Pierwszenstwo: Opublikowano: 05.111.1965 (P 107 776) 05.111.1964 Wielka Brytania 20.X.1967 53986 nA^M KI.MKP B 22 d UKD Wlasciciel patentu: Chloride Technical Services Limited, Manchester (Anglia) Sposób wytwarzania formy do odlewów cienkosciennych i forma do stosowania tego sposobu Wynalazek dotyczy sposobu wytwarzania form do odlewów cienkosciennych, zwlaszcza form do odle¬ wów w rodzaju kratowych elektrod akumulatoro¬ wych.Dotychczas podczas wykonywania odlewów7 tego rodzaju zachodza w wiekszym lub w mniejszym stopniu termiczne odksztalcenia form, powodowane stykaniem sie jednej powierzchni kazdej polówki formy z goracym metalem, np. olowiem, przy jedno¬ czesnym w mniejszym stopniu nagrzewaniem sie powierzchni przeciwleglej, a nawet w pewnym stopniu chlodzeniem powietrznym. Wskutek takze nierównomiernego nagrzewania sie powierzchni form, srodkowe czesci elementów formy wygina¬ ja sie ku sobie, co znowu powoduje zmniejszenie grubosci odlewu w tych miejscach.Niedogodnosci dotychczasowego sposobu wytwa¬ rzania form do cienkosciennych odlewów usuwa sposób wedlug wynalazku, polegajacy na tym, ze przynajmniej jedna z dwóch polówek formy, posia¬ dajacych wneki formujace utworzone w powierzch¬ niach styku tych polówek wygina sie tak, ze pod¬ czas obróbki powierzchni roboczej formy po¬ wierzchnia ta przybiera nieznacznie wypukle za¬ krzywienie.Stwierdzono, ze jezeli forma ma pierwotnie taki ksztalt, ze w stanie zimnym jest lekko podwójnie wypukla, to umozliwione jest skompensowanie jej termicznego odksztalcenia, co pozwala na znaczne polepszenie dokladnosci odlewów pod wzgledem ich grubosci i wymiarów. 10 15 Jezeli forma jest przeznaczona do odlewania cien¬ kiej kratki, wówczas przy sposobie wedlug wyna¬ lazku stosuje sie równiez obrabianie wTypuklej po¬ wierzchni styku form na plasko przed wykonywa¬ niem w niej wspomnianych wnek.Najlepiej jezeli w czasie obróbki zasadniczo pro¬ stokatnej plyty majacej tworzyc polówke formy, brzegi powierzchni przeciwlegle wzgledem po¬ wierzchni formujacej sa docisniete do bloku napre¬ zajacego, podczas gdy srodkowa czesc powierzchni jest utrzymywana w pewnej odleglosci od plasz¬ czyzny brzegów. W ten sposób blok moze miec plas¬ ka powierzchnie z wystajacymi rozporkami dla utrzymania srodkowej czesci plyty w pewnej od¬ leglosci od plaszczyzny, a tym samym uzyskania potrzebnego przy obróbce wygiecia plyty.Wynalazek dotyczy równiez formy wykonanej tym sposobem. Forma wedlug wynalazku do odle- 20 wania cienkich krat sklada sie z dwóch polówek z wnekami formujacymi, utworzonymi w ich po¬ wierzchniach styku i ma w stanie zimnym po¬ wierzchnie styku tak uksztaltowane, ze miedzy ich srodkowymi czesciami istnieje szczelina, która zwe¬ za sie przynajmniej w kierunku jednego z brzegów.Wynalazek dotyczy równiez sposobu odlewania kokilowego krat elektrod akumulatorowych przy uzyciu takich form oraz samych krat elektrod aku¬ mulatorowych odlewanych w tych formach. 30 Wedlug jednej z odmian wynalazku krzywizna plyty w poblizu jednego brzegu w plaszczyznie rów- 5398653986 noleglej do tego brzegu jest znacznie wieksza niz w poblizu przeciwleglego brzegu w plaszczyznie równoleglej do tego brzegu. Mozna to osiagnac np. przez zastosowanie rozporki umieszczonej mimo- srodowo wzgledem powierzchni plyty, poniewaz 5 podczas grawitacyjnego odlewania kokilowego kra¬ ty temperatura formy bedzie na ogól najwyzsza w tym punkcie, gdzie roztopiony metal jest wlewa¬ ny do formy, co ma miejsce zwykle w obszarze srodkowym, przesunietym jednak w kierunku miej- 10 sca doprowadzenia metalu.^Wynalazek jest wyjasniony na przykladzie uwi¬ docznionym na rysunku, na którym fig. 1—3 wy¬ jasniaja zasade wynalazku, przy czym fig. -1 przed¬ stawia w przekroju plyte polowy formy przymoco- 15 wana do bloku naprezajacego, fig. 2 — forme za¬ wierajaca dwie takie plyty w stanie zimnym i fig. 3 — forme zawierajaca dwie takie plyty w stanie roboczym czyli goracym, fig. 4 przedstawia widok bloku naprezajacego z przodu, a fig. 5 i 6 — prze- 20 kroje wzdluz linii 5—5 oraz 6—6 na fig. 4, przy czym plyta, formy jest przymocowana srubami do blcku naprezajacego.Forma do odlewania krat z olowiu, np. plyt aku¬ mulatorów kwasowych sklada sie jak zwykle 25 z dwóch na ogól prostokatnych polówek 10 i 11.Kazda polówka po obróbce zgrubnej jest umoco¬ wana na ciezkim stalowym bloku naprezajacym 12 i zwrócona do tego bloku swa zewnetrzna po¬ wierzchnia 14, przeciwlegla wzgledem powierzchni 30 bedacej powierzchnia wewnetrzna czyli robocza.Miedzy srodkowa czescia plyty i blokiem jest umieszczona rozporka 15, natomiast czesci brzegowe plyty sa przymocowane srubami do bloku, co zmu¬ sza plyte do przybrania lekko zakrzywionego 35 ksztaltu z uwypukleniem powierzchni roboczej. Na¬ lezy podkreslic, ze rozmiary zakrzywienia sa poka¬ zane na rysunku z duza przesada. Powierzchnie wypukla 16 plyt obrabia sie na plasko, co zaznaczo¬ no liczba 17, a zlobki wglebienia formy kraty zosta- 40 ja naciete, jak to zaznaczono liczba 18. Po zakon¬ czeniu obróbki plyte formy zdejmuje sie z bloku naprezajacego, przy czym przybiera ona natych¬ miast taki ksztalt, ze powierzchnia formujaca 17 jest nieznacznie wklesla (fig. 2). W ten sposób, jak 45 to uwidoczniono na fig. 2, gdy dwie plyty formy sa zlozone, to powstaje miedzy nimi przestrzen, która zweza sie nieznacznie w kierunku brzegów, wsku¬ tek czego w przekroju przypomina soczewke dwu- wypukla. 50 Podczas pracy formy cieplo doprowadzone do wewnetrznych wkleslych powierzchni powoduje ich rozszerzenie sie i takie odksztalcenie polówek form, ze powierzchnie wewnetrzne staja sie znowu plas¬ kie. W tych warunkach formy daja dokladne odle- 55 wy o równomiernej grubosci.Wymiary i szczególy urzadzenia moga byc oczy¬ wiscie zmieniane w szerokich granicach w zalez¬ nosci od wymagan, a jedno z takich urzadzen przedstawiono na fig. 4—6. W urzadzeniu tym, 60 przeznaczonym do odlewania pary plyt w pojedyn¬ czym odlewaniu, plyta formy ma w przyblizeniu wymiary 265X435 mm i w tym przypadku blok na¬ prezajacy 12 moze miec grubosc od 72 do 96 mm.Plyta jest przymocowana do bloku 12 w czterech 65 punktach w poblizu brzegów za pomoca srub 20, przechodzacych przez otwory wywiercone w bloku i wkreconych w nagwintowane otwory 24 w plycie.Rozporka 15 ma ksztalt malego klina pasujacego do zlobka klinowego 21, przy czym nalezy zauwa¬ zyc, ze jest on umieszczony nie posrodku plyty lecz znacznie blizej jednego brzegu 22 niz przeciwlegle¬ go brzegu 23. W zwiazku z tym nalezy zaznaczyc, ze zakrzywienie plyty w punkcie blizszym od brzegu 22 w plaszczyznie równoleglej do-tego brzegu, np. jak to pokazano na fig. 5, jest znacznie wieksze niz zakrzywienie w plaszczyznie równoleglej i zblizonej do przeciwleglego brzegu 23, np. jak to zaznaczono na fig. 6. Zakrzywienie w tej wlasnie plaszczyznie moze byc jednak znikome. Taka konstrukcje przy¬ jeto celowo dla uwzglednienia faktu, ze podczas odlewania kokilowego temperatura formy w miej¬ scu wlewania plynnego metalu jest na ogól wyzsza niz w punktach odleglych od tego miejsca. W ten sposób, w przykladzie wykonania przedstawionym na fig. 4—6, wglebienie dla kraty jest tak polozone, ze metal zalewany jest posrodku formy od strony odpowiadajacej brzegowi 22.Wielkosc zakrzywienia moze byc zmieniana przez zastosowanie klinów róznej grubosci lub tez moze byc uzyty klin o stalej grubosci, a pomiedzy klinem i dnem zlobka moga byc wkladane cienkie podklad¬ ki stalowe.Nalezy podkreslic, ze wynalazek nie ogranicza sie do opisanego przykladu wykonania. W szczególnos¬ ci, podkladka 15 moze nie byc umieszczona tak, ze zajmuje tylko mala powierzchnie plyty, lecz moze miec ksztalt wyrobiony, przeznaczony do wytwo¬ rzenia specjalnej trójwymiarowej krzywizny plyty. PL