Pierwszenstwo: 21.11.1964 Francja BlBi OT£KA Opublikowano: 25.IV.1968 JS^tSTES 55421 KI. 42 n, 11/50 MKP G 09 b SlOH UKD Twórca wynalazku: Mario Sollima Wlasciciel patentu: Compagnie Francaise Thompson — Houston, Paryz (Francja) Uklad do przekazywania obrazu telewizyjnego w celach dydaktycznych Wynalazek dotyczy ukladu do przekazywania obrazu, co jest szczególnie pozyteczne z uwagi na zastosowanie telewizji dla celów nauczania.Telewizja otworzyla szerokie mozliwosci nau¬ czania zarówno w szkolach podstawowych, w szko¬ lach wyzszych, jak i w zawodowych osrodkach szkoleniowych. Jedna z wielu donioslych korzysci, mozliwych tylko dzieki temu sposobowi nauczania jest to, ze nauczyciel, specjalista w swojej dziedzi¬ nie, moze przeprowadzic cykl wykladów przed audytorium skladajacym sie ze sluchaczy calego kraju, szybko podnoszac w ten sposób ogólny po¬ ziom wyksztalcenia.Te korzysci sa szczególnie atrakcyjne obecnie w wielu rozwijajacych sie krajach swiata, w których odczuwa sie brak zarówno wykwalifikowanych nauczycieli jak i srodków finansowych, a w któ¬ rych istnieje ogromna potrzeba szybkiego naucza¬ nia. Szczególnie, jezeli chodzi o naukowe wyklady, to telewizja jest ponadto niezrównanym systemem umozliwiajacym przedstawianie studentom w szyb¬ kim tempie ilustracji do wykladanych przedmio¬ tów wraz z wyjasnieniami wykladowcy.Jakkolwiek zastosowanie telewizji w szkolnic¬ twie jest bardzo obiecujace w swoich zalozeniach, to jednak dotychczas ten sposób nauczania nie zdobyl jeszcze tak szerokiego uznania, jakie zda¬ waloby sie zapewniaja mu wyzej wspomniane za¬ lety. Powodem tego sa liczne trudnosci praktycz¬ ne, zwiazane z urzadzeniem sluzacym do odbiera- 13 20 nia i przedstawiania obrazu w szkolnej klasie lub w audytorium. Zastosowany do tego celu, zwykly, pokojowy odbiornik telewizyjny z lampa kinesko¬ powa jest korzystny, poniewaz jest on wzglednie tani, niezawodny w dzialaniu, dobrze dostosowany do odbioru w kolorze i daje obraz jasny, o dobrym kontrascie przy naturalnym, dziennym swietle oraz przy normalnym sztucznym oswietleniu. Otrzyma¬ ny obraz za pomoca tego typu telewizora ma jed¬ nak bardzo ograniczone wymiary i powoduje wie¬ le trudnosci, które beda omówione w dalszym ciagu.Istnieja telewizyjne uklady projekcyjne, które umozliwiaja uzyskanie obrazu na ekranie o du¬ zych rozmiarach. Ten znany sposób rzutowania obrazu z lampy kineskopowej, przy którym obraz z odbiornika telewizyjnego o malej lampie kine¬ skopowej jest rzutowany optycznie na ekran scien¬ ny, pozwala na uzyskanie obrazu o bardzo ograni¬ czonej jaskrawosci i kontrascie na skutek malej mocy optycznej i elektrycznej, tak ze obrazy moz¬ na ogladac tylko w zaciemnionym pomieszczeniu co powaznie ogranicza uzytecznosc tego typu urza¬ dzenia przy pracy w szkolnej klasie. Ponadto spo¬ sób ten nie moze byc praktycznie zastosowany przy kolorowym obrazie.Dla uzyskania jaskrawego i kontrastowego obra¬ zu na duzym ekranie, obrazu zarówno monochro¬ matycznego jak i kolorowego moze byc stosowany tak zwany system „Eidophor". W systemie tym 55 42155 421 3 4 swiatlo pochodzace z poteznego luku ksenonowego moduluje sie przechodzac poprzez rózne elektryzo¬ wane warstwy odpowiedniego oleju. Sposób ten daje bardzo dobre wyniki przy stosowaniu go w duzym audytorium, jednakze jego zlozonosc, duze koszty inwestycyjne, eksploatacyjne oraz koszty konserwacji, jak równiez konieczna wykwalifiko¬ wana obsluga powoduja, ze moze byc stosowany jedynie w wiekszych i lepiej wyposazonych osrod¬ kach naukowych.Inna powazna wada konwencjonalnej instalacji urzadzen telewizyjnych, szczególnie instalacji do celów nauczania, jest rozswietlanie ekranu odbior¬ nika przez odbicia i blask swiatla pochodzacego z zewnetrznych zródel. Tak wiec, odbite obrazy okien i lamp sufitowych czesto w mniejszym lub wiekszym stopniu, dla pewnej liczby widzów za¬ cieraja nadawana scene. Celem wynalazku jest wyeliminowanie tego klopotliwego efektu.Dalsza wada konwencjonalnych urzadzen telewi¬ zyjnych .dla celów nauczania jest to, ze w pewnych okresach czasu lub przez caly okres ogladania, pole widzenia obrazu dla wielu obserwatorów moze byc zasloniete przez plecy lub glowy sasiadów. Opisy- ¦ wany wynalazek eliminuje równiez te wade.Wiadomo, ze istnieje optymalna odleglosc ogla»- dania obrazu uzyskiwanego na ekranie odbiornika telewizyjnego z lampa kineskopowa. W przypadku obrazu o standarcie 625 linii, odleglosc ta wynosi okolo 2,5 m. Jezeli obserwator znajduje sie w pewnej odleglosci od ekranu lampy obrazowej mniejszej od optymalnej, to rozróznia on poszcze¬ gólne linie rastru obrazu, co powoduje zmeczenie oczu i nie daje zadnej korzysci jesli chodzi o roz¬ róznianie szczególów w obrazie. Jezeli obserwuje •ie obraz z odleglosci wiekszej od optymalnej, to znaczy wiekszej niz 2,5 m, wówczas szczególy obra¬ zu staja sie nierozróznialne. Strata szczególów jest bardzo znaczna w miare jak odleglosc obserwatora od ekranu wzrasta ponad odleglosc optymalna. Do¬ swiadczenia wykazaly, ze przy odleglosci równej 3,5 m nie rozróznia sie 50°/o szczególów a przy od¬ leglosci 8 m traci sie 90°/o szczególów obrazu. Jak zatem widac, optymalny zasieg ogladania obrazów przy zwyklym aparacie telewizyjnym jest bardzo istotny. W wiekszosci przypadków ocenia sie, ze zakres ten zawiera w przedziale od okolo 2,20 m do okolo 2,80 m.W konwencjonalnych instalacjach urzadzen te¬ lewizyjnych dla celów nauczania, odbiorniki usta¬ wia sie zwykle wzdluz scian klasy. Najczesciej in¬ staluje sie po dwa odbiorniki, po obu stronach tablicy i ewentualnie dwa dalsze, na bocznych scianach sali. W kazdym ukladzie opartym na tej zasadzie tylko niewielka ilosc uczni siedzacych w klasie, bedzie rzeczywiscie znajdowac sie w opty¬ malnej odleglosci widzenia od ekranu telewizyjne¬ go. Wiekszosc uczni bedzie siedziec w odleglosci wiekszej niz optymalna, a wielu moze znajdowac sie tak daleko od odbiornika, na przyklad 8 do 10 m, ze praktycznie nie beda wcale widzieli na¬ dawanego programu.Przedmiotem wynalazku jest uklad do przekazy¬ wania i odbierania obrazów przy zastosowaniu zwyklych odbiorników telewizyjnych z lampa ki¬ neskopowa, który usuwa w zupelnosci ogranicze¬ nia wlasciwe obrazom wytworzonym przez takie odbiorniki.Doniosla zaleta przedstawionego wynalazku jest s to, ze dzieki niemu, mozna w prosty, skuteczny i jednoczesnie ekonomiczny sposób zapewnic to, ze kazda osoba siedzaca w sali wykladowej w doklad¬ nie wyznaczonym miejscu bedzie znajdowala sie w optymalnym optycznie zasiegu telewizyjnego ekra¬ nu.Zgodnie z wynalazkiem, umieszcza sie odbiornik telewizyjny z lampa obrazowa wysoko ponad glo¬ wami widzów (na przyklad zamocowanie przy su¬ ficie szkolnej klasy). Lampa obrazowa takiego od¬ biornika skierowana jest na ogól pionowo ku do¬ lowi. Pewna liczbe elementów odbijajacych swiat¬ lo, jak na przyklad plaskie zwierciadla mocuje sie oddzielnie iniezaleznie od odbiornika telewizyjne¬ go w poblizu miejsc siedzacych przeznaczonych dla widzów (na przyklad zamocowane sa na biurkach uczni). Polozenie tych elementów jest indywidual¬ nie regulowane tak, aby mogly one odbijac stru¬ mien swietlny obrazu pochodzacy z umieszczonego w górze odbiornika telewizyjnego i kierowac go do oczu widza. Odbiornik telewizyjny pracuje w ten sposób, ze obraz uzyskiwany na jego ekranie jest odwrócony wzgledem oryginalu, dzieki czemu po odbiciu w zwierciadle, ogladany obraz jest pra¬ widlowy.Wynalazek przedstawiono na zalaczonym rysun¬ ku na którym fig. 1 przedstawia perspektywicznie fragment klasy szkolnej wyposazony w urzadzenia powielajace obraz telewizyjny zgodnie z wynalaz¬ kiem, fig. 2 — uproszczony widok z boku czesci klasy szkolnej wyposazonej w urzadzenie, które jest przedmiotem wynalazku, a fig. 3 przedstawia w powiekszeniu widok perspektywiczny lustra.Znane jest zastosowanie do odbiorników telewi¬ zyjnych zwierciadel odbijajacych obraz uzyskiwa¬ ny na ekranie lampy obrazowej w kierunku widza.Jednakze w urzadzeniach tych zwierciadla odbija¬ jace 0obraz nie byly umieszczone oddzielnie, w pewnej odleglosci od odbiornika telewizyjnego, w miejscach przeznaczonych dla obserwatorów, jak w opisywanym wynalazku, lecz byly zazwyczaj po¬ laczone z samym odbiornikiem, tak ze uzyskiwany z ekranu telewizora obraz mogla ogladac jedna, ewentualnie kilka osób.Lampe obrazowa odbiornika telewizyjnego nie umieszczano w górze w pozycji zwróconej plasz¬ czyzna ekranu w dól. Urzadzenia tego typu mialy na celu wydluzenie drogi optycznej od ekranu lampy kineskopowej do widza, dzieki czemu moz¬ na bylo na przyklad zwiekszyc jaskrawosc obrazu poprzez odbicie od ekranu o odpowiednich charak¬ terystykach optycznych strumienia swietlnego ob¬ razu. Znane urzadzenia nie nadawaly sie do zreali¬ zowania dobrej obserwacji przekazywanego obra¬ zu w warunkach jednakowej optycznej odleglosci widzenia, co umozliwia przedstawiony wynalazek.Fig. 1 i 2 przedstawiaja sale szkolna, w której biurka 2 i lawki 4 ustawione sa rzedami w sposób konwencjonalny. Na biurkach 2 zamocowano zwier¬ ciadla 6 na regulowanych wspornikach. Najko¬ rzystniej jest zastosowac dla kazdego ucznia sie- 15 2% 25 30 35 40 45 50 55 6055 421 dzacego na lawce lub na krzesle 4 osobne zwier¬ ciadlo 6.Przy suficie sali za pomoca odpowiednich urza¬ dzen nie pokazanych na rysunku, umieszczona jest poziomo para równoleglych pretów lub szyn.10. Do szyn 10 za pomoca uszek zawieszakowych i pier¬ scieni 14 przymocowana jest obudowa 12 odbiorni¬ ka telewizyjnego. Wskazane jest aby pierscienie 14 byly przesuwne wzdluz szyn 10 co pozwoli odpo¬ wiednio ustawic odbiorniki w poziomie. Lampa obrazowa 16 odbiornika telewizyjnego jest umiesz¬ czona w ten sposób, ze ekran 18 lampy fluorescen¬ cyjnej zwrócony jest w dól.Cewki odchylajace lampy kineskopowej 16 (nie pokazane na rysunku) sa polaczone przeciwnie ani¬ zeli przy normalnej pracy odbiornika tak, ze obraz jaki tworzy sie na ekranie 18 jest odwrócony w stosunku do oryginalu. W ten sposób obrazy odbi¬ te od zwierciadel 6, to jest obrazy, które ogladaja widzowie sa prawidlowe.Typowe dla odbiornika telewizyjnego pokretla do regulacji dostrojenia, ostrosci i innych para¬ metrów odbiornika oznaczono schematycznie licz¬ ba 19. Nalezy podkreslic, ze pokretla te, ze wzgle¬ du na ich polozenie, sa trudno dostepne dla wi¬ dzów, co jest szczególnie pozadane w przypadku, gdy widzami sa dzieci lub mlodziez szkolna.Najwygodniej jest, gdy glówny wylacznik (nie pokazany na rysunku) sluzacy do wlaczania i wy¬ laczania wszystkich odbiorników jest umieszczony na biurku nauczyciela.Kazde zwierciadlo 6 moze byc ustawione na wsporniku 8 tak, aby dawalo obraz pozorny obrazu utworzonego na ekranie fluorescencyjnym 18 tele¬ wizyjnej lampy obrazowej. Promienie swietle obra¬ zu pozornego, które sa promieniami odbitymi od zwierciadla, docieraja do oczu O osoby siedzacej przy biurku 2, do którego zwierciadlo jest zamoco¬ wane. Obraz telewizyjny jest wówczas ustawiony w ramce zwierciadla i jest widziany tak, jak gdy¬ by byl umieszczony od oczu obserwatora w odleg¬ losci równiej sumie SM + MO, to znaczy sumie od¬ leglosci od srodka obszaru do srodka zwierciadla i od srodka zwierciadla do oczu telewidza. Z roz¬ patrzenia dróg optycznych promieni swietlnych za¬ znaczonych schematycznie na rysunku wynika, ze calkowita droga optyczna jest zasadniczo identycz¬ na w odniesieniu do kazdej grupy osób siedzacych zwykle ponizej danego telewizora 12 na przyklad dla trzech osób, których oczy znajduja sie w punk¬ tach oznaczonych odpowiednio przez O', O, O", i które obserwuja obrazy w trzech zwierciadlach M', M, M".Oczywiste jest, ze przy zalozeniu, iz wysokosc zawieszenia odbiornika telewizyjnego dobrana zo¬ stala wlasciwie, cala grupa widzów obslugiwana przez telewizor 12, bedzie widziala ekran telewi¬ zyjny tak, jak gdyby byl on umieszczony w odleg¬ losci nieznacznie rózniacej sie od optymalnej od¬ leglosci ogladania obrazu, to znaczy, w odleglosci równej okolo 2,5 m. Odleglosc ta w przypadku 625 — liniowego rastru wybierania obrazu jest wy¬ starczajaco duza, azeby nie rozrózniac sasiednich linii wybierania obrazu, w czasie kiedy nadawana jest scena o maksymalnej ilosci szczególów.Jak przedstawiono na fig. 1 i 2 odbiornik 12 ob* sluguje grupe biurek 2, w trzech rzedach, z umo¬ cowanymi na nich zwierciadlami 6. Wzdluz wymia¬ ru poprzecznego sali szkolnej, odbiornik 12 moze 5 obslugiwac na przyklad piec miejsc siedzacych 4 i odpowiednie zwierciadla 6. W ten sposób odbior¬ nik 12 moze obslugiwac pietnastu uczni. Zrozu¬ miale jest, ze w ukladzie wedlug wynalazku, gór¬ na granice liczby zwierciadel i widzów obslugiwa¬ lo nych przez zwykly, umieszczony w górze telewi¬ zor, ustala sie zasadniczo na podstawie uznanego faktu, ze nachylenie promieni swietlnych biegna¬ cych od ekranu telewizyjnego do zwierciadel • umocowanych na biurkach osób najbardziej odda- 15 lonych od srodka grupy telewidzów nie powinno byc zbyt duze.Doswiadczenia wykazaly, ze przy jednym telewi¬ zorze, umieszczonym w górze uzyskuje sie jeszcze wysoce zadowalajaca obserwacje obrazu w grupie 20 osób skladajacej sie z dwudziestu czterech telewi¬ dzów rozmieszczonych w czterech rzedach po szesc lub wiecej osób w kazdym. Górna granica kata na¬ chylenia promieni swietlnych, przy którym uzysku¬ je sie jeszcze dobre obrazy wynosi 45°. 25 W przypadku klasy lub sali wykladowej, która moze pomiescic wiecej osób anizeli mozna zadowa¬ lajaco obsluzyc jednym umieszczonym w górze od¬ biornikiem telewizyjnym, umieszcza sie oczywiscie dodatkowo telewizory, jak to przedstawiono frag- 30 mentarycznie na fig. 1 i na fig. 2. W tym przypad¬ ku najkorzystniej jest umiescic odbiorniki telewi¬ zyjne blisko sufitu, w jednym poziomie, w wezlach prostokatnej szachownicy, przy czym kazdy od¬ biornik obsluguje* identyczna grupe telewidzów jak 35 na przyklad grupy 3X5 lub 4X6.W celu polepszenia warunków obserwacji obra¬ zów w zwierciadlach 6, kazdy odbiornik telewizyj¬ ny wyposazony jest w oslone swietlna 20 w posta¬ ci klosza, otaczajacego ekran lampy obrazowej 18. 40 Wewnetrzne powierzchnie klosza sa czarne i nie odbijaja promieni swietlnych. Korzystne jest, gdy zwierciadla 6 maja ksztalt prostokata podobnego do prostokata ekranu 18. W ten sposób w kazdej, poszczególnej grupie obrazu ekranu w zwierciadle 45 umieszczonym najblizej telewizora bedzie mial wy¬ miary pozorne na tyle male, ze bedzie mógl sie zmiescic calkowicie w ramce zwierciadla. W tych warunkach pojawiajace sie w zwierciadlach obra¬ zy sa otoczone ciemnymi ramkami. Ramki te sa 50 obrazem wewnetrznych powierzchni ekranu swietl¬ nego 20.Czarny klosz 20 sluzy nie tylko do ograniczenia ilosci swiatla padajacego na ekran fluorescencyjny 18 ze zródel zewnetrznych, ale spelnia jeszcze jedna 55 korzystna funkcje polegajaca na eliminowaniu blasku pochodzacego z wszelkich zródel swiatla umieszczonych na suficie pokoju, jak na przyklad lampa 22. Biorac pod uwage, ze pole widzenia kaz¬ dego obserwatora okresla zwierciadlo 6, które spel- 60 nia role przeslony optycznej, zrozumiale jest, ze ekranowi czy oslonie 20 mozna nadac taki ksztalt i wymiary, aby chronila ona pole widzenia obser¬ watora przed penetracja bezposredniego strumie¬ nia swietlnego pochodzacego z jakiejkolwiek lam- 65 py 22. Dzieki tej podwójnej roli oslony 20, w zwier-7 55 421 8 ciadle 6 uzyskuje sie obraz z ekranu telewizora we wlasciwym kadrze, o duzej jasnosci i ostrosci, zarówno przy swietle dziennym jak i przy sztucz¬ nym oswietleniu, czego nie mozna osiagnac w nor¬ malnych warunkach, przy bezposredniej obserwa¬ cji obrazu na ekranie telewizora.Fig. 3 przedstawia wykonanie nastawczego me¬ chanizmu mocujacego zwierciadlo, który moze byc zastosowany w ukladzie wedlug wynalazku. Me¬ chanizm mocujacy zwierciadlo zawiera uchwyt mo¬ cujacy 24, który ma nieruchoma górna szczeke z poziomo Wystajacym kolnierzem 28 i dolna szcze¬ ke 30, która moze byc przesuwana w góre lub w dól wzgledem górnej szczeki co zaznaczono na ry¬ sunku podwójna strzalka. Przesuwanie dolnej szczeki 30 uzyskuje sie przez obrót moletowanej glowicy 44 sruby polaczonej z nagwintowanym slupkiem (nie pokazanym na rysunku) znajduja¬ cym sie w elemencie 30.W ten sposób brzeg stolu lub biurka 2, znajduja¬ cy sie pomiedzy górna powierzchnia dolnej szczeki 30 i dolna powierzchnia kolnierza 28 moze byc mocno scisniety badz rozluzniony. Para rozstawio*- nych wystepów 34 wystajacych pionowo z górnego kolnierza 28 posiada os obrotowa 36 zamocowana w tych wystepach, a rozstawione dolne konce pary ramion 38 sa zamocowane obrotowo za pomoca osi obrotowej 36. Same konce ramion 38 zbiegaja sie tworzac ksztalt litery V.Ramiona te sa polaczone za pomoca zespolu obrotowego 40. Zespól obrotowy 40 moze skladac sie z pary przeciwleglych gniazd (nie przedstawio¬ nych na rysunku), wykonanych w formie odcinków kuli, odpowiednio zamocowanych do wewnetrznych powierzchni górnych konców ramion 38 oraz z ele¬ mentu w postaci kuli, umieszczonego miedzy tymi gniazdami i zamocowanego do jednego konca trzonka 42, którego przeciwny koniec jest zamoco¬ wany do tylnej powierzchni ramy plaskiego zwier¬ ciadla 6. Przy takim ukladzie plaszczyzna lustra 6 moze byc nastawiona pionowo przez obrót ramion 38 wokól osi 36.Mozna wówczas ustawic zwierciadlo 6 w dowol¬ nym zadanym katowym polozeniu wokól zlacza o- brotowego 40. Zwierciadlo 6 moze byc utrzymywane w ustawionym polozeniu przez dokrecenie moleto- wanych nakretek 46 sruby 48 do ramion 38. Naj¬ lepiej jest, gdy sruba 48 otoczona jest spiralna sprezyna sciskajaca (nie przedstawiona na rysun¬ ku).Nakretki 46 sciskaja ramiona 28 do siebie, które sprezyna stara sie rozepchac, przez co blokuje zwierciadlo 6 w wybranym polozeniu. Korzystnie jest, jezeli zwierciadlo 6 jest wyposazone w obej¬ mujaca je czarna tasme 49 nie*odbijajaca swiatla, wykonana z gumy lub ze sprezystego tworzywa sztucznego, które zabezpiecza powierzchnie zwier¬ ciadla przed uderzeniami, jak równiez zabezpiecza przed nadmiernym powiekszeniem kadru odbijaja¬ cego sie obrazu telewizyjnego.W celu pelnego wykorzystania doskonalej jakosci optycznej obrazów telewizyjnych otrzymywanych za pomoca ukladu wedlug wynalazku, wazne jest aby zastosowane zwierciadla 6 byly wysokiej ja¬ kosci optycznej zarówno jezeli chodzi o gladkosc powierzchni jak i wspólczynnik odbicia.Osoba siedzaca przy biurku 2 w sali szkolnej lub audytorium, chcac ogladac obraz reguluje odpo- 5 wiednio dla siebie zwierciadlo 6 znajdujace sie przed nia, zarówno przez obracanie ramion 38 do¬ okola osi 36 w celu zmiany poziomu polozenia zwierciadla 6, jak i przez obracanie zwierciadla 6 dookola jego zlacza obrotowego 40, dopóki nie uzyska w zwierciadle obrazu prostokatnej ramki ekranu telewizyjnego 12. Opisywane urzadzenia nastawcze daja znaczna elastycznosc regulacji i oczywiste jest, ze zadane ustawienie ramki obra¬ zu telewizyjnego w zwierciadle mozna osiagnac, poprzez obrót zwierciadla 6 wokól zlacza obroto¬ wego 40, przy róznym wzniesieniu zwierciadla okreslonym ustawieniem katowym ramion 38 wokól osi 36, w dosc szerokim zakresie.Wlasciwosc ta jest korzystna z kilku wzgledów.Po pierwsze mozna dzieki niej skompensowac zmia¬ ny odleglosci optycznej od ekranu telewizyjnego 18 do odpowiednich zwierciadel 6 przecietnej grupy, tak aby bardziej dokladnie uzyskac dla calej gru¬ py wyzej wspomniana optymalna odleglosc obser¬ wacji. Ta optymalna odleglosc jest dostosowana do nizszego wzniesienia anizeli wzniesienie wsporni¬ ka 8 srodkowego zwierciadla 6 grupy. Srodkowe zwierciadlo 6 jest ustawione nizej niz dwa sasied¬ nie zwierciadla znajdujace sie po jego obu stro¬ nach. W ten sposób zwieksza sie nieco odleglosc srodkowego zwierciadla od ekranu 18.Jednoczesnie regulacja wzniesienia wspornika 8 zwierciadla jest wygodna, poniewaz ulatwia uzyska¬ nie niezaklóconej obserwacji, niezaleznie od wy¬ sokosci widza i jego sasiada siedzacego miedzy swoim zwierciadlem i poziomym rzutem ekranu te¬ lewizyjnego. Stwierdzono, ze przy zastosowaniu ta¬ kiego urzadzenia kazda osoba znajdujaca sie w audytorium moze szybko i z latwoscia ustawic swoje zwierciadlo na poczatku wykladu tak, aby otrzymac pozadany, optymalny i nie zaklócony przeszkodami obraz umieszczonego w górze ekra¬ nu telewizyjnego w taki sposób, aby normalne ru¬ chy glowy i ciala sasiednich studentów nie prze¬ szkadzaly mu w ogladaniu.Nalezy zaznaczyc, ze konstrukcja urzadzenia mo¬ cujacego zwierciadlo, zajmuje minimalna czesc po¬ wierzchni uzytkowej biurka, poniewaz górna czesc ksiazki czy notatnika mozna, wsunac pod zwierciadlo 6 i ramiona 38, podczas gdy dolna czesc notatnika lub ksiazki uzywa sie do pisania lub czytania.Wygodnie jest, gdy oprawka malej zarówki elek¬ trycznej 29 (fig. 2 i 3) polaczona jest ze wsporni¬ kiem 8 zwierciadla 6 na przyklad przez zamoco¬ wanie jej na kolnierzu 28. Zastosowanie takiego indywidualnego oswietlenia czyni zbednym górne oswietlenie lampa 22.W eksperymentalnej instalacji ukladu wedlug wynalazku zastosowano szesc odbiorników telewi¬ zyjnych rozmieszczonych przy suficie pokoju w dwóch rzedach po trzy odbiorniki w kazdym rze¬ dzie. Ekrany telewizorów znajdowaly sie na tym samym poziomie w odleglosci 2,80 m od podlogi.Ekrany byly jednakowych rozmiarów o przekat- 15 20 25 30 35 40 45 50 55 6055 421 10 nej 59 cm, a odbiorniki telewizyjne dostosowano do standardu 625 — liniowego. Kazdy ekran byl zród¬ lem obrazu dla pietnastu zwierciadel ustawionych w trzy rzedy po piec zwierciadel i byl obramowa¬ ny oslona w postaci scietego ostroslupa lub kio- 5 szem 20, którego sciany maja wymiary: dlugosc 1,10 m, szerokosc 0,85 m a wysokosc 0,30 m. Zwier¬ ciadla 6 mialy wymiary uzyteczne 12 X 18 cm i by¬ ly zamocowane obrotowo na zewnetrznych kon¬ cach podpartych obrotowo ramion o dlugosci 12 10 cm.W tych warunkach efektywna odleglosc optycz¬ na nadawanego obrazu, ogladanego przez kazdego widza siedzacego w pomieszczeniu, zawierala sie w zakresie od okolo 2,25 m do okolo 2,75 metra. Za- 15 tern optymalne warunki ogladania mial zasadniczo kazdy widz znajdujacy sie w pomieszczeniu.Zrozumiale jest, ze do opisanego i zilustrowane¬ go wynalazku mozna wprowadzic rózne modyfi¬ kacje nie wykraczajac p"oza zakres tego wyna- 20 lazku.Tak wiec urzadzenia do mocowania odbiorników telewizyjnych mozna skonstruowac w ten sposób, aby mozna bylo regulowac pionowe wzniesienie odbiorników w okreslonym zakresie. Mozna tez 25 przewidziec katowe ustawianie odbiorników, jed¬ nak kat odchylenia odbiornika od kierunku prosto¬ padlego powinien byc ograniczony, jezeli maja byc zachowane glówne korzysci tego wynalazku. Jezeli urzadzenia podtrzymujace w górze odbiorniki sa 30 regulowane, to powinny byc równiez stosowane wspólpracujace z nimi mechanizmy do trwalego blokowania telewizorów w nastawionych pozy¬ cjach.Urzadzenia do podpierania elementów odbijaja- 35 cych moga róznic sie od urzadzen przedstawionych na fig. 3 i opisanych wyzej. Nalezy zaznaczyc, ze urzadzenia mocujace maja cztery stopnie swobody, to znaczy trzy stopnie uniwersalnego nastawiania dookola zlacza obrotowego 40 plus jeden stopien 40 katowego nastawiania dookola osi obrotowej 36.W niektórych przypadkach trzy stopnie swobody nastawiania moga sie okazac wystarczajace. Na¬ tomiast, jezeli to jest potrzebne, mozna przewi¬ dziec wiecej anizeli cztery stopnie swobody, sto- 45 sujac oprócz regulacji obrotowej dookola poziomej osi obrotowej 36 regulacje obrotowa ramion 38 dookola pionowej osi obrotowej na uchwycie 24.Uklad wedlug wynalazku mozna zastosowac z telewizyjnymi urzadzeniami odbiorczymi innego 50 typu anizeli przedstawione urzadzenia, w których. zastosowano lampe kineskopowa do bezposredniej obserwacji obrazu. Moga to byc telewizory, w któ¬ rych stosuje sie optyczna projekcje odbieranego obrazu na ekran. Zrozumiale jest, ze wszystkie 55 stwierdzenia dotyczace ekranów 18 lamp kinesko¬ powych 16 z fig. 1 i 2, stosuje sie do powierzchni na której tworzy sie ogladany obraz niezaleznie od rodzaju tej powierzchni i od sposobu uzyskiwa¬ nia na niej obrazu to znaczy sposobem optycznym 6o czy tez elektrycznym. Jest równiez oczywiste, ze sposób ogladania wedlug wynalazku mozna zasto¬ sowac nie tylko do obrazów telewizyjnych ale rów¬ niez do obrazów kinematograficznych, jezeli jest to pozadane. Jednakze, glówne korzysci wynalazku f5 osiaga sie przy telewizji, biorac pod uwage, istnie¬ nie optymalnego zakresu dla ogladania obrazu z ekranu telewizyjnego.Sposób powielania obrazów, w którym stosuje sie pionowa projekcje obrazów z umieszczonego w gó¬ rze ekranu na wiele elementów odbijajacych rzu¬ towane na nie obrazy (oddzielonych i róznych od urzadzenia wytwarzajacego obraz), w którym ele¬ menty te przeznaczone sa do indywidualnej obser¬ wacji obrazów posiada wielkie zalety dla celów dydaktycznych. Poza zaleta polegajaca na tym, ze uzyskuje sie optymalny zakres ogladania obrazów dla kazdej osoby siedzacej w sali wykladowej, równiez obraz jest przekazywany kazdemu widzo¬ wi w niezwykle wygodnej pozycji, tak ze moze on sledzic na swoim zwierciadle program nadawany przez telewizje i robic notatki w zeszycie lezacym na jego biurku bez potrzeby poruszania glowa, przenoszac jedynie wzrok ze zwierciadla na biur¬ ko. Jednoczesnie moze on bez klopotu obserwowac nauczyciela lub komentatora znajdujacego sie w pomieszczeniu jak równiez dobrze widziec tablice znajdujaca sie zwykle na oddalonej scianie po¬ mieszczenia.Ze wzgledu na to, ze ogladany obraz jest rucho¬ my, o ciagle zmieniajacej sie tresci, co jest zasad¬ niczym skladnikiem atrakcyjnosci takiego pokazu, i ze wzgledu na jego znaczenie jako srodka prze¬ kazujacego wiedze, jest niezwykle wazne, aby kaz¬ dy widz mial stale zapewnione dobre warunki ob¬ serwacji ekranu i nie potrzebowal krecic sie; i od¬ wracac w celu zobaczenia ekranu przez szczeliny miedzy cialami osób siedzacych wokól niego. Te zalete osiaga sie dzieki wynalazkowi w stopniu, któremu nie dorównuje obecnie bezposredni spo¬ sób ogladania obrazów z telewizora. Z powyzszych przyczyn wynalazek ten stanowi bardzo wazny po¬ step w metodach nauczania. PL