Pierwszenstwo: Opublikowano: 26.11.1966 (P 103 841) 18.111.1967 52851 Xl. 81 a, 12/03 MKP A 62 c UKD A Sj2 Wspóltwórcy wynalazku: mgr inz. Eugeniusz Bak, Karol Bialucha Wlasciciel patentu: Katowickie Zaklady Wyrobów Metalowych, Kato¬ wice (Polska) Zawór do gasnic tetrowych Przedmiotem wynalazku jest malogabarytowy jednowrzecionowy zawór do gasnic tetrowych za¬ opatrzony w uszczelke ksztaltowa wykonana z ela¬ stycznego tworzywa.Dotychczasowe zawory do gasnic tetrowych sa zaopatrzone w dwuczesciowe wrzeciono uszczel¬ nione w korpusie dlawica z dociskiem srubowym lub uszczelka plaska z dociskiem sprezynowym.Tak wykonane zawory maja szereg wad i niedo- magan. Dwuczesciowe wrzeciono skladajace sie z wrzeciona dolnego i górnego stosowano w celu uzyskania dla wrzeciona górnego luzu przy obro¬ cie wrzecionem, który potrzebny jest do zerwania plomby gasnicy przed jej zadzialaniem. Polacze¬ nie dolnej czesci wrzeciona z górna wykonywano na zasadzie luznego czopa, dzieki czemu przy ob¬ rocie czesci górnej, dolna czesc byla obrócona nie¬ co pózniej po wykonaniu jalowego obrotu czescia górna wrzeciona i po zerwaniu plomby zalozonej na pokretce gasnicy. Dwuczesciowe wrzeciono mia¬ lo jednak te ujemna ceche, ze powodowalo duze powiekszenie korpusu i calego gabarytu zaworu.Uszczelnienie wrzeciona w korpusie zaworu za pomoca dlawicy lub plaskiej uszczelki z docisko¬ wa sprezyna, zajmowalo równiez duzo miejsca i pod wzgledem technologicznym bylo dosc trudne w wykonaniu.Wszystkie dotychczasowe wady i niedomagania zostaly usuniete dzieki zastosowaniu w zaworze specjalnej konstrukcji jednolitego, niedzielonego 10 15 20 25 30 2 wrzeciona, przy którym wymagany luz do zerwa¬ nia plomby osiagnieto przez odpowiednie osadze¬ nie pokretla zaworu na wrzecionie, dzieki zasto¬ sowaniu celowo uksztaltowanej uszczelki majacej w przekroju poprzecznym ksztalt podobny do li¬ tery „T", oraz dzieki zastosowaniu takiego ksztal¬ tu wrzeciona zwlaszcza jego czesci umieszczonej w korpusie które przy calkowicie otwartym zawo¬ rze kontaktuje sie z celowo uksztaltowana usz¬ czelka i uniemozliwia dzialanie czynnika cisnienio¬ wego na uszczelnienie zaworu. Uszczelka wedlug wynalazku nie wymaga zastosowania dodatko¬ wych elementów dociskowych i sprezynowych, dzieki temu dziala pewnie i nie utrudnia wyko¬ nywania ruchu obrotowego wrzeciona. Uszczelnia¬ jacy docisk uszczelki do wrzeciona jest samoczyn¬ ny poniewaz dokonywany jest przez cisnienie czynnika przeplywajacego przez zawór, przy czym wielkosc tego docisku korzystnie zmienia sie, w zaleznosci od wysokosci cisnienia przeplywaja¬ cego czynnika. Wielka zaleta, a jednoczesnie cecha takiej konstrukcji jest osiagniecie duzej szczelno¬ sci i pewnosci dzialania zaworu z jednoczesnym duzym zmniejszeniem wymiarów gabarytowych i kosztów wykonania.Zawór do gasnic tetrowych wedlug wynalazku jest uwidoczniony w przykladowym wykonaniu na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia zawór w przekroju wzdluz jego osi, fig. 2 — w prze¬ kroju wzdluz linii A-A zaznaczonej na fig. 1, 5285152851 a fig. 3 — szczegól B wi znacznym powiekszeniu.Zawór sklada sie z korpusu 1, z osadzonego w nim obrotowo na gwincie 2 jednolitego niedzie- lonego wrzeciona 3, z uszczelniajacej korpus 1 wzgledem wrzeciona 3 elastycznej uszczelki 4 5 majacej w przekroju poprzecznym ksztalt podobny do litery „T", z nakretki 5 wkreconej do korpusu 1 mocujacej uszczelke 4 w zaworze, oraz z po¬ kretla 6 osadzonego na wystajacej na zewnatrz koncówce wrzeciona3. 10 Osadzona wewnatrz korpusu czesc wrzeciona 3 jest zaopatrzona od dolu na czolowej stronie w uszczelke 7 zamykajaca wylotowy otwór 8 za¬ woru, a od góry w odsadzenie 9 z wycieciem 10 odpowiadajacym ksztaltowi skosnego wystepu 4a i5 uszczelki 4. Podczas calkowicie otwartego zaworu, gdy wrzeciono znajduje sie w polozeniu górnym, jego odsadzenie 9 opiera sie o pozioma czesc 4b uszczelki 4 odcinajac dostep przeplywajacego czynnika do tej uszczelki oraz dodatkowo uszczel- 2o niajac korpus 1. Podczas otwierania zaworu gdy odsadzenie 9 zaworu nie naciska jeszcze uszczel¬ ki 4, przedostajace sie do przestrzeni 11 cisnienie czynnika z komory 1£ wywiera nacisk na skosny wystep 4a elastycznej uszczelki 4 zapewniajac sku- 25 teczne uszczelnienie korpusu 1 wzgledem wrze¬ ciona 3. Osiagnieto to dzieki temu, ze pod wply¬ wem cisnienia tak uksztaltowana elastyczna usz¬ czelka 4, z jednej strony swoim wystepem 4a do¬ ciska do wrzeciona 3, a z drugiej strony za porno- 30 ca drugiego wystepu 4c dzialajacego jak klin, wciska sie pomiedzy nakretke 5 a wrzeciono 3.W rozwiazaniu wedlug wynalazku, wstepnym usz¬ czelnieniem kadluba wzgledem wrzeciona jest gwint 2, jednak calkowite wymagane uszczelnie- _r nie osiagnieto przez zastosowanie ksztaltowanej uszczelki 4. Opisana konstrukcja uszczelki 4 o róznorodnym dzialaniu i podwójnym uszczelnie¬ niu, zapewnia calkowita szczelnosc wokól trzpie- ria wrzeciona 3.Wymagany luz obrotu pokretla 6 potrzebny do zerwania plomby przed otwarciem zaworu, osiag¬ nieto przez odpowiednie osadzenie i zamocowanie tego pokretla na wystajacej z korpusu 1 konców¬ ce wrzeciona 3. W tym celu koncówka wrzeciona 3 w przekroju poprzecznym ma najpierw ksztalt rombu 13 na którym jest osadzona podkladka 14 z takim samym otworem rombowym oraz pokretlo 6 z prostokatnym otworem 15, a nastepnie jest za¬ opatrzona w gwint 16 dla nakretki 17, przy czym 40 45 pomiedzy nakretka 17 a pokretlem 6 jest umiesz* czona podkladka 18 z otworem rombowym oraz elastyczny element 19 eliminujacy luzy pomiedzy tymi czesciami i zapobiegajacy drganiom tych cze¬ sci w czasie przewozu gajsnicy na pojazdach me¬ chanicznych. Prostokatny otwór 15 w stosunku do koncówki wrzeciona majacej ksztalt rombu 13, po¬ zwala na obrót pokretla 6 i zerwanie plomby przed obrotem wrzeciona i otwarciem zaworu. Na¬ tomiast przez docisk podkladki 18 z otworem rom¬ bowym, nakretka 17 zabezpieczona jest przed od¬ kreceniem. Po otwarciu zaworu, to jest po wy¬ kreceniu wrzeciona 3 w polozenie górne az do oparcia sie odsadzenia 9 o pozioma czesc 4b usz¬ czelki 4, czynnik (tetra) pod duzym cisnieniem wyplywa z butli gasnicy nie pokazanej na rysun¬ ku poprzez otwór do komory 12 zaworu, a na¬ stepnie do dyszy wylotowej wkreconej do krócca 19 zaworu. PL