Pierwszenstwo: Opublikowano: 15.III.1968 54860 KI. 21 g, 4/05 MKP H 01 h V^^L UKD Wspóltwórcy wynalazku: mgr inz. Antoni Morawski, inz. Edward Gi- bula Wlasciciel patentu: Zaklady Konstrukcyjno-Mechanizacyjne Przemyslu Weglowego Gliwice (Polska) Tranzystorowy przekaznik bezstykowy Tranzystorowy przekaznik bezstykowy wedlug wynalazku zbudowany na zasadzie wykorzystania efektu Halla, spelnia role czujnika bezstykowego w ukladach automatyki, przystosowany jest do wspólpracy zarówno z ukladami stykowymi jak i bezstykowymi i przeznaczony jest glównie dla ukladów automatyzacji podziemnej trakcji kolo¬ wej, tam wentylacyjnych i naczyn skipowych w kopalniach.Dotychczasowe próby zbudowania stosunkowo prostego, a równoczesnie pewnego w dzialaniu przekaznika bezstykowego na zasadzie wykorzy¬ stania efektu Halla nie spelnily zalozonych wy¬ magan.Przykladem tego moze byc przekaznik bezsty¬ kowy zbudowany na zasadzie wykorzystania efek¬ tu Halla, opisany w polskim patencie numer 49456.Brak stabilizacji temperaturowej wzmacniaczy tranzystorowych, rozbudowany uklad równowaze¬ nia, koniecznosc zasilania z trzech zródel napiecia pradu stalego oraz mala czulosc czynia go niewy¬ godnym do stosowania w praktyce. Celem wyna¬ lazku bylo zbudowanie prostego przekaznika bez¬ stykowego na zasadzie wykorzystania efektu Halla o duzej pewnosci dzialania, przeznaczonego do wspólpracy zarówno z przekaznikami stykowymi jak i bezstykowymi, niewrazliwego na zmiany na¬ piecia zasilajacego i wplyw magnetyzmu szczatko¬ wego pola magnetycznego na stan napiecia na wyjsciu wzmacniacza. Cel powyzszy osiagnieto 20 dozieki zastosowaniu wzmacniacza symetrycznego pradu stalego z dwustanowym stopniem konco¬ wym i regulowanym progiem czulosci oraz podla¬ czeniu koncówek pradowych czujnika Halla po¬ przez oporniki do wspólnego, ze wzmacniaczem, zródla napiecia, a koncówek napieciowych do baz tranzystorów pierwszego stopnia wzmocnienia wzmacniacza.Uklad przekaznika wedlug wynalazku pokazany jest w przykladowym wykonaniu na rysunku, na którym czujnik Halla I umieszczony miedzy dwo¬ ma plytkami skupiajacymi strumien magnetyczny, nieuwidocznionymi na rysunku, podlaczony jest koncówkami napieciowymi do baz tranzystorów 1 i 2 pierwszego stopnia wzmacniacza.Czujnik I i dwustopniowy wzmacniacz syme¬ tryczny II zasilane sa z jednego zródla napiecia stabilizowanego III.Napiecie z wyjscia wzmacniacza II podane jest na wejscie dwustanowego wzmacniacza koncowe¬ go IV. Stabilizator V utrzymuje emitery tranzy¬ storów stopnia koncowego IV na stalym poten¬ cjale ujemnym wzgledem dodatniego bieguna zró¬ dla zasilania A.Czujnik Halla I zasilany jest poprzez oporniki 7 i 8 z tego samego zródla, z którego zasilany jest wzmacniacz.Opornosc czujnika I oraz oporniki 7 i 8 stano¬ wia równoczesnie dzielnik napiecia, ustalajacy od¬ powiedni punkt pracy tranzystorów 1 i 2. Dzieki 5486054860 bezposredniemu polaczeniu koncówek napiecio¬ wych czujnika Halla I z bazami tranzystorów 1 i 2 potencjometr 9 jest wykorzystany równoczesnie do równowazenia napiecia asymetrii czujnika Hal¬ la I i wzmacniacza II. Opornik regulowany 10 w obwodzie emiterów tranzystorów 3 i 4 sluzy do zmiany punktu pracy tych tranzystorów, a tym samym tranzystorów 5 i 6. Przy prawidlowym jego polozeniu potencjal emiterów tranzystorów 3 i 4 a tym samym baz tranzystorów 5 i 6, przy braku sygnalu na wejsciu, jest wyzszy od potencjalu emi¬ terów tranzystorów 5 i S.Tranzystory 5 i 6 sa wiec zatkane, a na ich kolektorttMt panuje napiecie odpowiadajace zeru logicznemu.Dzieki takiemu rozwiazaniu stopnia koncowego napiecie pochodzace od magnetyzmu szczatkowego nie powoduje odtykania tranzystorów 5 i 6.Z chwila pojawienia sie sygnalu uzytecznego w postaci strumienia magnetycznego przechodzacego przez czujnik Halla I, to w zaleznosci od kierunku strumienia wysterowany zostanie tranzystor 1 lub 2. Na kolektorach tych tranzystorów pojawi sie róznica napiec, która po wzmocnieniu w drugim stopniu wzmacniacza zbudowanym na tranzysto¬ rach 3 i 4 wysteruje jeden z tranzystorów 5 lub 6 stopnia koncowego. Na wyjsciu Wy 13 lub Wy 14 pojawi sie napiecie odpowiadajace „jedynce" lo¬ gicznej.Tak zbudowany przekaznik sluzy do wspólpracy z elementami logicznymi. Jezeli w miejsce opor¬ ników 11 i 12 wlaczy sie cewki zestyków zwier- nych przekaznik moze sluzyc do wspólpracy z przekaznikami stykowymi. PL