Pierwszenstwo: Opublikowano: 10- X. 1966 51590 Kl -M e, 32 L MKP UKD G 01 r to\9D IBLIOTEKA ^hi PcteMC"* '¦;,,- \-t •- ¦: r^f^.fiiP^'**! ^ " Twórca wynalazku: inz. Jan Walter Wlasciciel patentu: Zaklady Wytwórcze Przyrzadów Pomiarowych „ERA", Warszawa (Polska) Uklad kompensatora elektrycznego Przedmiotem wynalazku jest uklad kompensa¬ tora elektrycznego sluzacego do mierzenia napiecia lub sily elektrycznej metoda kompensacyjna.W wiekszosci znanych ukladów kompensatorów podstawowym elementem jest potencjometr zasila¬ ny z pomocniczego zródla pradem o stalej warto¬ sci, zmiane napiecia wyjsciowego uzyskuje sie przez przesuwanie slizgacza potencjometru. Cha¬ rakterystyczna cecha takiego ukladu jest stala opornosc wejsciowa, to znaczy opornosc od strony zacisków zródla pomocniczego, natomiast opornosc wyjsciowa jest zmienna, zalezna od polozenia slizgacza potencjometru, jest ona zwiazana z na¬ pieciem wyjsciowym.W dokladnych kompensatorach potencjometr jest zastapiony opornikami stalymi z przelacznika¬ mi przy czym dla' uzyskania duzej zdolnosci roz¬ dzielczej kompensatora, to znaczy dla uzyskania wielocyfrowego odczytu, stosowane sa znane, skom¬ plikowane uklady podane przez Feussnera, Haus- ratha, Wennera, White'a, Diesselhorsta i innych.Ilosc dokladnych oporników w niektórych ukla¬ dach dochodzi do 20 na jedna dekade.Celem wynalazku jest uproszczenie ukladu przez zmniejszenie ilosci dokladnych oporników oraz uzyskanie stalej opornosci wyjsciowej.Cel zostal osiagniety przez zastapienie ukladu oporników tworzacych w znanych kompensatorach potencjometr przez uklad oporników laczonych równolegle. 10 15 20 30 Nowy uklad kompensatora w porównaniu z do¬ tychczas znanymi ukladami ma znacznie mniej¬ sza ilosc dokladnych oporników stanowiacych ele¬ menty ukladu pomiarowego. Oporniki te maja wieksze wartosci od oporników w znanych ukla¬ dach co zmniejsza szkodliwy wplyw opornosci prze¬ laczników tym skuteczniej, ze oporniki sa laczone równolegle i opornosci przelaczników nie dodaja sie jak to ma miejsce w wielu znanych ukladach kompensatorów. Dodatkowa zaleta ukladu wedlug wynalazku, jest stala opornosc wyjsciowa kom¬ pensatora co zapewnia stala czulosc ukladu i jed¬ nakowe, w calym zakresie pomiarów, tlumienie galwanometru.Stala opornosc wyjsciowa umozliwia zastosowa¬ nie skalowanego gwalanometru wskazujacego od¬ chylki napiecia mierzonego od napiecia wzorco¬ wego, wskazywanego przez wskazniki przelaczni¬ ków.Wynalazek zostanie blizej objasniony na sche¬ macie zasadniczym przedstawionym na fig. 1. Na¬ piecie wyjsciowe U2 zalezy od przewodnosci Gi i G2 oporników dolaczonych do punktów A i B i wyraza sie wzorem: U2 = Ui G2 : (Gt + G2). W ukladzie wedlug wynalazku oporniki sa przelacza¬ ne tak, ze suma ich przewodnosci Gi + G2 jest wartoscia stala. Uklad taki charakteryzuje stala opornosc wyjsciowa równa 1 : (Gi + G2).Uklad jest zasilany napieciem Ui, ze zródla o zni¬ komo malej opornosci wewnetrznej, na przyklad 5159051590 ze znanego elektronicznego stabilizatora napiecia, zasilanego z prostownika lub z baterii.Uproszczony schemat kompensatora wedlug wy¬ nalazku przedstawiony tytulem przykladu na fig. 2. Zastosowano oporniki gi, %% g3 i £4 o przewod¬ nosci stopniowanej w stosunku jak 1:2:3:4, a suma tych przewodnosci wynosi 1+2+3+4=10 jednostek.Zmiane stosunku U2/U1 uzyskuje sie przez prze¬ laczanie poszczególnych oporników za pomoca przelaczników Pi; P2; P3 i P4.Konstrukcja przelaczników jest pomyslana tak, ze powoduja one zmiane przewodnosci G2 w ukla¬ dzie dziesietnym, która jest równa sumie prze¬ wodnosci dolaczonych do zacisku A (fig. 2) prze¬ laczajac wszystkie pozostale przewodnosci do za¬ cisku B.W ten sposób suma przewodnosci Gj + G2 pozo¬ staje stala. Galwanometr G dziala tutaj jako wska¬ znik zerowy równowagi napiec, mierzonego Ux i wzorcowego U2, podobnie jak w znanych kom¬ pensatorach.Wieksza liczbe dekad uzyskuje sie przez równo¬ legle polaczenie zespolów oporników o przewód- nosciach 10, 100, 1000 itd. razy mniejszych. PL