Pierwszenstwo: 15.VI.1965 Niemiecka Republika Federalna Opublikowano: 10.XL1967 54167 KI. 63 k, 5 MKP B 62 m UKD l/cv Wlasciciel patentu: Fichtel & Sachs A. G., Schweinfurt (Niemiecka Re¬ publika Federalna) Pojazd, zwlaszcza jako zabawka Wynalazek dotyczy pojazdu, zwlaszcza do za¬ bawy, majacego mechanizm napedowy, wal bier¬ ny oraz mechanizm wolnego kola umieszczony miedzy mechanizmem napedowym i walem bier¬ nym wraz z czescia wejsciowa, napedzana przez mechanizm napedowy, czescia wyjsciowa, nape¬ dzajaca wal odbiorczy i sprzeglem jednokierun¬ kowym, wlaczonym miedzy czescia wejsciowa i czescia wyjsciowa.Pojazd tego rodzaju jest znany. W znanym po¬ jezdzie mechanizm wolnego kola znajduje sie zdala od walu biernego. Czesc wejsciowa jest po¬ laczona jednym lancuchem z mechanizmem nape¬ dowym, a czesc wyjsciowa jest polaczona drugim lancuchem z walem biernym. Wynalazek ma na celu uproszczenie ukladu wolnego kola.Zadanie to rozwiazuje sie wedlug wynalazku w ten sposób, ze czesc wejsciowa, czesc wyjscio¬ wa i sprzeglo jednokierunkowe sa osadzone na tulei nasadkowej, która jest nasunieta na wal bierny, a pomiedzy walem biernym i czescia wyjsciowa zespolu wolnego kola znajduje sie sprzeglo bierne.Dla umozliwienia jazdy wstecz, a poza tym dla ¦zapobiezenia, aby przy przesuwaniu pojazdu wstecz mechanizm napedowy nie byl napedzany przez wal bierny, jest pozadane, aby sprzeglo Jednokierunkowe o dwustronnym dzialaniu bylo wyposazone we wspólobracajace sie w kazdym Merunku ruchu urzadzenie sterujace, które za 10 25 30 pomoca sprzegla biegu jalowego jest polaczone z czescia wejsciowa a za pomoca hamulca — z elementem podporowym, tak ze w zaleznosci od kierunku obrotu przybiera dwa rózne poloze¬ nia sterowania wzgledem czesci wejsciowej i przerywa w drugim kierunku obrotu przenoszenie momentu napedowego.Element podporowy moze byc umocowany wzgledem pojazdu nieobrotowego, ale moze byc równiez zespolony z masa bezwladna.Hamulec moze byc hamulcem ciernym.Korzystna odmiana rozwiazania wedlug wyna¬ lazku jest wykonana w ten sposób, ze czesc wejs¬ ciowa i czesc wyjsciowa obejmuje jedna druga wspólosiowo na pewnej czesci swej dlugosci, sprzeglo jednokierunkowe jest umieszczone w przestrzeni pierscieniowej miedzy czescia wejscio¬ wa i czescia wyjsciowa i w razie potrzeby jest przykryte oslona. Ta odmiana ma te zalete, ze czesc zewnetrzna obejmujaca druga czesc wspól¬ osiowo stanowi jednoczesnie zewnetrzna oslone podobnie jak tuleja piasty w sprzegle jednokie¬ runkowym roweru.Inna korzystna odmiana moze byc np. wyko¬ nana w ten sposób, ze czesc wejsciowa jest osa¬ dzona obrotowo na tulei nasadkowej, czesc wyjs¬ ciowa jest osadzona obrotowo na czesci wejscio¬ wej i na tulei nasadkowej, a sprzeglo jednokie¬ runkowe jest umieszczone miedzy lozyskami czes¬ ci wyjsciowej. Inna mozliwosc realizacji korzyst- -5416754167 3 nej odmiany polega na tym, ze czesc wyjsciowa stanowi tuleje nasadkowa, a czesc wejsciowa jest osadzona obrotowo na tulei nasadkowej.Sprzeglo bierne moze byc wykonane jako sprze¬ glo nasadkowe, które wlacza sie przy nasuwaniu tulei nasadkowej na wal bierny. Dzieki temu upraszcza sie montaz zespolu wolnego kola." Sprzeglo jednokierunkowe moze tez byc wyko¬ nane jako sprzeglo zapadkowe. Chcac wykonac na zasadzie dzialania zapadki sprzeglo jednokie¬ runkowe o dwustronnym dzialaniu, mozna tego t; dokonac w sposób, ze stosuje sie dwa rygle za¬ padkowe dzialajace w przeciwnych kierunkach obrotu, a jako urzadzenie sterujace stosuje sie pierscien sterujacy, który z czescia wyjsciowa jest polaczony sprzeglem biegu jalowego, a z ele¬ mentem podporowym za pomoca hamulca, przy czym dla kazdej zapadki przewidziany jest obszar przechwytywania i obszar wylaczania.Sprzeglo jednokierunkowe moze byc jednak równiez wykonane jako sprzeglo ze stozkami za¬ ciskowymi. Chcac wykonac na tej samej zasadzie sprzeglo jednokierunkowe o dwustronnym dziala- laniu mozna tego dokonac w ten sposób, ze sprze¬ glo jednokierunkowe o dwustronnym dzialaniu jest utworzone przez stozek podwójny wkrecany w czesci wejsciowej i polaczony z elementem podporowym za pomoca hamulca, przy czym sto¬ zek podwójny wspóldziala z dopelniajacym stoz¬ kiem podwójnym czesci wyjsciowej.Mechanizm napedowy moze byc mechanizmem pedalowym.Polaczenie miedzy mechanizmem napedowym i zespolem wolnego kola moze byc wykonane za pomoca lancucha.Na rysunku uwidoczniono przyklad wykonania wynalazku, przy czym fig. 1 przedstawia schema¬ tycznie pojazd wedlug wynalazku, fig. 2 — zespól wolnego kola w pojezdzie wedlug wynalazku, fig. 3 — nieznaczna odmiane zespolu wolnego kola, fig. 4 — przekrój wzdluz linii IV—VI na fig. 2 i 3, fig. 5 — inna odmiane zespolu wol¬ nego kola do pojazdu wedlug wynalazku, a fig- 6 — dalsza odmiane zespolu wolnego kola do pojazdu wedlug wynalazku.Pojazd wedlug fig. 1 zawiera rame 10 z kolami 12, wal bierny 14 osadzony w lozyskach 15, kolo napedowe 16, mechanizm napedowy 18, zespól wolnego kola 20 oraz lancuch 22, laczacy mecha¬ nizm napedowy 18 z zespolem wolnego kola 20.Zespól wolnego kola przedstawiony na fig 2, jest umieszczony na tulei nasadkowej 24, która jest osadzona obrotowo na wale biernym 14 za posrednictwem tulei 26 z tworzywa sztucznego.Tuleja nasadkowa 24 jest zabezpieczona przed obracaniem sie za pomoca ramienia ustalajacego 28 umieszczonego na ramie pojazdu 10, jak uwi¬ doczniono na fig. 1.Na tulei nasadkowej 24 jest osadzony pierscien lozyskowy 34, na którym za pomoca lozyska kul¬ kowego 26, jest osadzona czesc wejsciowa 38.Czesc wyjsciowa 40 jest osadzona z jednej stro¬ ny za pomoca lozyska kulkowego 42 na czesci wejsciowej 38 a z drugiej strony za pomoca lo¬ zyska kulkowego 44 na pierscieniu lozyskowym 4 46, który jest osadzony nastawnie na tulei na¬ sadkowej 24. Miedzy czescia wejsciowa 38 i czes¬ cia wyjsciowa 40 jest umieszczone sprzeglo jed¬ nokierunkowe 48. 5 Sprzeglo jednokierunkowe stanowi sprzeglo za¬ padkowe o dwustronnym dzialaniu, jak to przed¬ stawiono szczególowo na fig. 4. Obsada zapadko- kowa 50 jest polaczona sprzeglem klowym 52 z czescia wejsciowa 38. Obsada podtrzymuje dwie zwrócone w przeciwnych kierunkach zapadki 54 i 56, które sa napiete za pomoca obejmujacej je sprezyny pierscieniowej 58, tak iz swymi ostrymi koncami sa przechylane na zewnatrz w kierunku promieniowym i wspóldzialaja ze wspólnym uze¬ bieniem zapadkowym 60 na tulei piastowej 40.Z uzebieniem" zapadkowym 60 wspóldziala za¬ wsze tylko jedna z zapadek 54, 56, co dokonuje urzadzenie sterujace 62. Urzadzenie sterujace 62 zawiera pierscien sterujacy 64, który jest pola¬ czony przez tarcie z elementem podporowym 66, który z kolei jest osadzony nieobrotowo na tulei nasadkowej 24. Oprócz tego pierscien sterujacy 64, jest polaczony sprzeglem biegu jalowego z obsada zapadkowa 50, przy czym sprzeglo jalowe jest utworzone przez wystep 68 pierscienia steruja¬ cego 64 i powierzchnie oporowe 70, 72 obsady za¬ padkowej 50. Pierscien sterujacy 64 obejmuje za¬ padki 54, 56 i dla kazdej z nich jest przewidzia¬ ny jeden otwór przechwytowy 74 lub 76. Do ot¬ woru przechwytowego 74 nalezy krawedz wyla¬ czajaca 78 i obszar wylaczania 80 i obszar wy¬ laczania 81.Czesc wyjsciowa 40 jest polaczona sprzeglem biernym 82 z walem biernym . 14. Sprzeglo bierne 82 sklada sie z kolnierza 84, osadzonego na wale biernym 14, i z kolnierza 86 na czesci wyjscio¬ wej 40. Zagiety wystep 88 kolnierza 84 jest wpu¬ szczony do wyciecia 90 kolnierza 86.Dzialanie opisanego wyzej zespolu wolnego ko¬ la jest nastepujace: gdy czesc wejsciowa 38, a wraz z nia obsada zapadkowa 50, jest napedzana za pomoca mechanizmu napedowego 18 w kierun¬ ku strzalki, pokazanej na fig. 4, wówczas piers¬ cien sterujacy 64 przyjmuje zaznaczone na fig. 4 polozenie wzgledne w stosunku do obsady zapad¬ kowej 50 okreslone przez wspóldzialanie wystepu 68 i powierzchnie oporowe 70. Zapadka 74 prze¬ chodzi przez otwór przechwytowy 74 do uzebienia zapadkowego 60 i pociaga czesc wyjsciowa 40 w kierunku strzalki. Czesc wyjsciowa 40 obraca za pomoca sprzegla biernego 82 wal bierny 14, który napedza kola 16. Gdy kola obracaja sie szybciej niz mechanizm napedowy, np. podczas jazdy z góry, to wówczas z czesci wyjsciowej 40 nie moze byc przenoszony moment na czesc wejsciowa 38, gdyz, jak pokazano na fig. 4, zapadka 56 jest utrzymywana przez strefe wylaczania 81 piers¬ cienia sterujacego 64 poza wspóldzialaniem z uze¬ bieniem zapadkowym 60.Przy zmianie kierunku obrotu, obsada zapadko¬ wa 50 obraca sie w kierunku odwrotnym do strzalki na fig. 4 Pierscien sterujacy 64 zostaje zahamowany na skutek tarcia na elemencie pod¬ porowym 66 i nie obraca sie dopóty, dopóki po¬ wierzchnia oporowa 72 nie zetknie sie z wyste- 15 20 25 30 35 40 45 50 55 6054167 pem 29. Na skutek tego przekrecenia pierscienia sterujacego 64 wzgledem obsady zapadkowej 50, przesuwa sie krawedz wylaczania 78 i nastepnie strefa wylaczania 79 po zapadce 54 i odchyla ja z zasiegu wspóldzialania z uzebieniem zapadko¬ wym 60. Jednoczesnie nastepuje pokrycie sie za¬ padki 56 z otworem przechwytowym 76, wskutek czego odtad zapadka 56 wspóldziala z uzebieniem zapadkowym 60 i zabiera element wyjsciowy 40 w drugim kierunku obrotu. Gdy w tym drugim kierunku obrotu czesc wyjsciowa 40 obraca sie szybciej niz czesc wejsciowa, wówczas na skutek wylaczenia teraz zapadki 54 nie ma przenoszenia momentu z czesci wyjsciowej 40 na czesc wejs¬ ciowa 38.W odmianie wykonania wedlug fig. 3 jednako^ we czesci maja te same oznaczenia jak w od¬ mianie wedlug fig. 2. Jedyna róznica w porów¬ naniu z odmiana wedlug fig. 2 polega na tym, ze element podporowy 66 nie jest polaczony jak na fig. 2 z ramieniem ustalajacym, lecz z masa bez¬ wladna 92.W odmianie wykonania weeto* fig. S równiez; jest widoczny wal bierny 14. Na tym wale jest umieszczona tuleja nasadkowa 110, lecz nieobro- towo dzieki temu, ze trzpien 112 przechodzacy przez wal bierny 14 w kierunku promieniowym wchodzi do wyciecia 114 tulei nasadkowej 110.Tuleja nasadkowa 110 stanowi czesc wyjsciowa, a trzpienie 112, 114 tworza sprzeglo bierne. Na tulei nasadkowej 110 jest osadzone obrotowo za pomoca pierscienia lozyskowego 116 kolo lancu¬ chowe 118 polaczone z czescia wejsciowa 120.Czesc 120 jest obsada dla zapadek 122, 124L z któ¬ rych na tej figurze widac tylko jedna. Zapadki 122, 124 wspóldzialaja z uzebieniem wewnetrznym 126 na tulei nasadkowej 110. Zapadki 122, 124, podobnie jak zapadki 54, 56 odmiany wedlug fig. 4, sa zwrócone w przeciwnych kierunkach.Z zapadkami 122, 124, podobnie jak z zapadkami -wedlug odmiany pokazanej na fig. 4, wspóldziala urzadzenie sterujace 128 z pierscieniem steruja¬ cym 130, który, podobnie jak pierscien sterujacy odmiany wedlug fig. 4, jest polaczony sprzeglem biegu jalowego z czescia wejsciowa 120, stano¬ wiaca obsade zapadkowa i przylega z tarciem do kolpaka 132, który za pomoca nie przedsta¬ wionej na rysunku dzwigni ustalajacej 134 na obudowie pojazdu jest zabezpieczony przed obra¬ caniem sie. W celu umocowania dzwigni ustala¬ jacej na kolpaku 132 znajduje sie powierzchnia wielograniasfa 136.Tuleja nasadkowa 110 jest zabezpieczona za pomoca elementu zabezpieczajacego 138 przed przesunieciem poosiowym.Gdy kolo lancuchowe 118 jest napedzane od me¬ chanizmu napedowego 18 za pomoca lancucha 22, to czesc wejsciowa 120 w zaleznosci od kierunku obrotu zabiera za pomoca zapadki 122 lub 124 tuleje nasadkowa dzialajaca jako czesc wyjscio¬ wa 110 i tym samym za pomoca sprzegla biernego H12, 114 napedza wal bierny 14. Gdy czesc wyjs¬ ciowa 110 obraca sie szybciej niz czesc wejsciowa .120, np. podczas jazdy z góry, i gdy kierunek ob- 10 15 20 25 30 35 40 45 50 55 60 65 6 rotu ulega zmianie, to nastepuje takie same dzia¬ lanie jak w odmianie wykonania wedlug fig. 1—4.W odmianie wykonania wedlug fig. 6 jest rów¬ niez uwidoczniony wal bierny 14. Na wale jest osadzona tuleja nasadkowa 210. Tuleja nasadko¬ wa 210 jest zabezpieczona przed obrotem za po¬ moca dzwigni ustalajacej 212 na obudowie poja¬ zdu. Na tulei nasadkowej 210 jest osadzony piers¬ cien lozyskowy 214. Na tym pierscieniu jest osadzona za pomoca lozyska kulkowego 216 czesc wejsciowa 218. Na czesci wejsciowej 218 jest osa¬ dzona za pcjmoca lozyska kulkowego 220 czesc wyjsciowa 222, która z drugiej strony jest osadzo¬ na za pomoca lozyska kulkowego 224 na piers¬ cieniu lozyskowym 226 tulei nasadkowej 210. Czesc wejsciowa 218 jest polaczona sprzeglem biernym 228 z walem biernym 14.Na czesci wejsciowej 218 polaczonej z kolem lancuchowym 230 i przylaczonej za pomoca tego kola do mechanizmu napedowego 18 jest osadzo¬ ny w sposób pokretny za pomoca stromego gwin¬ tu wewnetrznego i zewnetrznego 232 lub 234 sto¬ zek podwójny 236. Stozek podwójny ma powierz¬ chnie stozkowa 238, przeciwlegla wzgledem po¬ wierzchni stozkowej 240 czesci wyjsciowej 222, oraz powierzchnie stozkowa 242 przeciwlegla wzgledem powierzchni stozkowej 244 czesci wyjs¬ ciowej 222. Stozek 236 jest poza tym polaczony ciernie za posrednictwem sprezyny hamulcowej 246 z tuleja nasadkowa 210.Gdy czesc wejsciowa 218 zostanie obrócona w jednym kierunku obrotu, to stozek podwójny 236 hamowany przez sprezyne hamulcowa 246 prze¬ kreca sie tak dlugo, dopóki stozkowa powierz¬ chnia 238 nie zejdzie sie z powierzchnia stozkowa 240 i wówczas czesc wyjsciowa 222 jest pociaga¬ na w tym kierunku obrotu przez czesc wejsciowa 218, a czesc wyjsciowa 222 pociaga wal wyjscio¬ wy 14 za posrednictwem sprzegla biernego 228.Gdy czesc wejsciowa 218 jest napedzana za po¬ moca kola lancuchowego 230 w drugim kierunku obrotu, to stozek podwójny 236 przekreca sie w lewo, jak na rysunku, dopóki nie spotkaja sie powierzchnie stozkowe 242 i 244 i wówczas znowu czesc wyjsciowa 222 jest pobiagana przez czesc wejsciowa 218 i tym samym jest napedzany wal bierny 14. Gdy powierzchnia stozkowa 238 wspól¬ dziala z powierzchnia stozkowa 240, wówczas po¬ wierzchnia 242 i 244 nie wspóldzialaja, i od¬ wrotnie. Oznacza to, ze zawsze gdy naped odby¬ wa sie w jednym okreslonym kierunku obrotu, to przenoszenie momentu obrotowego w drugim kierunku jest przerwane i nie jest on przenoszony z czesci wyjsciowej na czesc wejsciowa, gdy czesc wyjsciowa obraca sie szybciej niz czesc wejsciowa.W odmianie wedlug fig. 6 tuleja nasadkowa 210 przejmuje jednoczesnie dzialanie elementu pod¬ porowego. Urzadzenie sterujace jest utworzone przez wkrecone jeden w drugi strome gwinty 232, 234 a sprzeglo biegu jalowego — przez wspóldzia¬ lajace powierzchnie stozkowe 238, 240, jak rów¬ niez 242, 244. Hamulec stanowi sprezyna hamu¬ jaca 246.7 54167 8 PL