje te maja charakter rózno- kierunkowy i nierównomierny.Podczas dokonywania fotograficznego zmniej¬ szenia arkusza mapy istnieje mozliwosc korekty wymiarów,, lecz korekta ta jest ograniczona nie¬ równomiernym, a czesto wystepujacym z równym znakiem znieksztalceniem wymiarów oryginalu.Od zmontowanego arkusza mapy wymaga sie na stykach sekcji montowanych, odchylek (niespaso- wan) nie przekraczajacych ±0,1 mm.Dla kazdego arkusza zmniejszanego nalezalo ustalac indywidualnie nastawienia aparatu repro- 10 15 20 25 30 dukcyjnego (odleglosc ekranu, soczewki i matów- ki) celem korekty wystepujacych deformacji.W dotychczasowej praktyce korekta deformacji wymiarów arkuszy montowanych nastepowala na podstawie pomiaru dlugosci arkusza, a nastepnie wymiar ten byl podczas reprodukcji korygowany do wymiaru teoretycznego, powiekszajac niekiedy znieksztalcenie drugiego wymiaru, tj. szerokosci.Postepowanie takie prowadzilo do powstawania przesuniec szczególów sytuacyjnych mapy na sty¬ kach sekcji w stopniu czasami dyskwalifikujacym powstala mape.Celem wynalazku jest umozliwienia podzialu arkuszy przewidzianych do zmniejszenia na grupy do fotografowania przy jednakowych ustawieniach aparatu dla calej grupy, a ponadto okreslenie wielkosci przesuniec jakie wystapia na stykach sekcji po zmontowaniu.Cel ten zostal osiagniety przez skonstruowanie nomogramu skladajacego sie z trzech równoleglych do siebie osi zaopatrzonych w podzialki, z których os lewa posiada podzialke dlugosci arkusza, os prawa podzialke szerokosci arkusza a os srodko¬ wa podzialke wspólczynnikowa okreslajaca grupe zakwalifikowanego zmniejszenia przy czym wza¬ jemny stosunek wielkosci jednostek podzialu dlu¬ gosci na osi lewej i szerokosci na osi prawej jest równy stosunkowi odleglosci srodkowej osi wspól- czynnikowej od osi lewej do odleglosci srodkowej osi wspólczynnikowej od osi prawej i jest równy 5551955519 3 stosunkowi dlugosci do szerokosci teoretycznych wymiarów arkusza.Nomogram ten pozwala na odczytanie numeru grupy do fotografowania oraz okresla wielkosc przesuniec rysunku na stykach montazu a tym 5 samym informuje o granicznej niedokladnosci z jaka montaz ten jest wykonywany.Nomogram wedlug wynalazku zostal przedsta¬ wiony na rysunku, na którym os lewa 1 wyposa¬ zona jest w podzialke dlugosci arkusza, os prawa 10 2 — podzialke szerokosci, a os srodkowa 3 — po¬ dzialke wspólczynnikowa okreslajaca grupe wy¬ konywanego zmniejszenia.Konstrukcja nomogramu oparta jest na zaloze¬ niu, ze po dokonaniu zmniejszenia arkusza mapy, 15 deformacje podluzna i poprzeczna jakie jeszcze moga wystepowac powinny byc sobie równe co do wartosci bezwzglednej oraz, ze zmniejszenie bedzie dokonane w stosunku 1 :2 to jest, ze kaz¬ demu ±0,2 mm bledu oryginalu odpowiadac be- 20 dzie ±0,1 mm bledu na pomniejszeniu: Stosunek wielkosci jednej dzialki na osi dlugosci do dzialki na osi szerokosci jest równy stosunkowi dlugosci do szerokosci arkusza co dla arkusza o wymiarach 800X500 mm wynosi y=1,6. 25 Pomiedzy osiami lewa i prawa 1 i 2 znajduje sie wykreslona równolegle srodkowa os wspól¬ czynnikowa 3, której odleglosci od osi lewej 1 i od osi prawej 2 sa równiez w stosunku jak 1 :1,6.Podzialka wspólczynnikowa na osi srodkowej 3 30 zostala takze wycechowana przy zalozeniu, ze wartosc przedzialu kazdej grupy po zmniejszeniu ma byc równa ±0.1 mm. Zatem interwal przy zmniejszeniu 1 :2 wynosi 0.2 mm co odpowiada 0.4 mm na oryginale. Interwal grupy zalozonej dla 3g podzialki wspólczynnikowej odnosi sie do podzial- ki dlugosci i wyznaczony zostal w jej jednost¬ kach.Taki sam interwal mozna by wyznaczyc dla po¬ dzialki szerokosci pod warunkiem przyjecia jed- ^ nostek podzialu osi szerokosci (interwal ten w tym wypadku bylby wiekszy o 1,6 razy). Poslugiwanie sie nomogramem polega na pola¬ czeniu linia prosta miejsc odczytów na skali dlu¬ gosci i szerokosci arkusza sekcji okreslanych na podstawie jej faktycznych wymiarów a nastepnie odczytanie na podzialce wspólczynnikowej nume¬ ru grupy, do której nalezy dana sekcje mapy za¬ kwalifikowac w celu otrzymania równych odchy¬ lek wymiarów po fotografowaniu.W ten sposób posegregowane na grupy sekcje poddaje sie fotografowaniu wedlug grup. Dla kaz¬ dej grupy przyjmuje sie sredni wymiar dlugosci danej grupy i wedlug niego ustawia aparat repro¬ dukcyjny. Np. dHa dwukrotnego zmniejszenia dla grupy 2 (drugiej), wymiar ten wynosi 799.4 mm.To znaczy, ze dla tej grupy nalezy ustawic tak 4 aparat, aby zalozony na ekranie test o wymiarze 799.4 mm posiadal na matówce wymiar 400,0 mm.Przed dokonaniem zmniejszenia i montazem okresla sie wielkosc bledu niespasowan sasied¬ nich sekcji, których droga fotograficzna skorygo¬ wac nie mozna. W tym celu linie prosta laczaca, miejsca odczytów na osiach lewej i prawej 1 i 2„ odpowiadajacych wymiarom danego arkusza, prze¬ suwa sie równolegle do przeciecia sie z poczat¬ kiem opisu (punktem zerowym) osi wspólczynni¬ kowej. Wówczas wielkosc odczytu na podzialce dlugosci w miejscu przeciecia sie przesunietej linii z ta podzialka, okresla wartosc bledu wymia¬ rów arkusza jaki zostanie po dokonaniu korekty skali podzielonej przez n-krotnosc zmniejszenia^ Jezeli postepowanie takie przeprowadzi sie dla dwu sasiednich arkuszy, które maja byc zmon¬ towane, wówczas róznica odczytów miedzy pun¬ ktami przeciec linii, przesunietych równolegle do punktu zerowego, z podzialka dlugosci, czytana w jednostkach okreslonych dla danej podzialki, bedzie wyznaczala wartosc niespasowania obydwa arkuszy jaka wystapi po dokonaniu montazu. PL