Przedmiotem niniejszego wynalazku jest zespól pierscieniowy zgarniajacy olej, skladajacy sie z pierscienia glównego i plaskiego elementu zgarnia¬ jacego i przeznaczony do stosowania w silnikach tlokowych i maszynach podobnych jako pierscien zgarniajacy na tlokach, elementach dlawnicowych lub podobnvch.Pierscienie tlokowe, tlokowe pierscienie zgarnia¬ jace, pierscienie dlawnicowe itd., które dotychczas zazwyczaj stosowano do zgarniania oleju z wew¬ netrznej, ewentualnie zewnetrznej, powierzchni walcowej w takich silnikach tlokowych, jak okre¬ towe wysokoprezne silniki spalinowe skladaja sie ze sprezyscie powiekszajacego sie, ewentualnie zmniejszajacego sie elementu pierscieniowego, za¬ opatrzonego w jedna lub kilka uszczelniajacych lub zgarniajacych olej krawedzi, które z niego wystaja i które stanowia z nim jedna calosc. Pa¬ trzac w kierunku zgarniania krawedzie te, aby nie tracily swej zdolnosci zgarniania oleju powinny byc bardzo cienkie, najkorzystniej powinny byc ciencze niz 1—1,5 mm.Poniewaz wspomniane krawedzie zgarniajace stanowia jedna calosc z elementem pierscieniowym i musza miec pewna podlegajaca zuzywaniu sie wysokosc oraz dobra wytrzymalosc mechaniczna, musza wiec byc tak konstruowane, aby mialy wzrastajaca grubosc w kierunku elementu pier¬ scieniowego z tego powodu po pewnym zuzyciu staja sie one zbyt szerokie. Po okreslonym zuzyciu 10 20 25 sie tych wystajacych krawedzi nalezy wyjac caly pierscien z jego rowka a w jego miejsce zalozyc lub tez naprawic ten stary pierscien przez zeszli- fowanie krawedzi zgarniajacej do jej pierwotnej szerokosci.Jednakze w obydwóch tych przypadkach wchodzi w gre trudna i kosztowna naprawa i z tych wlas¬ nie wzgledów naprawe taka czesto odklada sie na tak dlugi czas, ze w miedzyczasie ustaje dziala¬ nie zgarniajace tej krawedzi, a nawet dzialanie jej zmienia sie na dzialanie pompujace, co powoduje znaczny wzrost zuzycia oleju smarujacego.Celem niniejszego wynalazku jest konstrukcja pierscienia zgarniajacego olej, który umozliwialby eksploatacje silnika przy zasadniczo zmniejszonych kosztach wynikajacych zarówno z konserwacji pierscienia tlokowego zgarniajacego jak i odpo¬ wiednio malego zuzycia oleju smarujacego. Wedlug wynalazku zadanie to zostalo rozwiazane przez zastosowanie plaskiego elementu zgarniajacego, który jest polaczony rozlacznie z wspólpracujacym z nim sprezynujacym pierscieniem glównym lub z elementem nosnym w taki sposób, ze mozna go latwo wymieniac w polozeniu pracy sprezynuja¬ cego elementu glównego.Plaski element zgarniajacy jest w taki sposób przytrzymywany w rowku przytrzymujacym pier¬ scienia glównego, ze moze wysuwac sie na zew¬ natrz, bez przechylania sie, lub osiowego przemie- 553478 szczania sie w tym rowku podczas pracy tloka. Be¬ dzie on zatem dzialal jako sztywna krawedz zgar¬ niajaca o duzej skutecznosci dzialania. Element zgarniajacy nie musi w tym przypadku miec gru¬ bosci, zwiekszajacej sie w kierunku glównego pierscienia tlokowego, poniewaz sposób w taki jest on polaczony z pierscieniem glównym, za¬ pewnia stosunkowo duza powierzchnie stykania sie dwóch polaczonych ze soba elementów. Dzieki temu mozna stasowac element zgarniajacy o malej na ogól grubosci w jego wystajacej czesci zgar¬ niajacej.W wyniku tego element ten moze calkowicie zu¬ zywac sie nie stajac sie przy tym co raz grub¬ szym, lub tez innymi slowy nie powodujac zmniej¬ szania skutecznosci zgarniania oleju, a zatem nie powodujac zwiekszania zuzycia oleju smarujacego przez silnik. Poza tym nawet czestotliwosc napraw moze byc znacznie obnizona, bez powodowania przy tym zwiekszania zuzywania oleju smaruja¬ cego, a przeto unika sie bardzo dlugich czasów przestojów.Inna bardzo istotna cecha znamienna wynalazku jest to, ze glówny pierscien tlokowy nie zuzywa sie w widoczny sposób, element zgarniajacy jest niezawodnie przytrzymywany w rowku glównego pierscienia tlokowego i ma mala grubosc w kie¬ runku zgarniania. Z tych wzgledów, oraz wskutek wyjmowanego umieszczenia elementu zgarniajace¬ go, zuzyty zgarniajacy pierscien tlokowy mozna naprawic w nieskomplikowany sposób, który obej¬ muje nastepujace etapy: wysuniecie z cylindra elementu zgarniajacego po zaawansowanym juz jego zuzyciu, wyjecie tego elementu z przytrzy¬ mujacego go rowka pierscienia glównego, umiesz¬ czenie nowego i niezuzytego elementu zgarniaja¬ cego w rowku tego samego pierscienia glównego oraz wprowadzenie w ten sposób naprawionego zgarniajacego pierscienia tlokowego do dalszej pra¬ cy w cylindrze silnika.A zatem nalezy podkreslic, ze naprawianie zgar¬ niajacego pierscienia tlokowego moze byc doko¬ nywane w wyjatkowo nieskomplikowany sposób i ze koniecznymi do naprawy zapasowymi czescia¬ mi nie sa nowe kosztowne pierscienie glówne ale tylko elementy zgarniajace, które moga byc nie¬ skomplikowanymi i niekosztownymi elementami konstrukcyjnymi, poniewaz beda one sluzyly tylko do przenoszenia sprezystego nacisku wspomnia¬ nych elementów sprezynujacych na gladz cylindra.W wyniku tego, naprawy moga byc przeprowa¬ dzane wystarczajaco czesto w celu unikniecia zwiekszonego zuzycia oleju smarujacego i to przy zmniejszonych kosztach. W przypadku zgarniaja¬ cego pierscienia tlokowego glówny pierscien moze nawet pozostac w rowku tloka w czasie naprawy, tak ze w ten sposób równiez calkowicie eliminuje sie ciezka prace umieszczania tego pierscienia w rowku tloka.Zgodnie z wynalazkiem element nosny elementu zgarniajacego, korzystnie pierscien glówny, jnoze miec pierscieniowy rowek w którym miesci sie za¬ sadnicza czesc elementu zgarniajacego z pasowa¬ niem lekko wciskanym. Konstrukcja taka jest prosta, tania i efektywna przy zdejmowaniu ele- mentu zgarniajacego po odslonieciu calego piers¬ cienia.W celu lepszego zrozumienia istoty wynalazku zostana teraz opisane bardziej szczególowo przy- 5 klady jego wykonania z powolaniem sie na ry¬ sunek, na którym fig. 1 przedstawia aksonome- tryczny rzut jednej odmiany tlokowego pierscie¬ nia lub tlokowego pierscienia zgarniajacego, po¬ kazujacy jeden plaski element zgarniajacy w sta- 10 nie zamontowanym, a drugi — w stanie wymonto¬ wanym, fig. 2 — w przekroju osiowym tlokowy pierscien zgarniajacy, zaopatrzony w rowki przy¬ trzymujace, przeznaczone dla dwóch plaskich ele¬ mentów zgarniajacych, fig. 3 — przekrój frag- 15 mentu cylindra silnika i tlokowego pierscienia zgarniajacego wedlug innej odmiany wykonania wynalazku, fig. 4 — odpowiadajacy fig^ 3 przekrój z tlokowym pierscieniem zgarniajacym po calko¬ witym zuzyciu elementu zgarniajacego, fig. 5 — 20 przekrój osiowy pierscienia dlawnicowego, jako jeszcze jedna odmiane wykonania wynalazku.Pokazany na fig. 1 tlokowy pierscien zgarniaja¬ cy sklada sie z rozcietego pierscienia glównego 2, zaopatrzonego w pierscieniowy rowek poprzecz- 25 ny 4, do wewnatrz którego w taki sposób wsuwa sie pólkolowy plaski element zgarniajacy 6, ze zewnetrzny jego brzeg wystaje z obwodu piers¬ cienia glównego. Drugi pólkolowy plaski element zgarniajacy 8 jest pokazany w polozeniu przygo- 30 towanym do poprzecznego wsuniecia do wnetrza glównego pierscienia 2. Rowek 4 jest nieznacznie pochylony w kierunku ku górze, a plaskie ele¬ menty zgarniajace 6 i 8 sa w taki sposób uksztal¬ towane stozkowo, ze gdy sa wsuniete do wewnatrz 35 glównego pierscienia 2, to pasuja one do pochylo wykonanego rowka. Liniami kreskowymi jest po¬ kazany tlok 10, który w konwencjonalny sposób jest zaopatrzony w rowki 12, 14 przeznaczone dla dwóch tlokowych pierscieni * lub tlokowych piers- 40 cieni zgarniajacych.Gdy plaskie elementy zgarniajace 6 i 8 sa wsu¬ niete do rowka 4, to tlok moze byc wprowadzony do cylindra silnika w zwykly sposób tj. przy scisnietym pierscieniu glównym 2. Gdy zostanie 45 on juz wprowadzony do cylindra, to wówczas glówny pierscien bedzie sprezyscie dociskal plaskie elementy zgarniajace do gladzi cylindra, a to w celu zgarniania oleju przy postepowym ruchu roboczym tloka. 50 Podczas normalnej pracy silnika plaskie elemen¬ ty zgarniajace beda sie zuzywaly po stronie zgar¬ niajacej, ale pomimo to ciagle jeszcze beda docis¬ kane do gladzi cylindra za pomoca rozprezania sie glównego pierscienia 2. Skutecznosc zgarniania bedzie nadal duza pomimo zuzywania sie plaskich elementów zgarniajacych, poniewaz strona zgar¬ niajaca ma zawsze stosunkowo mala szerokosc.Gdy plaskie elementy zgarniajace zuzyja sie pra¬ wie az do zewnetrznej powierzchni glównego pierscienia 2, to wówczas trzeba wysunac tlok z cylindra w celu odsloniecia tlokowego pierscie¬ nia zgarniajacego, po czym wyjmuje sie zuzyte plaskie elementy zgarniajace, na przyklad za po- gg moca wprowadzenia odpowiedniego preta poza je- \$5347 den z ich konców, i poprzecznego wysuniecia ich poza rowek 4« Czynnosc ta moze byc wykonana recznie w cia¬ gu kilku sekund, po czym dwa nowe plaskie ele¬ menty zgarniajace 6 i 8 w taki sam prosty i nie zajmujacy wiele czasu sposób wprowadza sie do rowka pierscienia glównego 2. Po tym naprawa pierscienia jest juz ukonczona, tzn. nie ma potrze¬ by przeprowadzania znacznie trudniejszego zabiegu wyjmowania glównego pierscienia z rowka tloka, a wystarczaja do tego celu tanie i odporne na zuzywanie zapasowe elementy zgarniajace.Fig. 2 przedstawia inna odmiane wykonania wynalazku, w której pierscien glówny 16 zaopa¬ trzony jest w dwa przytrzymujace rowki 18 i 20, przeznaczone dla wyjmowania plaskich elementów zgarniajacych. Pomiedzy tymi rowkami zastosowa¬ no pewna liczbe dobrze znanych odprowadzajacych olej szczelin 22. Pierscien glówny moze byc jednak zaopatrzony w wieksza liczbe rowków dla plas¬ kich elementów zgarniajacych, które moga byc proste lub stozkowe o dowolnym stopniu zbiez¬ nosci.Fig. 3 przedstawia fragment przekroju cylin¬ dra 24, przy czym liniami kreskowymi pokazany jest tlok 26, zaopatrzony w rowek 28 przeznaczo¬ ny dla tlokowego pierscienia lub tlokowego zgar¬ niajacego pierscienia 30. Pierscien 30 jest prze¬ ciety, tworzy szczeline 32 i jest zaopatrzony w rowki przytrzymujace, przeznaczone dla dwóch plaskich elementów zgarniajacych 34 i 36. Na swym dolnym koncu pierscien 30 jest zaopatrzony ponadto w wystajace sztywne obrzeze 38, zewne¬ trzna krawedz którego jest nieco oddalona od zgarniajacych krawedzi plaskich elementów zgar¬ niajacych. W przedstawionym na rysunku polo¬ zeniu, w którym zaklada sie, ze plaskie elementy zgarniajace 34 i 36 sa nowe, glówny pierscien 30 jest tak dalece scisniety w cylindrze, ze szcze¬ lina 32 prawie nie istnieje.Podczas pracy tloka w cylindrze plaskie elemen¬ ty zgarniajace 34 i 36 stopniowo zuzywaja sie, a glówny pierscien 30 stopniowo rozpreza sie po¬ wodujac zwiekszenie sie szczeliny 32. Gdy plaskie elementy zgarniajace zuzyja sie calkowicie i gdy nie nastapi wymiana ich na elementy nowe, to wówczas wspomniana krawedz 38 zetknie sie ze scianka cylindra, tak jak to jest pokazane na fig. 4. Wskutek tego dodatkowa powierzchnia zu¬ zywajaca sie, styka sie ze sciana cylindra* tak ze dalsze zuzywanie sie plaskich elementów zgar¬ niajacych zostaje zahamowane dopóty, dopóki nie zostanie dokonana naprawa. W ten sposób kra¬ wedz 38 spelnia role elementu zabezpieczajacego jedynie w tym celu, aby nie nastapilo niezamie¬ rzone zbyt duze zuzycie tloka. Krawedz 38 moze równiez byc utworzona za pomoca jednego lub kilku wymiennych elementów plaskich.Fig. 5 przedstawia pierscien dlawnicowy dla draga tlokowego lub dla podobnego elementu drazkowego, który wykonuje nawrotne ruchy po¬ stepowe. Pierscien ten sklada sie z glównego pierscienia 40, który najkorzystniej jest podzielony na dwa lub kilka segmentów, tak ze jego srednica wewnetrzna moze latwo zmniejszac sie pod dzia¬ laniem sprezystych sil, pochodzacych od elementu 20 25 30 sprezynujacego (nie pokazanego na rysunku), na przyklad od pierscieniowej sprezyny srubowej osa¬ dzonej w obwodowym rowku 44, wykonanym na zewnetrznym obwodzie pierscienia 40; ta czesc 5 konstrukcji jest powszechnie znana w tej dzie¬ dzinie techniki. Na swej wewnetrznej powierzchni glówny pierscien 40 jest zaopatrzony w pierscie¬ niowy rowek przytrzymujacy 41, przeznaczony dla pierscienia, tworzacego rozciety plaski element 10 zgarniajacy 42, wewnetrzna krawedz którego jest przystosowana do sprezystego stykania sie z dra¬ giem tlokowym (nie pokazanym na rysunku).Dzialanie tego rodzaju pierscienia dlawnicowego odpowiada dzialaniu opisanego wyzej tlokowego i5 pierscienia lub tlokowego pierscienia zgarniajace¬ go, przy czym element zgarniajacy 42 jest tu równiez sprezyscie dociskany do powierzchni wal¬ cowej za pomoca glównego pierscienia lub elemen¬ tu nosnego 40. Równiez tu elementy zgarniajace 42 sa latwe do wyjmowania po wysunieciu draga tlokowego, a zwlaszcza po rozmontowaniu piers¬ cienia glównego 40. Stosowanie takiego ukladu daje wyraznie widoczne oszczednosci zuzycia oleju smarujacego.Glówny pierscien 40 moze byc zaopatrzony w dwa lub w kilka rowków przytrzymujacych, prze¬ znaczonych dla wymiennych plaskich elementów zgarniajacych.Rozumie sie samo przez sie, ze wynalazek nie ogranicza sie do opisanych tu przykladów jego wykonania, poniewaz na przyklad plaskie elemen¬ ty zgarniajace moga skladac sie z wiecej niz dwóch segmentów, a mianowicie z trzech segmen¬ tów o kacie wierzcholkowym 120°. Plaskie ele¬ menty zgarniajace moga nawet skladac sie z jed- 3j nego rozcietego pierscienia, którego stosunkowo mala masa nie bedzie przeszkadzac latwemu jego rozprezaniu sie, tak ze bedzie on mógl byc wpro¬ wadzony do rowka przytrzymujacego, gdy rowek ten zostanie doprowadzony do swego normalnego 40 polozenia roboczego lub gdy bedzie doprowadzony do tego polozenia, wówczas gdy tlok zostanie wprowadzony do wnetrza cylindra.Uklad przytrzymujacy lub uklad nosny prze¬ znaczony dla wyjmowalnych plaskich elementów « zgarniajacych moze byc ukladem o innym roz¬ wiazaniu konstrukcyjnym niz pokazany i opisany wyzej, a mianowicie moze on na przyklad zawie¬ rac mocujace plaskie elementy zgarniajace urza¬ dzenie, umieszczone u góry lub u dolu glównego 50 pierscienia. Pierscien glówny moze równiez skla¬ dac sie z wewnetrznej czesci sprezynujacej i z ze¬ wnetrznego elementu pierscieniowego podzielone¬ go na segmenty zaopatrzone w rowki przytrzy¬ mujace, które sa przeznaczone dla elementów 55 zgarniajacych, lub tez we wsporniki dla elemen¬ tów zgarniajacych, sztywno na nim osadzone, tak ze segmenty przytrzymujace przemieszczaja sie razem z segmentami elementów zgarniajacych przy ich wymienianiu. 60 PL