Opublikowano 5.X.1966 51786 KI. 20 a, 16 MKP £ 61 b ?lvc UKD Twórca wynalazku: mgr inz. Witold Starzew^ki Wlasciciel patentu: Krakowskie BiuTo Projektów Budownictwa Przemy¬ slowego', Kraków (Polaka) Wyrównywacz predkosci nienapedzanych wagonów podwieszo¬ nych kolei linowych Wynalazek dotyczy mechanicznego urzadzenia do wyrównywania predkosci, to jest do hamowania lub przyspieszania predkosci toczenia sile wago¬ nów poruszajacych sie na podwieszonym torze gra¬ witacyjnie lub z rozpedu, a bez napedu wlasnego lub napedu lancuchowego — w szczególnosci zas wagonów okreznych kolei linowych w obiegu na torach stacyjnych.Grawitacyjny obieg wagonów na torach podwie¬ szonych ma szereg zalet w postaci prostoty i wy¬ korzystywania latwej do uzyskania energii poloze¬ nia przez odpowiednie nachylenie toru dla zapew¬ nienia samoczynnego toczenia sie taboru. Wada takiego 0'biegu jest duza zaleznosc od efektywnego wspólczynnika oporów toczenia poszczególnych wa¬ gonów.Wagony o gorszym ulozyskowaniu tocza sie wol¬ niej, a wagony o dobrym wspólczynniku oporów toczenia doganiaja wagony wolniejsze i zderzaja sie z nimi, co zachodzi juz na stosunkowo niedlu¬ gim odcinku toru grawitacyjnego. Dodatkowa trud¬ nosc moze stanowic nadawanie jednakowej pred¬ kosci poczatkowej, gdy wynika ona z wyhamowy¬ wania na wznoszacym sie odcinku toru rozpedzo¬ nych wagonów, wyprzegnietych z liny ciagnacej je na trasie z wieksza predkoscia niz pozadana dla obiegu na stacji.Drobne wahanie w predkosci na trasie silnie zmieniaja energie kinetyczna wagonu, a zatem daja duze róznice w predkosci wagomu za „górka" ha- 20 25 mujaca. Wady te powoduja koniecznosc utrzymy¬ wania stalej obslugi, interweniujacej w przypad¬ ku zauwazenia wagonów toczacych sie z niepra¬ widlowa predkoscia.Obieg grawitacyjny nie nadaje sie zatem do stacji o dluzszych odcinkach toru i o wiekszym na¬ sileniu ruchu. Stosowany wtedy naped w postaci lancucha napedzajacego jest drogi i skompliko¬ wany szczególnie jezeli nalezy zapewnic dowolne odlaczanie wagonów od lancucha np. dla zaladunku lub przesiadania sie pasazerów.Wynalazek rozszerza zakres stosowania obiegu grawitacyjnego, gdyz umozliwia samoczynne hamo¬ wanie szybko toczacych sie wagonów, lub przy¬ spieszanie zbyt powolnych wagonów.W porównaniu ze znanymi hamulcami pracuja¬ cymi na zasadzie amortyzatorów hydraulicznych, wynalazek umozliwia stosowanie torów o znacznie mniejszym spadku, co jest bardzo istotne przy dluzszych odcinkach obiegu.Dalsza zaleta wynalazku jest mozliwosc scislego okreslenia wielkosci przyspieszenia doznawanego przez wagon w wyrównywaczu, a zatem ogranicze¬ nia np. wychylen podluznych podwieszonej czesci wagonu.Wyrównywacz pracuje ze stalym przyspiesze¬ niem, a wiec zapewnia wyrównanie predkosci na najkrótszej drodze przy ograniczonym przyspie¬ szeniu maksymalnym, w przeciwienstwie do ha¬ mulców hydraulicznych lub elektrycznych bezpo- 51738s 51786 4 slizgowych w których przyspieszenie jest funkcja predkosci.Na rysunku uwidoczniano przykladowe rozwia¬ zanie wynalazku przy czym fig. 1 przedstawia schemat wyrównywaicza, a fig. 2. jedna z werslji zaczepu roboczego.Istota wynalazku polega na zastosowaniu stosun¬ kowo krótkiego zamknietego odcinka lancucha 1 z zaczepami 2, umieszczanego w poblizu toru wago¬ nów podwieszonych. Lancuch napedzany jest ze stala predkoscia przez silnik 3 za posrednictwem nastawiialnego sprzegla poslizgowego 4 i jedno luib dwustopniowej przekladni 5, najlepiej z pasów klinowych, które dobrze amortyzuja pierwsze ude¬ rzenie przy dojsciu wagonu do zaczepu 2.• Zaczep wywiera na wagon sile hamujaca wzgl. przyspieszajaca o stalej wielkosci, odpowiadajacej przelozeniu przekladni i momentowi sprzegla po¬ slizgowego 4. Moment krytyczny silnika 3 musi rzecz jasna byc wiekszy od momentu poslizgowego sprzegla 4. Przy zastosowaniu silnika asynchronicz¬ nego predkosc obrotowa ulega przy poslizgu sprzegla tylko nieznacznym zmianom.Sila hamujaca, wzglednie przyspieszajaca, urza¬ dzenia zmienia odpowiednio energie kinetyczna wagonu, który doznaje jednostajnego opóznienia wzglednie przyspieszenia. Z chwila zrównania sie predkosci wagonu z predkoscia jalowego ruchu lancucha, poslizg ustaje a zadanie urzadzenia zo¬ stalo spelnione.Dla parametrów spotykanych przy kolejach lino¬ wych, a wiec wystepujacych przy tych kolejach po¬ zadanych i maksymalnych predkosciach, masach wagonów peSnych lub próznych, oraz ograniczo¬ nych wychyleniach wzdluznych limitujacych wiel¬ kosc przyspieszenia w wyrównywaczu, cale urza- .! dzenie ma dlugosc ok. 2 m., wykorzystuje typo¬ wy 'lancuch rolkowy z dodatkowymi zaczepami, wazy ok. 300 kG i napedzane jest przez silnik o mocy ok. 0,5 KM, jest wiec tanie, latwe w mon¬ tazu i niekosztowne w eksploatacji.Udoskonaleniem wynalazku jest specjalna kon¬ strukcja zaczepów 2, nie wymagajaca prowadnic przejmujacych moment wynikajacy z mimosrodo- wosci miedzy punktem zaczepienia sily roboczej (wyrównujacej) na wagonie, a osia lancucha. W tym celu zaczep 2 wyposazony jest w dodatkowe lapki 6 chwytajace za lancuch w odpowiednim oddaleniu od punktu zawieszenia zaczepu na lan¬ cuchu 1. Pod wplywem sily dzialajacej na pazur 7 zaczepu ulega on obrotowi o pewien kat, a punkt zawieszenia i punkt zaczepienia lapek 6 odsuwajac sie w przeciwne strony od osi przechodzacej stycz¬ nie do kól podzialowych kól lancuchowych urza¬ dzenia.Sila ciagnaca lancuch i sila napiecia wstepnego lancucha daja teraz odpowiedni moment wyrów¬ nujacy na zaczepie. Przy ograniczonej dlugosci urzadzenia i odpowiednim stosunku sily napiecia wstepnego do sily roboczej przyspieszajacej wzgl. opózniajacej, kat obrotu zaczepu jest nieduzy, a pazur 7 zaczepu porusza sie po trajektorii prak¬ tycznie nie odbiegajacej od jego toru przy biegu jalowym. Dla unikniecia kolizji w przypadku zbiegniecia sie pazura z elementem wspólpracuja¬ cym na wagonie, zaczep 2 moze byc uchylny, a trzymany w polozeniu wychylonym za pomoca 5 sprezyny 8.Urzadzenie moze byc równiez stosowane do scislego wyrównywania predkosci wagonów przed tale zwanym wprzegnfikiem w którym zachodzi laczenie wagonu z liina ciagnaca wagony w obiegu 10 na trasie. Wadliwy przebieg wprzegania, wywola¬ ny nieuniknionymi róznicami predkosci wagonu i liny, ograniczal dotychczas predkosci kolei lino¬ wych okreznych do okolo 3 m/sekunde, co stano¬ wilo powazny czynnik limitujacy ekonomike tran- 15 sportu linowego. Wyrównytwacz predkosci.wedlug wynalazku, moze przy stosowaniu lancucha o ma¬ lej podzialce pracowac z duzymi predkosciami i dzieki swej elastycznosci rozwiazac problem wprzegania wagonów z duza predkoscia. 20 Wyrównywacz moze byc równiez stosowany do korygowania predkosci wagonów kolei linowych na stacjach, gdy istniejace spadki torów i róznice wysokosci nie odpowiadaja potrzebom, na przy¬ klad skutkiem bledów, lub po przebudowie kolei 25 na inna szybkosc ruchu na trasie, pozwalajac uniknac skomplikowanej i kosztownej przeróbki torowisk i budynku. PL