Opublikowano: 2 l UPCA1967 51838 KI. 63c, 51/12 Goi MKP B 62-d- M\h\\ UKD Wspóltwórcy wynalazku: inz. Zdzislaw Mendza, mgr inz. Zenon Glo¬ wacki Wlasciciel patentu: Polsko-Czechoslowacki Osrodek Badawczo-Rozwo¬ jowy Ciagników, Bmo (Czechoslowacja) Hydrauliczne urzadzenie hamulcowe do jednoczesnego lub od¬ dzielnego hamowania kól pojazdów mechanicznych zwlaszcza ciagników, sterowane jednym pedalem Przedmiotem wynalazku jest hydrauliczne urzadze¬ nie hamulcowe do jednoczesnego lub oddzielnego hamowania kól pojazdów mechanicznych zwlaszcza ciagników, sterowane jednym pedalem.Od urzadzen hamulcowych ciagników a zwlaszcza 5 ciagników rolniczych wymaga sie aby zapewnialy z jednej strony jednoczesne hamowanie kól (dalej w opisie nazywane jako hamowanie zalezne), z dru¬ giej natomiast strony, oddzielne hamowanie prawego i lewego kola (dalej nazywane jako hamowanie nie- 10 zalezne) celtem uzyskania mozliwie najmniejszego promienia skretu ciagnika. Szczególnie jest to wazne przy pracach polowych np.: przy orce, kiedy mozli¬ wosc skretu o malym promieniu ma duzy wplyw na przyspieszenie wykonania pracy i obnizenia jej kosztów.W dotychczas stosowanych urzadzeniach hamul¬ cowych zagadnienie to rozwiazywano przewaznie za pomoca dwóch pedalów laczonych zapadka w ten sposób, ze gdy oba pedaly polaczone sa ze soba, to nastepuje hamowanie zalezne a gdy pedaly sa rozlaczone — hamowanie niezalezne. Znane sa tez urzadzenia hamulcowe z trzema pedalami, z których jeden uruchamia hamowanie zalezne, natomiast dwa pozostale pedaly uruchamiaja hamowanie nieza¬ lezne prawego i lewego kola.Równiez znane jest urzadzenie hamulców hydrau¬ licznych z jednym pedalem i reczna dzwignia prze¬ laczajaca, gdzie hamowanie niezalezne jest kazdo¬ razowo wlaczane recznie. 80 15 20 25 Wszystkie te urzadzenia maja zasadnicza niewy¬ gode w tym, ze wymagaja od kierowcy dodatkowych czynnosci celem przejscia z hamowania zaleznego na niezalezne a czesto i na odwrót — z hamowania niezaleznego na zalezne. Poza tym przy pracy ciag¬ nika w transporcie drogowym w przypadku pozo¬ stawienia przez nieuwage elementów sterujacych urzadzeniem hamulcowym np.: zapadki lub dzwigni recznej w pozycji odpowiadajacej hamowaniu nie¬ zaleznemu, przy nacisnieciu na pedal nastapi poslizg ciagnika a tym samym moze dojsc do wypadku.Równiez ciagnik z urzadzeniem hamulcowym uru¬ chamianym dwoma luft trzema pedalami i posiadaja¬ cy dwie pompy hamulcowe, z których kazda sterowa¬ na jest oddzielnym pedalem, w przypadku hamowania zaPeznego bedzie mial rózne drogi hamowania obu kól, poniewaz jest niemozliwe osiagniecie jednako¬ wego cisnienia cieczy hamulcowej w obwodach zasi¬ lajacych cylinderki hamulcowe tych kól. Jest to niebezpieczne szczególnie przy pracy ciagnika w transporcie drogowym ze wzgledu na zjawisko za¬ rzucania. Zjawisko zarzucania ciagnika w czasie hamowania zaleznego wystepuje takze w mechanicz¬ nych urzadzeniach hamulcowych z dwoma pedalami, kiedy to regulacja hamulców jest utrudniona ze wzgledu na nierównomierne zuzycie i odksztalcenie sie elementów uruchamiajacych hamulce.Wszystkie te wady i niewygody usuwa hydrau¬ liczne urzadzenie hamulcowe wedlug wynalazku, w którym uruchamianie hamulców odbywa sie za 51&3851888 pomoca jednego pedalu, a wlaczanie hamowania zaleznego lub niezaleznego odbywa sie automatycz¬ nie w zaleznosci od kata skretu kola kierowniczego ciagnika. Istnieje równiez mozliwosc wylaczania ste¬ rujacego dzialania mechanizmu kierowniczego za po¬ moca recznej dzwigni, w tym przypadku zawsze bedzie hamowanie zalezne w calym zakresie skretu kola kierowniczego. W urzadzeniu tym pedal dziala na pompe hydrauliczna wytwarzajac cisnienie cieczy hamulcowej, z kolei pompa polaczona jest przewo- 10 dem z rozdzielaczem. Rozdzielacz sterowany mecha¬ nizmem kierowniczym polaczony jest przewodami z cylihderkami hamulcowymi w poszczególnych ko¬ lach, przy czym przy jezdzie na wprost i w pewnym poczatkowym zakresie skretu kola kierowniczego 15 (zakres ten zalezny jest od ustawienia regulacji rozdzielacza) nastepuje hamowanie zalezne, a po przekroczeniu odpowiedniego kata skretu — hamo¬ wanie niezalezne.W urzadzeniu tym mechanizm kierowniczy spel- 20 nia role sterowania rozdzielacza a samo hamowanie nastepuje dopiero po nacisnieciu na pedal. Nieza¬ lezne hamowanie kól moze byc wylaczone. Jest to zalecane zwlaszcza w przypadku uzycia ciagnika w transporcie drogowym. Jezeli przy pracach tran- 2b sportowych kierowca zapomni wylaczyc dzialanie hamowania niezaleznego to do poslizgu ciagnika nie dojdzie bo w pewnym poczatkowym zakresie skretu kola kierowniczego (okreslonym regulacja rozdzie¬ lacza) zawsze bedzie hamowanie zalezne bez wzgle- 30 du na polozenie dzwigni wylaczajacej hamowanie niezalezne. Przy wiekszych katach skretu kola kie¬ rowniczego od wartosci ustawionej regulacja roz- dzialacza, nastapi zahamowanie tylko jednego kola, poniewaz jednak predkosc ciagnika przy duzych 85 skretach nie jest wielka nie nastapi zjawisko posliz¬ gu a zwiekszy sie tylko intensywnosc skretu.Dzieki temu urzadzeniu, przy pracach polowych kierowca uwolniony jest od dodatkowych czynnosci przy przelaczaniu hamowania z zaleznego na nieza- 40 lezne i odwrotnie, poniewaz samo przelaczanie odby¬ wa sie automatycznie w rozdzielaczu w zaleznosci od skretu kola kierowniczego. Równiez dodatkowa zaleta tego urzadzenia jest stopniowe zmniejszanie skutecznosci hamowania kola zewnetrznego przy 45 zakrecaniu, poniewaz rozdzielacz w zaleznosci od skretu kola kierowniczego ogranicza az do calko¬ witego zamkniecia doplyw cieczy pod cisnieniem do cylinderka hamulcowego tego kola. Przy jezdzie na wprost i przy malym skrecie kola kierowniczego 50 istnieje mozliwosc hamowania tylko zaleznego, co jest korzystne, poniewaz mechanizm kierowniczy nie bedzie obciazany maksymalna boczna sila przy¬ czepnosci kól kierowniczych, która wystapilaby w przypadku zahamowania jednego kola. 55 Przedmiot wynalazku przedstawiony jest w przy¬ kladach wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia schemat hydraulicznego urzadzenia z je¬ dnoczesnym lub oddzielnym hamowaniem kól po¬ jazdu z rozdzielaczem sprzezonym z mechanizmem eo kierowniczym ciagnika, fig. 2 — przekrój rozdzie¬ lacza, fig. 3 — przekrój rozdziefacza wzdluz linii A—A na fig. 2, fig. 4 — przekrój rozdzielacza wzdluz linii B—B na fig. 3.Rozdzielacz 1 wlaczony jest w obwód hydraulicz- 65 ny urzadzenia hamulcowego miedzy pompe t hamulco¬ wa 2 a cylinderki hamulcowe w kolach 3 i 4 ha¬ mulców tarczowych lub szczekowych. Pompa hamul¬ cowa 2 polaczona jest mechanicznie z pedalem 6 a przewodem 24 z rozdzielaczem 1, który przewoda¬ mi 25 i 26 polaczony jest z cylinderkami hamulco¬ wymi 3 i 4. Sterowanie rozdzielacza 1 odbywa sie przez obrót kola kierowniczego 5.Rozdzielacz 1 sklada sie z korpusu 7, w którym umieszczone sa tloczki 8 i 9 sterujace zaworami kul¬ kowymi 10 i 11. Tloczki 8 i 9 unoszone sa krzyw¬ kami powstalymi w wyniku plaskiego wyciecia 12 w walku 13. Walek 13 zakonczony jest z jednej strony klinem 14, który wchodzi do wybrania klino¬ wego 15 glównego walu kierowniczego 16, a z dru¬ giej strony — rowkiem 17, do którego wchodzi sruba regulacyjna 18. Dzwignia wylaczajaca 19 posiada wybrania 20 i 21 sluzace do recznego wylaczania dzialania rozdzielacza w ten sposób, ze przez obrót dzwigni wylaczajacej 19 o 90 °, tloczki 8 i 9 zostaja uniesione i opieraja sie o jej walcowa czesc. W tym polozeniu dzwigni wylaczajacej 19 bez wzgledu na obrót walka 13 zawory kulkowe 10 i 11 pozostana otwarte i zapewnione bedzie hamowanie zalezne w pelnym zakresie skretu kola kierowniczego cia¬ gnika. To polozenie dzwigni wylaczajacej 19 zaleca¬ ne jest przy pracy ciagnika w transporcie. Dzwignia ta ustalona jest w dwóch polozeniach zatrzaskiem kulkowym 22 a sciecie 23 stanowi we wspólpracy z czescia walcowa walka 13 ograniczenie jej obrotu do zakresu 90 ° potrzebnego do uzyskania polozen zatrzaskowych.Sterowanie hamulców odbywa sie od kola kie¬ rowniczego 5 poprzez glówny wal kierowniczy 16, klinowe polaczenie z walkiem 13 sterujacym tlocz¬ kami 10 i U. Przy obrocie kolem kierowniczym 5 np.: w prawo, glówny wal kierowniczy 16 bedzie sie obracal (w zaleznosci od kierunku przelozenia prze¬ kladni mechanizmu kierowniczego) np.: w lewo, to tloczek 8 bedzie unoszony i zawór kulkowy 10 bedzie otwarty, natomiast tloczek 9 bedzie opadal pod wplywem dzialania sprezyny powrotnej 28 a zawór kulkowy 11 bedzie przymykany jezeli dzwignia wylaczajaca 19 znajduje sie w pozycji jak na fig. 2, odpowiadajacej ustawieniu rozdzielacza 1 na hamowanie niezalezne. Obracajac w prawo kolem kierowniczym 5 do momentu pelnego zamkniecia sie zaworu kulkowego U, przy nacisnieciu na pedal 6 ciecz pod cisnieniem z pompy hamulcowej 2 prze¬ wodem 24 przeplynie do obu przestrzeni zaworów kulkowych 10 i 11 stad do przestrzeni nad tloczkami 8 i 9 i przewodami 25 i 26 do cylinderków hamulco¬ wych 3 i 4. W tym zakresie skretu, hamowane beda oba kola ciagnika, czyli zachodzic bedzie hamowanie zalezne. Przy dalszym obrocie kola kierowniczego 5 od momentu przy którym zawór kulkowy U jest juz zamkniety, po nacisnieciu na pedal 6 ciecz z przestrzeni zaworów kulkowych 10 i 11, przeply¬ wac bedzie przez otwarty zawór kulkowy 10 do przestrzeni nad tloczkiem 8, stad przewodem 25 do cylinderka hamulcowego! 3 prawego kola) od tego momentu hamowane bedzie tylko jedno kolo, ciagnik bedzie skrecal w prawo.Jest to zakres hamowania niezaleznego rozciaga¬ jacy sie az do maksymalnego skretu kola kierowni-5 51838 6 czego 5. Poczatek wlaczenia sie hamowania nieza¬ leznego odpowiada ustawionemu katowi obrotu ko¬ la kierowniczego 5 i nastawiany jest sruba regula¬ cyjna 18 z nakretka w ten sposób, ze wkrecajac te srube w pokrywe 29 przesuwamy walek 13 do wycie¬ cia klinowego 15 w glównym wale kierowniczym 16 zmniejszajac w ten sposób luz S a tym samym kat obrotu kola kierowniczego 5, przy którym nastapi wlaczenie hamowania niezaleznego. Najmniejszy kat obrotu kola kierowniczego 5, przy którym na¬ stapi poczatek hamowania niezaleznego odpowiada zerowej wartosci luzu S. Na odwrót, wykrecajac srube 18 z pokrywy 29 zwiekszamy luz S a tym samym kat obrotu kola kierowniczego 5, przy którym nastapi hamowanie niezalezne. Przy obrocie kola kierowniczego w lewo, analogicznie zamknie sie zawór kulkowy 10 a ciecz przeplywac bedzie przez otwarty zawór kulkowy U do przestrzeni nad tlocz¬ kiem 9 a stad przewodem 26 do cylinderka hamul¬ cowego lewego kola 4 — wlacza sie wiec hamowa¬ nie niezalezne kola lewego. Slabe sprezyny 30 i 31 sluza do utrzymywania kulek 10 i 11 w kontakcie z tloczkami 8 i 9. Rozdzielacz 1 przykrecony jest przy pomocy srub 32 do obudowy 33 mechanizmu kierowniczego. Zawór 34 sluzy do odpowietrzania hamulców hydraulicznych.Zastosowanie hydraulicznego urzadzenia hamulco¬ wego wedlug wynalazku posiada te zalete, ze kie¬ rowca przed samym momentem hamowania nie po¬ trzebuje wykonywac czynnosci sterujacych jak: laczenie lub rozlaczanie zapadka pedalów, kazdora¬ zowe przelaczanie recznej dzwigni czy tez skupianie uwagi aby nacisnac na odpowiedni pedal w systemie trójpedalowym hamulców, lecz moze calkowicie po¬ swiecic uwage kierowaniu pojazdem. PL