Opublikowano: 15.IX.1966 52008 94 u l/Al./ KL 81 H, l/Ot MKP G 01 UKD r srfao BIBLIOTEKA' Urzedu Patentowego Twórca wynalazku: inz. Zbigniew Drozdowski Wlasciciel patentu: Zaklady Wytwórcze Przyrzadów Pomiarowych „ERA" Przedsiebiorstwo Panstwowe, Warszawa (Polska) Uklad optyczny galwanometru Przedmiotem wynalazku jest uklad optyczny gal¬ wanometru z dwoma wskaznikami (plamkami) swietlnymi.Wsród elektrycznych przyrzadów pomiarowych galwanometry stanowia grupe przyrzadów labora¬ toryjnych, sluzacych do dokladnych pomiarów wartosci elektrycznych. Stad tez uklad wskazni¬ kowy odgrywa w tych przyrzadach nieposlednia role. Ze wzgledu na wymagane dokladnosci wska¬ zan miernika najczesciej stosowanym ukladem wskaznikowym jest uklad optyczny, gdzie zawie¬ szone na osi ramki miernika magnetoelektryczne- go oswietlane lustro przekazuje obrót ramki, po¬ przez zespól optyczny, na matowy ekran z podzial- ka, tworzac wedrujaca po tej podzialce plamke swietlna. Aby zas umozliwic odczyt nawet w przy¬ padku chwilowego niezrównowazenia galwanometru, stosowane sa uklady optyczne wytwarzajace dwie plamki swietlne: jedna z nich spelnia role wskaz¬ nika zgrubnego, gdy druga zajmuje pozycje poza podzialka, druga plamka natomiast, po zrówno¬ wazeniu przyrzadu, zajmuje miejsce na podzialce, wykazujac dokladny odczyt pomiaru.Wytwarzanie dwu plamek swietlnych na ekra¬ nie galwanometru odbywa sie dotychczas w ten sposób, ze na drodze promienia swietlnego kiero¬ wanego lustrem znajdujacym sie na osi ramki miernika, umieszcza sie przezroczysta plytke szkla¬ na, przez co czesc promieni odbija sie od plaszczyz¬ ny plytki dajac na ekranie plamke zgrubna (mniej 10 15 20 25 30 czula), zas pozostala czesc swiatla przechodzi przez plytke, tworzac obraz plamki dokladnych wska¬ zan. Wada takiego rozwiazania jest tworzenie sie podwójnego obrazu plamki zgrubnej, wynikajace z odbijania promieni przez obie plaszczyzny plytki, jak tez stosunkowo mala jasnosc plamki zgrubnej, co spowodowane jest zbednym zuzyciem czesci swiatla przechodzacego przez plytke wówczas, gdy obraz plamki dokladnej powstaje poza ekranem.Opisanych dwa nie zawiera uklad optyczny gal¬ wanometru wedlug wynalazku, gdyz wyposazony jest w plytke rozdzielajaca strumien swietlny dla utworzenia dwu plamek, której tylko srodkowy obszar jest przezroczysty, zas pozostala czesc jej plaszczyzny jest lustrem.Blizsze objasnienie istoty wynalazku jest przed¬ stawione w przykladowym wykonaniu na rysun¬ ku, gdzie fig. 1 i fig. 2 przedstawiaja uklad optycz¬ ny galwanometru z dwoma plamkami swietlnymi, a fig. 3 — plytke tworzaca te plamki, w przekroju.Cyfra 1 oznaczono lustro osadzone na osi mier¬ nika, cyfra 2 plytke rozdzielajaca strumien swietl¬ ny dla utworzenia dwu plamek, cyframi 3, 4, 5 — lustra kierujace, zas cyfra 6 oznaczono ekran z na¬ niesiona podzialka galwanometru.Strumien swietlny jest kierowany z oswietlacza na lustro 1 i po odbiciu pada na plytke 2. Na plyt¬ ce 2 nastepuje rozdzielenie swiatla w celu utwo¬ rzenia dwu plamek. Czesc wiec swiatla zostaje od¬ bita od plaszczyzny plytki Z i skierowana na lu- 5200852608 stro 3, a nastepnie na ekran galwanometru 6, two¬ rzac na tym ekranie obraz plamki zgrubnej. Dla uzyskania plamki dokladnej, czesc swiatla z lustra 1 przechodzi na wskros przez plytka 2 i po odbiciu od histe* # i 5 jest kierowana na ekran 6.W momencie zrównowazenia galwanometru od¬ czyt nastepuje ze wskazan plamki dokladnej, któ¬ ra w takim przypadku zajmuje miejsce w obszarze podzjmlltt i wieksza czesc swiatla, przechodzacego wówczas przez przezroczysta w tym miejscu czesc plytki 2 daje jasny obraz tej plamki. Plamka zgrub¬ na jest wtedy mniej oswietlona, nie stanowi to jednak niedogodnosci, gjdyz jej wskazania nie sa brane pod uwage.Zachwianie równowagi galwanometru powoduje gwaltowny obrót osi miernika, na której osadzone jest lustro 1 i obraz plamki dokladnej znajdowalby sie poza obszarem ekranu 6. W takim przypadku, uklad wedlug wynalazku przewiduje skierowanie calego strumienia swietlnego na czesc lustrzana plytki 2. Dzieki temu promien swietlny odbija sie calkowicie od plaszczyzny lustrzanej, i jego ener¬ gia wykorzystana zostaje wylacznie dla utworze¬ nia plamki zgrubnej. Oprócz tego odbicie Swiatla tylko od jednej powierzchni daje mozliwosc uzyska¬ nia ostrego konturu tej plamki.Przykladowe wykonanie plytki 2 jest przedsta¬ wione na fig. 3. Srodkowy obszar plytki jest prze- 10 15 20 25 zroczysty, zas pozostala czesc pokryta znana war¬ stwa np. srebra, aluminium, chromu itp., dla utwo¬ rzenia lustra. Istotnym jest tu fakt, iz obszar prze¬ zroczystej plytki jest okreslony wartoscia kata obrotu lustra miernika 1, tj. szerokosc czesci prze¬ zroczystej jest tak dobrana, ze przepuszcza promie¬ nie dla utworzenia plamki dokladne} tylko, gdy plamka ta moze byc utworzona na ekranie galwa¬ nometru. Przekroczenie katowe tego obszaru po¬ woduje zanik plamki dokladnej i skierowanie pel¬ nego strumienia swiatla na czesc lustrzana dla utworzenia wylacznie plamki zgrubnej. PL