Pierwszenstwo: Opublikowano: 10. X. 1966 51657 KI. 63 c, 34/01 MKP B«-tf fet P*i»^ Twdrca wynalazku: prof. Edward Habich Wlasciciel patentu: Politechnika Warszawska Katedra Ciagników, Warszawa (Polska) Planetarna skrzynia biegów do pojazdów mechanicznych i Wynalazek dotyczy planetarnej skrzyni biegów do (pojazdów mechanicznych, zaopatrzonej w sprzeglo hydrokinetyczne lub w przekladnie hy- drokinetyozna.Planetarna skrzynia biegów przedstawiona na rysunku sklada sie z trzech szeregów planetar¬ nych oznaczonych ,cyframii rzymskimi I, II i III zwiazanych ze .soba szeregowo. W szeregu plane¬ tarnym I napedzane jest kolo sloneczne 12. Prze¬ lozenie tego szeregu przy unieruchomionym kole- 14 mnisi byc wieksze od 2, praktycznie zas wynosi co najmniej 2,67, gdyz stosunek srednic kola slo¬ necznego i kola o uzebieniu wewnetrznym nie bywa wiekszy od 0,6. Szeregi II i III uzyskuja na¬ ped od kól o uzebieniu wewnetrznym, wskutek czego przelozenie kazdego z nich, przy unierucho¬ mionym kole slonecznym nie moze przekroczyc wartosci 1,6 z podanych juz powodów.Elementami odbierajacymi naped sa we wszyst¬ kich trzech szeregach ramiona wodzace 13, 19 i 25.Wylaczanie i wlaczanie poszczególnych szeregów planetarnych odbywa sie przy pomocy hydraulicz¬ nie sterowanych sprzegiel tarczowych i hamulców tasmowych. Wlaczajac je pojedynczo lub grupami mozna uzyskac z trzech szeregów planetarnych osiem biegów do przodu. W (szczególnym przypad¬ ku, (Stosujac we wszystkich szeregach jednakowe liczfoy zebów odpowiednich kól zebatych i przyj¬ mujac stosunek liczby zebów kola slonecznego i kola o zazebieniu wewnetrznym równy okolo 0,465, uzyskujemy przekladnie szesciobiegowa o przelozeniach uszeregowanych wedlug postepu ge¬ ometrycznego.Uzyskuje sie wtedy przekladnie o prostej hu- 5 dowie skladajacej sie z ujednoliconych czesci. Ta¬ ka wlasnie odmiana jest szczególowo omówiona w niniejszym opisie. Przekladnia ta jest przeznaczo¬ na do samochodów ciezarowych, lub innych po¬ jazdów wymagajacych przekladni o duzej liczbie io biegów. W tego rodzaju przekladniach powazny, problem stanowii konstrukcja hamulców, które przenosza duze momenty reakcyjne.Szczególna zas itruidnosc sprawia zastosowanie hamulców tasmowych ze wzgledu na koniecznosc przeniesienia znacznych sil promieniowych dziar lajacych na bebny hamulcowe. W stosowanych szeroko przekladniach planetarnych samochodów: osobowych problem ten nie nastrecza specjalnych trudnosci ze wzgledu na mniejsza liczbe szeregów] planetarnych, sprzegiel i hamulców. W znanych skrzyniach biegów stosowanych w autobusach: i samochodach ciezarowych omawiany problem jest ominiety przez 'zastosowanie specjalnych ha¬ mulców o podwójnych tasmach, które nie daja 25 wypadkowej sily poprzecznej. W innych rozwia¬ zaniach stosowane sa hamulce tarczowe, nie wy-? magajace równiez specjalnego podparcia tarcz. Roz¬ wiazania takie daja jednak bardziej rozbudowana i ciezsza skrzynie biegów, niz to moznaby uzy- ai skac przy zastosowaniu hamulców tasmowych. 15 20 516573 Zgodnie z wynalazkiem uzyskano zadawalajace rozwiazanie omawianego zagadnienia przez zesta¬ wienie podstawowych elementów zespolu hydro- mechanicznego w uklad zasadniczo synieitryjczny, w którym skierowane do wewnatrz Itulejpwe wy- 5 stepy sciany tylnej i czolowej, oraz dwustronne wystepy tulejowe (przegrody srodkowej stanowia czopy lozyskowe wszystkich czterech bebnów ha¬ mulcowych ulozonych bezposrednio nad nimi, co dalje prawidlowe lich podparcie oraz bardzo zjwar- ii ta konstrukcje calego zespolu. Zawdzieczajac tej zwartosci oraz uzyskaniu wysokiego stopnia ujed- nodioenia czesci skladowych, planetarna skrzynia biegów wedlug wynalazku [gwarantuje dlugotrwa¬ la i niezawodna prace oraz stanowi konstrukcje ib stosunkowo laitwa do wytwarzania. Wskutek zas zastosowania szeregowego powiazania ukladów planetarnych wystepujacy na pierwszym biegu znaczny moment reakcyjny przenoszony jest lacz¬ nie przez trzy hamulce,, a wiec kazdy z hamulców 20 obciazony jest tylko czescia wystepujacego momen¬ tu i moze mdec mniejsze rozmiary.Planetarna skrzynia biegów, przedstawiona schematycznie na rysunku, skladajaca sie z trzech jednakowych szeregów planetarnych oznaczonych K cyframi I, II i III posiada cztery jednakowe sprze¬ gla .cierne plytkowe oznaczone symbolami SI, S2, S3 i S4, oraz cztery równiez jednakowe hamulce tasmowe — HI, H2, H3 i H4, opasujace bebny ha- miullootwe 15, 16, 23 i 28, Nadto skrzynia biegów 30 jest zaopatrzona w sprzeglo jednokierunkowe oznaczone symbolem WK.Zastosowane szeregi planetarne posiadaja kola zebate o ftejj samej liczbie zebów: satelity 13, 19 Jg i 25 sa calkowicie jednakowe, a kola zebate slo¬ neczne 12, 18 i 24, jak równiez i kola zebate o za¬ zebieniu wteiwnetrznylm 14, 20 i 26 maja po równej liczbie zebów. Szeregi planetarne I i II mieszcza sie w przedniej czesci skrzyni biegów pomiedzy 40 sciana czolowa 5 a przegroda srodkowa 8. Szereg planetarny III znajduje sie w tylnej czesci skrzyni biegów, pomiedzy przegroda 8, a sciana tylna 11.Stale powiazanie ze soba poszczególnych szeregów planetarnych (nie zmieniajace Isie przy przelacza- 45 Mu ibiegów) jest nastepujace: Ramie wodzace 29 szeregu pierwszego jest polaczone z kolem zeba¬ tym 20 szeregu drugiego, zas ramie wodzace 17 szeregu drugiego jest (polaczone za posrednictwem walka 21 z kolem 26 trzeciego szeregu plametar- 50 nego. Ramie wodzace 27 trzeciego szeregu plane¬ tarnego jest polaczone z walem wyjsciowym 31 skrzyni biegów. Kolo slonetczne 12 pierwszego sze¬ regu planetarnego zwiazane jest za posrednictwem walu 4 z napedzana czescia isprzegla hydrokinetycz- M nego — turbina 2, zas ramie wodzace 29 tego sze¬ regu zwiazane jesit z bebnem hamnilcowyni 15 ulo- zyskowanytm na tulei 6, stanojwiacej wystep sciany przedniej 5.Kolo zebate 14 pierwszego szeregu jest polaczo- w ne z bebnem hamulcotwym 16 obejmujacym drugi szereg planetarny i lulozyskowanym na tulei 7, atanowiaicej wystep przegrody sroidkowej 8. Kolo sloneczne drugiego szeregu planetarnego 18 pola¬ czone jest za poisredniratiwem tulei 22 z bebnem « 4 hamulcowym 23 umieszczonym po przeciwnej sfcrp* nie przegrody srodkowej 8 (w tylnej czesci skrzy¬ ni) i ulozyskotwanym na tulei 9 zwiazanej z prze¬ groda srodkowa. Kolo sloneczne 24 trzeciego sze¬ regu planetarnego jest zwiazanie z bebnem hamul¬ cowym 28 ulozyskowanym na tulei 10, stanowia¬ cej wystep tylnej sciany 11.Sprzeglo SI znajidiujace sie wewnatrz bebna ha¬ mulcowego 15 laczy ramie wodzace 29 z tuleja 3 i walem silnika 30. Wlaczenie sprzegla SI wylacza z pracy .pierwszy szereg planetarny. Sprzeglo S2 laczy kolo zebate 18 drugiego szeregu planetarnego z kolem zebatym 14 szeregu pierwszego i lacznie z hamiulcem HI umozliwia uzyskanie wstecznego biegu. Wlaczenie hamulca $3 blokuje drugi szereg planetarny, wiazac 'kolo 18 z ramieniem wodza¬ cym 17. Sprzeglo S4 sluzy do jzablokowania trze¬ ciego szeregu planetarnego przez polaczenie kola 24 z ramieniem wodzacym 27. Blokowanie pierw¬ szego szeregu nie jest przewidziane, gdyz przy wlaczeniu sprzegla SI szereg ten jest wylaczany z napedu, jak równiez naped nie jest wtedy prze¬ noszony przez sprzeglo hydrokinetyczne, co ma na celu podwyzszenie sprawnosci przekladni na wyzszych biegach. Sprzeglo jednokierunkowe WK ma za zadanie ulatwic przelaczanie biegów. Pra¬ cuje ono równolegle z hamulcem H4 i pozwala na oibrót bebna hamulcowego 28 tylko w kierunku zgodnym z kierunkiem obrotów silnika.Zastosowane rozwiazanie tumozliwia dobre pod¬ parcie bebnów hamulcowych 15, 16, 23 i 28 na tu¬ lejach 6, 7, 9 i 10, stanowiacych wystepy scian kadluba skrzyni.W przedstawionej skrzyni biegów przewidziana jest moznosc zastapienia sprzegla hydrokdnetycz- nego przez przekladnie hydrokinetyczna. W takim przypadku trzeci wirnik (kierownica) jest polaczo¬ ny z ramieniem wodzacym 29 dodatkowa tuleja, a niepokazana na rysunku, przechodzaca pomiedzy walkiem 4 a tuleja 3.Na trzech nizszych biegach sprzeglo hydrokine¬ tyczne jest wlaczone i .umozliwia latwy rozruch pojazdu na kazdym z tych biegów. Na trzech wyz¬ szych biegach sprzeglo hydrokinetyczne automa¬ tycznie sie wylacza na skutek wlaczenia sprzegla SI. Na tych biegach undka sie strat mocy wy¬ wolanych poslizgiem sprzegla hydirokinetycznegp- Poszczególne biegi (uzyskuje sie w nastepujacy spo¬ sób: Na biegu pierwszym — najwolniejszym —wszyst¬ kie sprzegla cierne sa wylaczone, zahamowane zas hamulce H2, H3 i H4, wskutek czego naped jest przenoszony przez sprzeglo hydrokinetyczne i wszystkie trzy szeregi planetarne.Na biegu drugim hamulec H3 zostaje wylaczony, zas wlacza sie sprzeglo S3, wskutek czego drugi szereg planetarny zostaje zablokowany i pracuja tylko dwa pozostale szeregi.Na biegu trzecim pozostaje zahamowany jedynie hamulec H2, zas sprzeglo S3 i S4 sa wlaczone.Pracuje tylko pierwszy szereg planetarny.Na biegu czwartym wlaczone zostaje sprzeglo SI, zas hamulec H2 zostaje Ofdhaniowany. Róiwnptczes- nde ponownie zahamowane sa hamulce H3 i H4.Pracuja wjtedy d(wa szeregi planetarne: drugi51657 5 6 i trzeci, zas pierwszy szereg planetarny, Jalt rów¬ niez 1 isprzeglo hydrokindtyiczne — zostaja wyla¬ czone.Na biegu piatym pozo&taje w pracy jedynie trze¬ ci szereg planetarny: hamulec H4 jest zahamowa¬ ny, a sprzegla SI i S3 sa wylaczone.Bieg szósty (bezposredni) uzyskuje sie przez wlaczenie sprzegiel SI, S3 i S4. Wszystkie hamul¬ ce sa wylaczone i wszystkie trzy szeregi planetar¬ ne obracaja sie jako jedna calosc.Przy biegu wstecznym zahamowany zostaje ha¬ mulec HI, wskutek czego kolo zebate 14 obraca sie w przeciwna strone, niz wal silnika i kolo slor neczne 12. Z kola 14 naped przenosi sie za posred¬ nictwem sprzegla S2 na kolo sloneczne drugiego szeregu 18 i dalej na ramie wodzace 17, na wal 21 i przy zahamowanym hamulcu H4 za posrednic¬ twem trzeciego szeregu planetarnego na wal wyj¬ sciowy 31.W przedstawionej skrzyni biegów sprzegljo lub przekladnia hydrokinetyczna moga byc równiez ustawione szeregowo w sitosunku do pozostalych elementów przenoszacych moc. W tym przypadku sprzeglo cierne SI jest polaczone z walem 4 za¬ miast z tuleja 3. PL