Wynalazek niniejszy dotyczy plyt, w plastycznej kompozycji i nakladano na których materjal powierzchniowy naklada tylna strone powierzchniowej plyty gramo- sie na podloze wytworzone z pewnej ilo- fonowej. Warstewki tworzace mase byly sci warstewek lub cienkich plytek zcemen- przygotowywane zasadniczo w ten sam towanych ze soba zapomoca jakiejkolwiek sposób, co plytka powierzchniowa, ale z klejacej lub wiazacej substancji. posledniej czyli taniej kompozycji zamiast Proponowano juz wykonywanie podob- kosztownej kompozycji szelakowej. Przy- nych plyt z warstwy szelakowej pokry- gotowywana w ten sposób pewna ilosc wajacej lub oblepiajacej plytke sztywnego warstw laczono nastepnie wzajemnie oraz papieru. Mase plyty tworzono z wielu z warstwa powierzchniowa zapomoca ciepla warstw papieru przekladanych warstwami i cisnienia.Przedmiot wynalazku niniejszego sta¬ nowi sposób taniego wyrobu trwalych plyt gramofonowych o cennej powierzchni ro¬ boczej, która odtwarza zarejestrowane na niej dzwieki, lepiej zachowuje wyrazistosc tonów i oslabia poboczne szumy i dzwieki drapiace.Wynalazek znacznie upraszcza wyrób i fabrykacje plyt i pozwala wytwarzac ply¬ ty stosunkowo gietkie i wykazujace znacz¬ ne zalety ped,wzgledem ich ciezary, „obje¬ tosci i odpornosci* przeciw uszkodzeniom.W celu zapewnienia nalezytych wyni¬ ków okazalo sie rzecza niezbedna stoso¬ wanie tworzywa zewnetrznego plyty w po¬ staci .przygotowywanych uprzednio cien¬ kich arkuszy, o odpowiednich wlasciwo¬ sciach oraz znamionach mechanicznych i fi¬ zycznych, jakie posiadaja np. pochodne blonnika w szczególnosci zas octan celulozy, albowiem materjaly te mozna ogrzewac do temperatury stosunkowo wysokiej bez oba¬ wy zmian chemicznych w materjale.Uzyte zgodnie z wynalazkiem do wy¬ robu plyt tworzywo wiazace moze byc w zasadzie takie samo, jak materjal po¬ wierzchniowy (zewnetrzny), nalezy je jed¬ nak stosowac w stanie odpowiadajacym te¬ mu celowi; ale moze ono byc i z innego tan¬ szego materjalu, posiadajacego jednak za¬ sadniczo podobne cechy mechaniczne lub fizyczne.Rozumie sie, ze tworzywo uzyte w cha¬ rakterze kleju lub czynnika spawajacego rózni sie od czynnika wypelniajacego czy¬ li tworzywa przeznaczonego do powieksze¬ nia lub utworzenia zasadniczej czesci gru¬ bosci plyty.Znane jest stosowanie materjalu w po¬ staci cienkich arkusików, np. z octanu ce¬ lulozy, przy wyrobie plyt gramofonowych do nakladania go na ciala lub podloza w rodzaju, np. papieru, tektury, fornieru lub innego materjalu wlóknistego, albo wresz¬ cie na stosunkowo grube podloza z mate¬ rjalu asfaltowego. Znane jest równiez wpro¬ wadzanie w mase plyty warstwy papieru lub tektury oraz stosowanie arkuszy pa¬ pieru, oddzielajacych mase czyli podloze plyty od jej powierzchni w celu zapobie¬ zenia uszkodzeniu powierzchni podczas procesu odbijania nut, lub w celu uzycia ich jako warstwy lub czynnika wiazacego.Proponowano równiez uzycia do kleje¬ nia czyli wiazania plytki powierzchniowej z masa plyty materjalu o wlasciwosciach podobnych do wlasnosci materjalu po¬ wierzchniowego, opisanego powyzej.W mysl wynalazku niniejszego podlo¬ ze pilyty sklada sie z wielu arkuszy pa¬ pieru porowatego, posiadajacego wlasno¬ sci chlonne w rodzaju bibuly, polaczone¬ go substancja wiazaca o wlasciwosciach wyszczególnionych, która przesiaka przez arkusze, przeksztalcajac podloze plyty w cialo praktycznie jednolite. Na to podloze naklada sie powierzchnie rejestrujaca dzwieki, wykonana z materjalu posiadaja¬ cego charakter i wlasnosci wskazane po¬ wyzej.Wynalazek dotyczy sposobu wyrobu wzmiankowanych plyt.Warstwe zewnetrzna plyty stanowi plytka powierzchniowa, na której odbijane sa nuty dzwiekowe po obu stronach plyty; w wypadku tak zwanych plyt „jednostron¬ nych", warstwa tylna plytki powinna po¬ siadac zasadniczo te sama grubosc i cha¬ rakter, co plytka przeznaczona do przej¬ mowania wyzlobien dzwiekowych, jednak mozna ja sporzadzic z materjalu tanszego.Materjal ogólnie znany pod nazwa „ce¬ luloidu niepalnego" stosuje sie, jako mate¬ rjal klejacy lub wiazacy i do wykonywa¬ nia powierzchni roboczej plyty. Maiterjal ten naj dogodniej uzywac w postaci arku¬ szy odpowiedniej grubosci, naprzyklad V8 mm.Odpowiedni materj al surowy mozna wyrabiac w sposób nastepujacy: 200 cze¬ sci wagowych celulozy bawelnianej (oko¬ lo 5% wilgoci) obrabia sie mieszanina 800 — 2 —czesci krystalicznego kwasu octowego z 20 czesciami skoncentrowanego kwasu siar- czanego. Roztwór ten traktuje sie stopnio¬ wo 400 do 500 czesciami bezwodnika kwa¬ su octowego przy jednoczesnym klóceniu w normalnej temperaturze atmosferycz¬ nej* np. 15° C. Gdy roztwór jest gotowy, dolewa sie don wody, mieszajac w dal¬ szym ciagu. Stracony octan celulozy prze¬ mywa sie, prasuje, odlewa w bloki, a na¬ stepnie walcuje na arkusze grubosci Vs mm odpowiednio pociete.Do roztworu octanu celulozy mozna do¬ dawac barwniki, zdolne rozpuszczac sie lub tworzyc zawiesine w roztworze lub roz¬ puszczalniku.Stosujac specjalne sposoby odlewu w sposób specjalny, mozna otrzymywac z Octanu celulozy plytki, np. 1/12 mm. Plyt¬ kie podobne mozna wykonywac, odlewajac octan celulozy w bloki walcowe o srednicy nieco wiekszej, anizeli srednica plyty gra¬ mofonowej, a nastepnie tnac otrzymane bloki zapomoca maszynki o krótkim a sztywnym nozu na plytki lub blony gru¬ bosci w przyblizeniu -1/12 mm.Najkorzystniej jest spoic podloze z materjalem powierzchni plyty w chwili wytlaczania nut na powierzchni plyty za¬ pomoca matrycy pod cisnieniem; czynnosc te nalezy wykonywac w temperaturze za¬ pewniajacej ulotnienie z uzytego materja- lu calkowitej ilosci rozpuszczalnika. Odpo¬ wiednie wytlaczanie utwardnia i czyni ela¬ stycznym materjal powierzchni plyty po u- konczeniu operacji, przyczem warstwa ma¬ terjalu wiazacego przenika do porowatych warstw az do calkowitego ich nasycenia.Rozumie sie, ze uzycie uwarstwionego materjalu porowatego na podloze plyty odgrywa powazna role w produkcji, ponie¬ waz warstwa porowata pod wiazacem po¬ kryciem powierzchniowem pozwala ucho¬ dzic lotnym skladnikom przy stosowaniu z powodzeniem wysokich temperatur (np. okolo 145°C).Przy wytlaczaniu znaków dzwiekowych proponowano zmniejszac glebokosc i sze¬ rokosc sladu fali dzwiekowej w celu zmniejszenia drapania powierzchni przy grze. Srodek ten jednak zmniejsza sile dzwieku. Zastosowanie powierzchni wedlug wynalazku zmniejsza znacznie drapanie powierzchni i daje moznosc stosowania glebszego sladu. Osiagano to, stosujac grubsza zewnetrzna warstwe powierzch¬ niowa z odpowiedniego materjalu; obecnie stwierdzono, ze gdy plytka materjalu po¬ wierzchniowego plyty grubosci, np. 3/4o nm1' zostala uzyta w polaczeniu z blona lub warstwa z kauczuku lub innego ciala pia¬ stycznego, nadajacego sie w charakterze podkladki (poduszki) i kleju lub materja¬ lu wiazacego, umieszczonych pomiedzy po¬ wierzchnia zewnetrzna masy wewnetrznej i warstwa powierzchniowa plyty, wówczas mozna na niej poczynic glebokie rowki czy¬ li slady fal dzwiekowych. Podczas tlocze¬ nia i utwardniania poduszka taka pozwala na szybkie odbijanie sie wzglebien matrycy na cienkiej warstewce powierzchniowej plyty. Podkladka podtrzymuje i podpiera (wgóre) plytke, zapewniajac dokladne ze¬ tkniecie przy odciskaniu. W pewnych wy¬ padkach podkladka pozwala na utworze¬ nie rowka czyli sladu zapomoca lekkiego docisniecia poduszeczki do warstwy po¬ wierzchniowej.Wedlug wynalazku do wyrobu stosuje sie np. mase papierowa higroskopijna, po¬ zbawiona calkowicie cial pobocznych lub bitumicznych, w postaci arkuszy jednako¬ wej grubosci, miekkich i posiadajacych znaczne zdolnosci absorbcyjne. Arkusze te moga miec, np. wymiar 440 X 560 mm i taka grubosc, by ryza tego papieru wazy¬ la, np. okolo 14 kg, lepiej jednak jest u- zyc zwój papieru o szerokosci okolo 260 lub 300 mm i odpowiedniej grubosci. Do spo¬ rzadzenia sobie samemu podobnych arku¬ szy mozna zakupic na miejscowym rynku papier absorbcyjny w rodzaju bibuly nie r*- 3 —zawierajacej jednak cial wydzielajacych kwasy lub inne szkodliwe zwiazki.Arkusze mozna pociac na krazki zaraz lub dopiero po posmarowaniu ich, lub wreszcie wówczas, gdy uwarstwowiona ply¬ ta, sporzadzona z tych arkuszy, zosta¬ je wytlaczana.Arkusze smaruja sie lub czesciowo na¬ sycaja po obu stronach materjalem kleja- cym lub wiazacym, tak, aby wewnetrzna (porowata) warstwa zasadniczo byla wol¬ na od materjalu wiazacego w nodzaju, np. roztworu octanu celulozy w rozpuszczalni¬ ku organicznym, np. octanie amylowym, al¬ koholu, benzynie lub mieszaninie dwu o- statnich cial, albo octanu amylowego z chloroformenu.Materjal wiazacy powinien miec taka gestosc, aby dal sie dogodnie rozsmarowac na obu stronach arkuszy w postaci cienkiej warstwy. Klejacy lub wiazacy mater jal mozna równiez przygotowac w postaci od¬ dzielnych blon zapomoca rozprowadzenia rzadkiego roztworu na tafli szklanej, na której wysycha, poczem zostaje sciagniety ze szkla w postaci blony czy tkanki nada¬ jacej sie do umieszczenia go pomiedzy po- szczególnemi warstwami masy wewnetrz¬ nej lub pomiedzy masa wewnetrzna i ma¬ terjalem powierzchniowym.Posmarowane arkusze schna nie mniej niz 10 minut az do chwili, gdy wyparuje znaczna czesc rozpuszczalnika materjalu wiazacego. Przy uzyciu czterech lub pieciu arkuszy otrzymuje sie plyte grubosci oko¬ lo 3/4 mm. Jezeli warstwa powierzchniowa ma pokrywac obie strony plyty, bierze sie dwie przygotowane plytki materjalu po¬ wierzchniowego grubosci okolo 1/8 mm i u- mieszcza sie je po obu stronach stosu po¬ smarowanych arkuszy, które tworza mase wewnetrzna.Warstwy wewnetrzne i zewnetrzne zo¬ staja nastepnie wyrównane i umieszczone pod odpowiednia tlocznia pomiedzy ma¬ trycami odpowiedniego przyrzadu w celu wytloczenia rowków czyli sladu fal dzwie¬ kowych. Matryce ogrzewaja sie zapomoca jakiegokolwiek sposobu do temperatury dochodzacej do 145° C. Do odbijania plyt uzywa sie lekkich pustych wewnatrz ma¬ tryc, które nie wymagaja wzmacniajacego je podparcia. Doskonale plyty byly wy¬ konane pod maksymalnem cisnieniem do- chodzacem tylko do 16 kg/cm2. Lotne skladniki uchodza w miare stopniowego wzrastania cisnienia i temperatury. Jezeli np. tlocznia wywiera cisnienie 6 kg/cm2, a po chwili po pieciu np. sekundach, cisnie¬ nie doprowadza sie stopniowo lub szybko w przyblizeniu do 16 kg/cm2, to ten spo¬ sób dzialania zapobiega wszelkiej mozli¬ wosci uwiezienia ulatniajacych sie par roz¬ puszczalnika, co tak czesto sie zdarza w wypadkach stosowania wysokiego cisnie¬ nia, przewyzszajacego czestokroc 750 kg/cm2. Cisnienie takie nie pozwoli na dluzsze uzywanie nawet wzmocnionych i podpartych matryc. Cisnienie i temperatura utrzymuja sie w przeciagu okolo jednej do pieciu minut, zaleznie od sposobu i rodza¬ ju ochladzania tloczni, lub przez czas wy¬ starczajacy do wydzielania rozpuszczalni¬ ka z materjalu wiazacego i z warstw ma¬ terjalu powierzchniowego do tego stopnia, aby materjal powierzchniowy stal sie twar¬ dym, elastycznym i odpowiednim do od¬ twarzania dzwieków pod dzialaniem igly.Nalezy zauwazyc, ze nie jest bynaj¬ mniej rzecza niezbedna utrzymywanie ma¬ tryc i plyty pod cisnieniem az do zupelne¬ go ochlodzenia. Matryce i zawarta pomie¬ dzy niemi plyte mozna wyjac razem z tloczni w temperaturze prawie zbyt wy¬ sokiej, aby to mozna bylo uczynic golemi palcami i nastepnie umiescic pomiedzy dwiema chlodnemi plytami, dzieki czemu matryca i zawarta pomiedzy niemi plyta szybko chlodna. Gdy matryce ochlodna mozna je latwo i szybko oddzielic od po¬ wierzchni plyty zapomoca lekkiego na¬ cisniecia reka. — 4 —Rozumie sie, ze temperatura, której podlega masa wewnetrzna plyty i jej war¬ stwy powierzchniowe bedac zdolna prawie do stopienia czastek zewnetrznych, nie mo¬ ze jednak zniszczyc substancji obrabiane¬ go materjalu dzieki ulatnianiu sie rozpu¬ szczonych gazów przez porowate warstwy oraz warstwy stanowiace mase wewnetrzna.Cieplo i stosunkowo niskie cisnienie o- peracji sprawia, ze powierzchnia plyty od¬ bija doskonale rysunek i otrzymuje sie plyte gramofonowa o powierzchni twardej i elastycznej do takiego stopnia, ze staje sie mniej lub wiecej odporna na zuzycie, zupelnie gladka i wolna od przykrych szmerów pod dzialaniem igly.Zgodnie z inna odmiana wynalazku do wyrobu plyt surowych zamiast sciskania materjalu plyty pomiedzy matrycami na- cietemi stosuje sie matryce gladkie, utrzy¬ mujac temperature znacznie nizsza, nizeli wówczas, gdy sie wytwarza wykonczone plyty gramofonowe. Plyty surowe, wykona¬ ne w ten sposób, mozna przechowywac do przyszlego uzytku. Plyty dzwiekowe moz¬ na odbijac zapomoca sciskania w cieple pomiedzy matrycami, po podniesieniu tem¬ peratury do okolo 140° C. W celu doklad¬ nego odbicia sladów dzwiekowych na po¬ dobnych plytach surowych nalezy rozgrzac je ponownie w stosunkowo niskiej tempe¬ raturze w atmosferze pary rozpuszczalni¬ ka lub poddac je dzialaniu pary tegoz w jakikolwiek inny sposób.Gdy pragnie sie wykonac plyte ze sla¬ dami dzwiekowemi po jednej tylko stro¬ nie, wówczas uwarstwiona masa zewnetrz¬ na posiada z jednej strony warstwe po¬ wierzchni odbijanej podobnie jak przed¬ tem, a z drugiej dno z tego samego lub gor¬ szego materjalu o odpowiedniej mocy, któ¬ re moze byc przylepione w postaci arkusza lub tez juz po wykonaniu operacji odbi¬ jania, dno przykleja sie jednym ze znanych dogodnych sposobów.Plyty gramofonowe wykonane, stosow¬ nie do iiiniejszego wynalazku, wykoncza sie, dziurawi srodek krazka, wygladza kra¬ wedzie obwodowe, a w razie potrzeby za¬ kleja te krawedz.Jezeli grubosc uzytego arkusza po¬ wierzchniowego wynosi, np. 3/40 mm, to wówczas powierzchnie zewnetrzna masy wewnetrznej pokrywa sie cienka warstwa roztworu kauczukowego zapomoca pedzel¬ ka, kawalka bawelny surowej lub flaneli, a jezeli rzeczony roztwór jest bardzo roz¬ cienczony, to mozna nim wprost polac po¬ wierzchnie zewnetrzna tej masy wewnetrz¬ nej. Mozna w powyzszym celu uzyc roz¬ twór kauczukowy uzywany do latania de¬ tek gumowych, gdyby zas byl on zbyt ge¬ sty, to mozna go rozcienczyc kilkoma kro¬ plami benzyny lub nafty.Powloka kauczukowa utworzona w spo¬ sób powyzszy powinna wyschnac tak, aby stala sie nieco lepka; gdy zas masa we¬ wnetrzna i jej powloka kauczukowa sa juz gotowe, to wówczas na te powloke nakla¬ da sie cienki arkusz materjalu powierzch¬ niowego, który mozna przygotowac w sposób przytoczony powyzej, poczem tlo¬ czy sie go matryca. Pod wplywem ciepla cisnienia i rzeczonej podkladki kauczuko¬ wej materjal arkusza powierzchniowego wchodzi do rowków matrycy, przyczem cieplo i cisnienie wulkanizuja mniej lub wiecej te warstwe kauczukowa cementuja¬ ca mase wewnetrzna z materjalem po¬ wierzchniowym, tak, iz w rezultacie ar¬ kusz powierzchniowy, podkladka kauczu¬ kowa i masa wewnetrzna plyt zostaja ze soba zespolone. W czasie ogrzewania i tlo¬ czenia, czynnik roztwarzajacy kauczuk u- latnia sie wraz z gazami uchodzacemi z ^materjalu powierzchniowego i z kleiwa u- zytego do masy wewnetrznej.Przy zastosowaniu podkladki kauczu¬ kowej mozna oczywiscie nie klasc warstwy materjalu klejacego lub wiazacego pomie¬ dzy zapisujacy materjal powierzchniowy i przylegla mu powierzchnie porowatej ma-sy zewnetrznej. Jezeli materjal powierzch¬ niowy stosowany jest w arkuszach cien¬ szych od grubosci wskazanej powyzej, to papier lub inny materjal, uzyty do utworze¬ nia masy wewnetrznej, powinien byc nie¬ co lzejszy, a mianowicie mozna, np. z po¬ wodzeniem uzyc papier, którego ryza wa¬ zy 12 kg. PL