Pierwszenstwo: Opublikowano: 28. II. 1968 55224 KI. Oj f% 10 ' _MKB—»-^-j^ UKD Wspóltwórcy wynalazku: inz. Franciszek-Zbigniew Minko, inz. Henryk Fisz, inz. Aleksander Nienartowicz, inz. Wa¬ claw Marszalkowski Wlasciciel patentu: Centralny Osrodek Konstrukcyjno-Badawczy Prze¬ myslu Okretowego, Gdansk (Poska) Hydrauliczna maszyna sterowa Przedmiotem wynalazku jest hydrauliczna ma¬ szyna sterowa przeznaczona do urzadzen stero¬ wych statków handlowych morskich i rzecznych oraz okretów wojennych.Znane sa maszyny sterowe typu nurnikowego o jednostronnym dzialaniu, w których zmiana ru¬ chu posuwistego na obrotowy odbywa sie poprzez uklad wodzikowo-jarzmowy. W maszynach tego typu cylindry sa mocowane na stale do konstruk¬ cji calego urzadzenia i stanowia wraz z nim czesc stala, polaczona nierozerwalnie z kadlubem stat¬ ku, przy czym pod wplywem róznicy cisnien wy¬ stepujacych w cylindrach w czasie pracy maszy¬ ny, nurniki wykonuja ruchy posuwisto zwrotne.Biorac jako punkt odniesienia kadlub statku, cy¬ lindry znanych maszyn nie posiadaja, pod wzgle¬ dem kinematyki ruchu, zadnego stopnia swobody, natomiast ich nurniki posiadaja tylko jeden sto¬ pien swobody. Na skutek wystepujacych w ka¬ dlubie statku duzych naprezen zmiennych, po¬ wstajacych pod wplywem ladunku, pracy silnika napedowego statku, stanu morza, badz tez przy ostrym manewrowaniu statkiem, kadlub ten, jako konstrukcja malo sztywna, ulega odksztalceniom w granicach sprezystosci zwanym „wibracja ka¬ dluba". Czesc tych odksztalcen poprzez zestaw ste¬ rowy i poklad przechodzi takze na maszyne ste¬ rowa. Z uwagi na to, ze stosowane obecnie maszy¬ ny sterowe sa ukladem malo elastycznym, wibra¬ cja kadluba wplywa ujemnie na ich prace, co objawia sie przeciazeniem silników, zatarciami nurników, uszkodzeniami ukladów pomp itp. Awa¬ rie takie sa dosc czestym zjawiskiem na statkach o znacznych szybkosciach (powyzej 18 wezlów) 5 i o wiekszym tonazu, gdzie momenty skrecajace wystepujace na trzonie sterowym moga osiagac rzad kilkudziesieciu tonometrów.Istota wynalazku polega na zwiekszeniu ela¬ stycznosci maszyny sterowej poprzez nadanie jej 10 cylindrom i tlokom dwu stopni swobody, co umoz¬ liwia im wykonywanie ruchu wahadlowego z je¬ dnoczesnym ograniczonym ruchem pionowym, po¬ nadto zas na zastosowaniu tloków dwustronnego dzialania, zapewniajacych bardziej plynna i spo- 15 kojniejsza prace maszyny oraz doprowadzeniu oleju do cylindrów wezami elastycznymi, co czyni prace maszyny mniej halasliwa.Rozwiazanie wedlug wynalazku umozliwia bez¬ awaryjna prace maszyny sterowej w przypadku 20 uszkodzenia któregokolwiek z cylindrów, oraz wy¬ miane na statku cylindrów uszkodzonych na za¬ pasowe, co daje mozliwosc kontynuowania rejsu bez potrzeby zawijania do portu celem dokonania naprawy w stoczni. Istnieje takze mozliwosc do- 25 boru ilosci cylindrów bez szkodliwego wplywu na prace calosci urzadzenia, przy czym ciezar kon¬ strukcji wedlug wynalazku jest mniejszy o okolo 30°/o od ciezaru maszyn obecnie stosowanych, przy jednoczesnym mniejszym koszcie produkcji. 80 Na rysunku przedstawiono przyklad wykonania 5522455224 przedmiotu wynalazku w widoku z góry. Hy¬ drauliczna maszyna sterowa sklada sie z czterech, badz z innej parzystej liczby, cylindrów 1, przy¬ mocowanych przegubowo do czesci stalych kadlu¬ ba statku, lub innych stalych elementów, oraz z umieszczonych w cylindrach 1 tloków 2 dwu¬ stronnego dzialania, których tloczyska 3 przymo¬ cowane sa przegubowo do rumpla 4, badz innego elementu zwiazanego z trzonem 5 steru. Olej sta¬ nowiacy medium robocze jest doprowadzony do przytloczyskowych i odtloczyskowych czesci cy¬ lindrów 1 za pomoca elastycznych przewodów, nieuwidocznionych na rysunku. Praca cylindrów 1 moze odbywac sie w dbwolnej plaszczyznie i pod dowolnymi katami nachylenia.Istnieje równiez mozliwosc odmiennego usytuo¬ wania elementów maszyny, przy której cylindry 1 przymocowane sa przegubowo do elementu zwiazanego z trzonem 5, zas tloczyska 3 do ele¬ mentów zwiazanych na stale z kadlubem statku. PL