Pierwszenstwo: Opublikowano: 01.VIII.1964 (P 105 375) 15.IX.1967 53882 KI. 42 h, 2 MKP T. 02 h CZYTELNIA MMFHUimi*' k (wm) jX\0O Wspóltwórcy wynalazku: inz. Tadeusz Wagnerowski, mgr inz. Tadeusz Kryszczynski, mgr inz. Hanna Fuszara Wlasciciel patentu: Polskie Zaklady Optyczne Przedsiebiorstwo Panstwo¬ we Wyodrebnione, Warszawa (Polska) Okular o ciaglym zmiennym powiekszeniu Przedmiotem wynalazku jest uklad optyczny okulara przeznaczonego do uzyskiwania ciaglego zmiennego powiekszenia w przyrzadach optycz¬ nych.Znane sa i dotychczas stosowane okulary o cia¬ glym zmiennym powiekszeniu, w których zmien¬ nosc powiekszenia uzyskuje sie na drodze badz przemieszczania samego kolektywu, badz prze¬ mieszczania kolektywu i soczewki ocznej.Okulary ze stala soczewka oczna i z przemiesz¬ czanym kolektywem pozwalaja uzyskiwac niewiel¬ ka zmiane powiekszen. Wspólczynnik zmiany po¬ wiekszenia okreslony stosunkiem najwiekszego po¬ wiekszenia do najmniejszego nie przekracza w tych przypadkach 1,5. Okulary, w których .prze¬ mieszcza sie kolektyw i soczewka oczna pozwala¬ ja uzyskac wspólczynnik zmiany powiekszen okolo 2, ale okular tego typu ma nastepujace niedogod¬ nosci: koniecznosc przesuwu soczewki ocznej i nie¬ liniowosc zaleznosci przesuwów soczewki ocznej i kolektywu. W okularach ze stala soczewka oczna i ruchomym kolektywem, zakres zmiany powiek¬ szen jest zawezony ze wzgledu na to, ze przy wiekszych zmianach powiekszen zachodziloby znaczne przemieszczenie ogniska przedmiotowego okulara powodujac spadek ostrosci obrazu. W oku¬ larach z ruchoma soczewka oczna i ruchomym kolektywem zachodzi koniecznosc przesuwania oka podczas obserwacji, co pociaga za soba zmniejsze¬ nie sprawnosci poslugiwania sie przyrzadem oraz 10 15 30 zmeczenie oka obserwatora. Nieliniowosc zaleznosci przesuwu soczewek spowodowana koniecznoscia zapewnienia ostrosci obrazu w calym zakresie po¬ wiekszen, wymaga skomplikowanego i kosztowne¬ go mechanizmu przesuwu.Celem wynalazku jest usuniecie tych niedogod¬ nosci przez zastosowanie ukladu optycznego skla¬ dajacego sie z nieruchomego czlonu od strony oka i ruchomych czlonów z liniowa zaleznoscia prze¬ suwów, przy których przemieszczenie ogniska przedmiotowego jest tak male, ze nie powoduje zmiany ostrosci obrazu w calym zakresie po¬ wiekszen przy wspólczynniku zmiany powiekszen nie mniejszym niz 2.Czlon nieruchomy o ogniskowej dodatniej znaj¬ duje sie po stronie oka obserwatora. Pierwszy czlon ruchomy od strony obiektywu ma ogniskowa ujemna, drugi czlon ruchomy — ogniskowa do¬ datnia. Czlony ruchome przyblizaja sie i oddalaja sie od siebie w ten sposób, ze ich przesuwy linio¬ we wzdluz osi sa równe, lecz przeciwnie skiero¬ wane. Ogniskowe wszystkich czlonów i polozenie czlonu nieruchomego sa tak dobrane, ze przy prze¬ suwach czlonów ruchomych zmienia sie w sposób ciagly powiekszenie okulara a jego ognisko przed¬ miotowe oraz zrenica wyjsciowa przemieszczaja sie tak nieznacznie, ze nie zachodzi potrzeba re¬ gulacji ostrosci i przemieszczenia oka wzgledem czlonu nieruchomego, przy czym ogniskowe okula¬ ra sa dodatnie w calym zakresie zmiany powiek- 5388253882 3 szen. Równe, lecz przeciwnie skierowane liniowe przesuwy czlonów ruchomych umozliwiaja zasto¬ sowanie znanych prostych mechanizmów przesu¬ wów, jak przekladnie srubowe, zebatkowe, dzwig¬ niowe, ciegnowe.Przedmiot wynalazku jest uwidoczniony w przy¬ kladach wykonania na rysunku na którym fig. 1 przedstawia uklad optyczny okulara o ciaglym zmiennym powiekszeniu, fig. 2 — dane konstruk¬ cyjne ukladu optycznego szczególowego rozwiaza¬ nia okulara wedlug wynalazku. Uklad optyczny okulara sklada sie z trzech czlonów: ruchomego &zjpnu 1 o ogniskowej ujemnej, ruchomego czlo¬ nu 2 o ogniskowej dodatniej i nieruchomego czlo¬ nu 3 o ogniskowej dodatniej. Czlony ruchome 1 i 2 sa przesuwane wzdluz ósi w przeciwnych kierun¬ kach. W,lcaz4ym polozeniu tych czlonów ich odle¬ glosci 1 oc punktu 4 sa 'równe. Zmienne odleglosci pomiedzy czlonami 1 i 2 oraz 2 i 3 sa oznaczone od¬ powiednio przez si i S2. Punkt 4 znajduje sie w stalej odleglosci od nieruchomego czlonu 3.W przykladzie rozwiazania okulara wedlug wy¬ nalazku, czlony 1, 2 i 3 sa dubletami sklejonymi, soczewek o promieniach krzywizn ri, r*, r3, n, rs, ri, r7, rs, rt i grubosciach di, cU, ds, d4; ds, d*. Pro¬ mienie krzywizn ri i r*; rs i rs; r« i n maja parami te sama wartosc bezwzgledna. Przykladem wy¬ konania okulara o ciaglym zmiennym powieksze- 20 25 niu w ukladzie optycznym wedlug wynalazku jest okular o powiekszeniu od 6,3 x do 12,5 x o danych konstrukcyjnych przedstawionych na rysunku fig. 2. Przy ustawieniu okulara na 0 dioptrii przy po¬ wiekszeniu 12,5 x, zdolnosc zbierajaca soczewki dla pozostalych powiekszen nie przekracza ± 1 dioptria.Odleglosc zrenicy wejsciowej od ogniska przed¬ miotowego okulara wynosi okolo 177 mm. Kat po¬ la widzenia okulara w podanym zakresie powiek¬ szen miesci sie w granicach od 28 do 38°. PL