Opublikowano: 22.VIII.1966 51907 KI. 42 c, 42 MKP GOI jri\u UKD I Wspóltwórcy wynalazku: mgr inz. Anatol Ziller, dr inz. Andrzej Ormic- ki, mgr inz. Roman Górecki Wlasciciel patentu: BiuHo Dokumentacji i Projektów Geologicznych!, Kraków (Polska) Urzadzenie do przenoszenia zapisów sejsmograficznych na Mone filmowa Przedmiotem wynalazku jest urzadzenie do prze¬ noszenia zapisu z sejsmogramów konwencjonalnych na blone filmowa przy jednoczesnej zamianie zapi¬ su galwanometrycznego na zapis o zmiennej sze¬ rokosci sciezki oraz przy równoczesnym wprowa¬ dzaniu korekcji skali czasu oraz poprawki statycz¬ nej.Celem wynalazku jest uzyskanie z sejsmogramów konwencjonalnych, wykonanych przy uzyciu apa¬ ratur zarówno starego, jak i nowego typu, materia¬ lów przystosowanych do analizy na aparaturze Re¬ gulowanego Odbioru Kierunkowego.W znanych dotychczas urzadzeniach korekcja ska¬ li czasu przeprowadzana jest za pomoca ukladów nadaznych, które posiadaja znacznie wiekszy uchyb statyczny i dynamiczny od zastosowanego nume¬ rycznego ukladu sterowania programowego.Urzadzenie wedlug wynalazku umozliwia zmia¬ ne nieliniowej skali czasu sejsmogramu na liniowa.Linearyzacja skali czasu przeprowadzana jest za pomoca elektronicznego ukladu sterowania progra¬ mowego. Zadany program korekcji skali czasu wy¬ prowadza sie do urzadzenia kazdorazowo wraz z przepisywanym sejsmogramem.Wynalazek zostanie blizej objasniony na przy¬ kladzie wykonania przedstawionym na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia schemat, a fig. 2 elek¬ troniczny uklad sterowania programowego.Na bebnie 1 umieszcza sie sejsmogram konwen¬ cjonalny, podlegajacy przepisywaniu. Blona filmowa 10 15 20 25 80 umieszczona jest na bebnie 16, napedzanym silni¬ kiem elektrycznym 18, poprzez wielostopniowa prze¬ kladnie 17. Beben 1 napedzany jest silni¬ kiem krokowym 22 przez przekladnie mechaniczna 23. Predkosc katowa silnika krokowego 22 zalezy od ilosci obrotów silnika 18 oraz programu ruchu ustawianego przez operatora w bloku elektronicz¬ nym 21.Na prawej czesci bebna 1 jest rozpiety wzdluz jego obwodu sejsmogram, podlegajacy przepisy¬ waniu, a na lewej czesci bebna 1 jest rozpieta kal¬ ka kontrolna. Na suporcie 4 jest umocowane zródlo swiatla 3 rzucajace punkt swietlny na sejsmogram.Do suportu jest przymocowane równiez piórko 2, które rejestruje ruchy suportu na kalce kontrolnej.Operator ustawia suport w polozenie wyjsciowe i blokuje zacisk 8 na ciegle 5. Nastepnie operator prowadzi punkt swietlny po przepisywanej trasie, poruszajac suport za pomoca pokretla 6. Poziomy ruch ciegla 5, sledzacy przebieg amplitudy przepi¬ sywanej trasy, przenoszony jest na dzwignie 9.Punkt podparcia dzwigni 9 jest ustawiany za pomo¬ ca mechanizmu 10.Dobierajac odpowiednio punkt podparcia dzwigni 9 ustawiamy zadany wspólczynnik proporcjonalnos¬ ci amplitud ruchów ciegiel 5 i 11. Ruch ciegla U zmienia dlugosc szczeliny wycietej w kasecie 12. Na szczeline pada swiatlo z zarówki znajdujacej sie wewnatrz kasety. Obraz szczeliny rzucany jest poprzez obiektyw 13 na blone filmowa umieszczona 5190751907 na bebnie 16. W miare obrotu bebna 16 na blonie filmowej powstaje zaczerniony slad, którego ob¬ wiednia jest proporcjonalna do ampitudy sledzonej trasy, dzieki czemu otrzymuje sie zapis o zmiennej szerokosci. Aby otrzymac zapis nastepnej trasy, obiektyw 13 zostaje odpowiednio przesuniety za pomoca krzywki 14, napedzanej silnikiem 15.Wiekszosc przepisywanych sejsmogramów nie po¬ siada liniowej skali czasu. Do wykorzystania apa¬ ratury Regulowanego Odbioru Kierunkowego wy¬ magana Jest liniowa skala czasu. Korekcja skali czasu przeprowadzana jest automatycznie przy prze¬ pisywaniu. W tym cefti operator dzieli sejsmogram na osiem odcinków i dla kazdego odcinka wyznacza poprawke. Poprawki okreslaja program wzajemne¬ go ruchu bebnów przy przepisywaniu. Programowe sterowanie ruchu bebnów realizowane jest za po¬ moca elektronicznego ukladu liczacego 21, którego dzialanie wyjasnia rysunek fig. 2.Obrót silnika 18 i zwiazanej z nim tarczy 19 z otworami, przerywa strumien swiatla zarówki 31 pa¬ dajacy na fotokomórke 32. Powoduje to wysylanie impulsów elektrycznych przez trygger Schmidta 33.Impulsy te zliczone sa przez przelicznik skladajacy sie z tryggerów 34 do 47. Przelicznik ten jest jed¬ noczesnie dzielnikiem czestotliwosci i wyjscia po¬ szczególnych tryggerów polaczone sa wejsciem tryg- gera 48. poprzez wentyle 51 do 62 sterowane z bloku 63, w którym ustawiony jest program ruchu. Stan tryggerów 44 do 47 zalezny jest od polozenia bebna 16. Stan ten okreslany jest deszyfratorem 64 i w za¬ leznosci od numeru odcinka oznaczajacego polozenie bebna 16, otwierana jest odpowiednia kombinacja wentyli 51 do 62. Trygger 48 jest usredniajacym, a tryggery 49 do 52 razem z deszyfratorem 65 tworza uklad sterowania wzmacniaczy 66 do 71 zasilajacych silnik krokowy 22. Skutkiem tego stosunek pred- 5 kosci katowej bebna 1 do predkosci katowej 16 jest scisle okreslony dla kazdego z osmiu odcinków sejs- smogramu przez jedna z osmiu liczb ustawionych przez operatora w bloku 63. Liczby te stanowia pro¬ gram ruchu bebna 1 wzgledem bebna li. 10 Przewidywana koncowa niezgodnosc skali czasu wynosi ± 1,5 msek dla sejsmogramu szesciosekun- dowego. 15 PL