KI. 65 i 12.Przedmiotem wynalazku jest mechanizm pedny, który nadaje sie do statków mor¬ skich lub rzecznych dowolnej wiielkoisci, a glównie do statków malych, przeznaczo¬ nych do przewozu towarów po rzekach i ka¬ nalach.Mechanizm ten moze byc umieszczony na statkach morskich lub rzecznych bez znacznych zmian w budowie kadluba. Moze on byc tak skonstruowany, ze pozwala osia¬ gnac bieg wprzód, bieg wstecz, sterowanie statku przy pomocy steru lub bez niego, a wreszcie zatrzymywanie statku. Ruchy te moizma wykoniac bez ztmiany kierunku obro¬ tu i bez wzgledu na rodzaj silnika.Istotna czescia tego mechanizmu jest csaidziona na pionowym wale turbina, a wla¬ sciwie pompa odsrodkowa, której zewnetrzr na czesc, czyli oslona, moze sie obracac w plaszczyznie poziomej okolo osi pompy i w ten sposób zmieniac kierunek wyplywu strumienia wody. Zaleznie od warunków, moze to byc pompa odsrodkowa pojedyn¬ cza Htb podwójna i moze byc umieszczona na jednym wale pionowym w osi podluznej statku lub na dwóch walach, lezacych1 sy¬ metrycznie po obu stronach tej osi.W dalszym ciagu, dla uproszczenia, za¬ miast nazwy wlasciwej ,,pomipa odsrodko¬ wa", bedzie uzyta naizfwa „turbina", jakkol¬ wiek nazwa ta zwykle oznacza silnik o po¬ dobnej budowie; z powodu zupelnegd podor bienstwa budowy, nazfwa „tarbinia" rne be¬ dzie wprowadzala w blad.Na rysunku przedstawione sa róznfc przyklady wykonania wynalazku, a miano¬ wicie: fig. 1 przedstawia w przekroju piono¬ wym naped turbinowy (pompe odsrodko^ wa) o jednym tylko wirniku, fig. 2—sposóbumieszczenia tego mechanizmu ztylu w osi statku, fig. 3—polaczenie dwóch podobnych czesci pednych, umieszczonych symetrycz¬ nie wzgledem osi podluznej statku, fig. 4 i 5 przedstawiaja schematycznie mechanizm, skladajacy sie z dwu turbin podwójnych, fig. 6 i 7—szczególy tuirbiiny podwójnej w przekroju wzglednie w widoku zdolu, fig. 8, 9 i 10—rózne polozenia oslony schema¬ tycznie, w rzucie poziomym, fig. 11 przed¬ stawia w p^zekrlojiu pftloniowyni umiesizidzeinie turbiny podwójnej wewnatrz nienaladowa- nego statku dla zegjlugi pio kabale, fig. 12— rzut poziomy odpowiadajacy fig. 11, fig. 13 przedstawia ^w przekroju pionowym poloze¬ nie czesci turbiny przy naladowanym stat¬ ku, fig. 14—widok boczny statku z ze¬ wnatrz, wreszcie fig. 15 przedstawia spor sób umieszczenia turbiny w sterze lekkiego statku, przeznaczonego do zeglugi rzecznej lub kanalowej.Jak widac z fig. 1, mechanizm, bedacy przedmiotem wynalazku, posiada, bez wzgledu na to czy uzyty jest sam, czy w polaczeniu z innemli pojedynczemi lub pod- wójnemi turbinami, promieniowe lopatki a, których liczba, ksztalt i wymiary moga byc rózne i które obracaja sie w plaszczyznie poziomej wewnatrz oslony b.Lopatki a przymocowane sa do dolnego konca pionowego walu c, którego górny ko¬ niec jest polaczony za posrednictwem kól stozkowych lub w jakikolwiek inny odpowiedni sposób z walem silnika, i przezen napedzatay. Oslona b posiada w górnej czesci 'otwory ssace bl9 roz¬ mieszczone w róznej ilosci na jej po¬ wierzchni. Oslona 6 posiada dalej, w swej dolnej czesci, otwór srodkowy b2. Ponadto posiada ona otwór wylotowy d, którego po¬ lozenie moze byc rozmaicie ustawione. W tym cglu oslona przymocowana jest stale do tulejki e, która otacza wspólsrodkowo wal c z lopatkami i moze byc obracana na tym wale przy pomocy jakiegokolwiek od¬ powiedniego mechanizmu, niezaleznie od niechanizmu napedzajacego wal c. Wal lo¬ patkowy i tulejka oslony ulozone ssa! w lo¬ zysku /, które slulzy do przymocowania przyrzadu do statku.Nastawialnosc otworu wylotowego *w plaszczyznie poziomej umozliwia zapomo- ca reakcji ruch Wprzód okretu, gdy stru¬ mien wody wyplywa wstecz, oraz. ruch wstecz, skoro strumien wody skierowany zostanie ku przodowi, opisane bowiem u- rzadzenie, jak wiidac z fig. 2, przymocowa¬ ne jest dio statku.Zamiast tej jednej i pojedynczej turbi¬ ny, umieszczonej w osi statku, mozna sto¬ sowac, jak to przedstawiono na fig. 3, dwie pojedyncze turbiny, umieszczone z obu stron statku ma osobnych pionowych wah lach, przy których nastawia sie ^otwory wy¬ lotowe oslon symetrycznie wzgledem osi podluznej statku.Umieszczenie dwóch pojedynczo dziala¬ jacych turbin symetrycznie ipo obu stro- nast steru umozliwia hamowanie, wzgled¬ nie zatrzymywanie ruchu, statku, ce¬ lem unikniecia nieszczesliwych wypad¬ ków przy nieprzewidzianych spjotkaniach, przejazdach i krzyzoiwaniach pod prze¬ slami mostów, jak tez przy manewro¬ waniu staitku w ptortach. Przy takiiem urzadzeniu pracuja kola stozkowe piono¬ wych walów turbinowych wespól z kolami z^batemi, osadzonemii nai wale poziomym, napedzanym bezposrednio przez silnik.Oba waly pionowe wraz z lopatkami obra¬ caja sie w ten sposób w przeciwnych kie¬ runkach. Otwory wylotowe d, dt oibu oslbn b, &! miozna ustaiwiac symetrycznie dio otei podluznej statku przy pomocy lancuchów g, glf które napedzaja kola lancuchowe h, hx osaJdzione stalle na tulejkach e, e1 wraz z przymocowanemi do nich oslonami. Te lan¬ cuchy poruszane saj kolami h2, które otrzy¬ muja ruch obrotowy od kól zebatych w*spól- pracujajcych h3, h4 pomuiszalnydh korba reczna. * Obie pojedynczo dzialajace i oddziel- — 2 —nie pracujace turbiny mozna zastapic dwie¬ ma pojedynczymi, ponad soba w osi statku umieszczonemi turbinami, które w ten spo¬ sób' tworza jedna podwójma turbine, jak to przedstawiano na fiilg. 4. Lopatki a dkltiej czysci sa zaklinowane na wale pionowym, zas lopatki ax górnej czesci przymocowane sa do tulei clf Retora obraca sie luzno na wydrazonym wale pionowym. Oslona skla¬ da sie równiez iz dwóch oddzielnych cze¬ sci b i fe4; lopatki a wiruja wj dolnej oslonie b, lopatki zas ax w górnej oslonie 64, która przechodzi w tuleje elf otaczajaca Wspól- srodkowo wal pionowy c i tuleje ct.Podobnie jak przy poprzedniem urzadze¬ niu, otrzymuja lopatki jednej czesci ruch wprost przeciwny ruchowi lqpatek drugiej czesci przy pomocy jakiejkolwiek pedni; obie oslony ustawiamy w ten sposób, ze ich otwory wylotowe dp d1 zwracaja sie syme¬ trycznie wzgledem osi podluznej statku.MozKwem jest to dzieki temu, ze górna oslona b4 (fig/6) przedluzona jest w góre tuleja elr obracajaca sie luzno na tulei cx lopatek górnych ulf zas oslona dolna b przymocowana jest do osi e2, przechodza¬ cej przez wydrazony wal c |przy pomocy dwóch skrzyzowanych ramion w srodkowym otworze b2 (fig- 7). To urzadzenie pozwala otrzymywac ruch statku wprzód i wstecz w ten sposób, ze obracamy oslony tak, aby strumienie wody wyplywajacej1 biegly rów¬ nolegle (fig. 8 i 10).Gdy jednak obrócimy oslony o równy kat, lecz w przeciwnych kierunkadh, nie zmienimy kierunku biegu statku, lecz zitomie jszy sie sila napedu i to do chwili, kie¬ dy strumienie wody beda wyplywac w jed¬ nej linji, prostopadlej do osi statku, lecz w przeciwnych kierunkach; wtedy fuch stat¬ ku zostaje zahamowany (fig. 9).Gdy bedziemy obracac oslony w dalszym ciagu w tym samym kierunku, statek zacz¬ nie sie powoli poruszac iwisteoz, a1 diaped wstecz bedzie luajwiekszy, gdy dba) strumie¬ nie wody po dal&zym pólobrocie obu oslon beda wyplywac tzmqwi4i równolegle, lecz w kierunku przeciwnym (fig. 10), anizeli przy polozeniu przedstawipnem na fig, 9. W ra¬ zie koniecznosci mozemy zatrzymac statek natychmiast, gdy obrócimy oba strumienie wlody szybko w polozenie poprizecizine .wzgle¬ dem osi statku.Wielokrotnie dzialajacy mechanizm p- trzymamy przez zastosowanie pojedynczych lub podwójnych turbin, przyczem najlepiej 6tosow!ac te czesci parami1, aby otrzymac równe sily w kierunku ruchu statku i. miec moznosc hamowac statek. Mechanizm wie¬ lokrotnie dzialajacy, przydatny do wyko* nyw^toda róznych manewrów, bedzie sie staie skladal najmniej z 2 czesci, przyczem cze* sci te moga byc umieszczane na teji samej osi pionowej lub na oddzielnych osiach, sy¬ metrycznych wzgledem osi statku, i beda sie obracac w przeciwnych kierunkach, co jednak nie jest koniecznym warunkiem.Fig. 5 przedstawia zastosowanie dwóch turbin podwójnych, umieszczonych syme¬ trycznie do osi podluznej statku. Obie tur¬ biny maja waly c, c2, do których przymo¬ cowane sa dolne lopaltfki a, a2 i tu¬ leje c3, c4, dk których przymocowane sa górne llopatki alf aa. W przedsta- wicmeim lurzajdzenliiu oslony b, b4 posia¬ daja wyloty d, dlt skierowane zgodnie i symetrycznie wzigledem odpowiednich ó* tworów d2, d3 oslon 65, &6 drugiej czesci turbiny podwójnej.Obie oddzielne turbiny podwójne uru¬ chamiane sa w dowolny sposób, kstóry po¬ zwala na nastawianie ich równoczesnie jed- nem tylko urzadzeniem kierowniczem, a sposób ich pracy jest taki sam, jak opisa¬ ny przy jednej turbinie podwójneji (ifitg. 4).Przy wszystkich powyzej opisanych u- rzadzeniach, przy których turbiny znajduja sie nazewnajtrz statku, miozlilwem jest umie¬ szczenie steru przy oslonie. Gdy zastosuje¬ my ster, to musi on lezec w! plaszczyznie osi ttóibdny i strumienia wylotowego wody* Nalezy jednak zawsze uzywac tyle sterów* —¦'3 -ile stosujemy turbin pojedynczych lub pod¬ wójnych. Przy itego rodzaju urzadzeniu, sternik bedzie wykonywal zawsze te same ruchy reka przy sterowaniu statkiem, nie- zaflieznie od1 tegjo ozy rozip|o(tiza|dza siiinilkiemi czy tez nie.Turbiny pojedyncze i podwójne moga byc tez umieszczane wewnatrz) statku, jak to pokazano na fig. U, Taki sposób umie¬ szczenia stosuje sie zwlaszcza do statków, przeznaczonych dla zeglugi1 kanalowej; u- rzadzenie sklada sie w tym wypadku z ko¬ mory / z szerokiem lukowem wycieciem jv Komora ta posiada rure doplywowa m i zamknieta jest iszczjelnde u góry. Przyrzad skladajacy sie z pojedynczej turbiny jest umieszczony w walcowej oslonie k, za¬ mknietej! u spodu i obracajacej sie dosc szczelnie w komorze. Oslona k jest przedlu¬ zona u góry w kosz /, którego cel nizej wy¬ jasnimy. Walcowa oslona k i turbina moga byc pionowo przesuwane w komorze i pn^ystosoiwajne dlo .zmiennego zanurzania statku, zaleznie od tego, czy jest on prózny, czy naladowany.Gdy statek jeist prózny i rura doplywo¬ wa m znajduje sie (powyzej zwierciadla wo¬ dy, opuszcza sie tebaine wraz z oslblna wal¬ cowa wdól komory (fig. 11) tak, iz obie te czesci leza p|oza komjora. Tylko kosz / wchodzi luzno w komore, a jego górne po¬ ziome dtoo lezy ponizej krawedzi jx. Woda ssana przez turbine wchodzi przez otwcry n, umieszczone w kadlubie okretu (fig. 14) i przez wyciecia j\ dio komory i prizelplywa przez kosz druciany lub siatke druciana.Woda wyplywa z turbiny w kierunku strzalki tak, iz strumienie wody wychodza ponizej statku przez olwiory k w ositottiie walcowej, która odjpowiada otworom wylo¬ towym turbiny.Gdy statek jest naladowany, wsuwa sie turbine i jej oslone do komory (fig. 13) f a wpda wchodzi ptzez rure m do komory.Przeplywa ona przez sciany pionowe ko- cza siatkcHwego /, ssaioa jest przez górna czesc turbiny i wypychana przez jej otwory Wylatowa iktóre ptfzy tern polozeniu turbi¬ ny znajduja sie naprzeciw wyciecia /i i otworów n, pozwalajacych na wyplyw stlu¬ mienia wody.Wkoncu, turbina moze byc umieszczona w samym sterze o okretu, jak to pokazano na fig. 15. W sterze znaljldiuje sie woWozias wyciecie oa i ster przechodzi przez os po¬ dluzna turbiny* Opisane i przedstawione1 na rysunkach odmiany napedu statków podlug tego wyj- nalazku nie wyczerpuja istotnej zasady wynalazku} moga byc tu zastosowane urza¬ dzenia dodatkowe, jak tez rozmaitego ro¬ dzaju turbiny.Turbiny moga byc umieszczane zprzodu lub ztylu statku i moga miec tylko jedna serje otworów ssacych w górnej lub dolnej czesci oslony. Z drugiej stfony turbiny al¬ bo tez jedna pojedyncza turbfria, moglyby byc umieszczone na poziomym wale, byle¬ by ich otwory wylotowe byly tak rozmie- sizczioine, izby strTumien Woidy wylotowej znajdowal sie zawsze w plaszczyznie po¬ ziomej. PL