Opublikowano: 14.Y.1966 50906 KI. 47 g, 47/02 MKP F-06-k UKD [BIBLIOTEK, j Urxad« Patentowego Twórca wynalazku i Marian Bednarz. Poznan (Polska) wlasciciel patentu: Zawór grzybkowy blyskawicznie dzialajacy Przedmiotem wynalazku jest zawór grzybkowy pelnoprzeplywowy, otwierajacy sie i zamykajacy w sposób blyskawiczny.W wielu dziedzinach techniki dogodne jest wypo¬ sazenie Rurociagów w zawory grzybkowe blyska¬ wicznie dzialajace. Zaworami takimi sa znane za- .wory membranowe uruchamiane przy pomocy sprezonego powietrza oraz zawory elektropneuma- tyczne. Maja one stosunkowo skomplikowana bu¬ dowe i wymagaja dodatkowej instalacji sprezone¬ go powietrza i/lub elektrycznej.Znane sa równiez zawory grzybkowe uruchamia¬ ne przez obracanie gwintowanego wrzeciona, w których jeden ruch, zamykania lub otwierania, od¬ bywa sie blyskawicznie pod dzialaniem sprezyny, napietej wstepnie przez obracane wrzeciono. Jed¬ nakze ten typ konstrukcji nie pozwala zbudowac zaworu grzybkowego, w którym oba ruchy odby¬ walyby sie bardzo szybko.Zadaniem wynalazku jest takie skonstruowanie zaworu grzybkowego, aby przy jego recznej obslu¬ dze ruchy otwierania i zamykania przeplywu od¬ bywaly sie blyskawicznie.Istota wynalazku polega na zastapieniu przesuwu za pomoca obracania gwintowanego wrzeciona przez przesuw trzpienia, który jest wyposazony w kolek poruszajacy sie w rowku cylindrycznego wo- dzidla. Rowek ma ksztalt krzywej zamknietej o ta¬ kim obrysie, ze powoduje blokowanie kolka, a wraz z nim trzpienia i grzybka, na przemian w polozeniu 10 15 20 30 wysunietym i w polozeniu cofnietym. Ruch w jed¬ nym kierunku odbywa sie pod naciskiem reki lub nogi na nakladke trzpienia zaworu, ruch w dru¬ gim kierunku pod dzialaniem sprezyny. Jedno na¬ cisniecie powoduje calkowite otwarcie zaworu o pelny skok lub calkowite jego zamkniecie.• W korzystnej odmianie wynalazku rowek wo- dzidla jest tak uksztaltowany, ze otwieranie za¬ woru odbywa sie w dwóch etapach: pierwsze na¬ cisniecie na trzpien powoduje otwarcie o polowe skoku grzybka, drugie powoduje otwarcie calko¬ wite, a trzecie zamyka przeplyw.W konstrukcji zaworu grzybkowego wedlug wy¬ nalazku osiaga sie te dodatkowa korzysc, ze dzie¬ ki wyeliminowaniu gwintowanego wrzeciona i na¬ kretki moze on byc wykonany z tworzyw sztucz¬ nych, które jako calkowicie odporne na korozje, rozszerzaja zakres stosowalnosci zaworu.Dalsze cechy charakterystyczne i zalety wyna¬ lazku sa dokladniej przedstawione na przykladach wykonania, uwidocznionych na rysunku, na któ¬ rym fig. 1 przedstawia przekrój podluzny zaworu, fig. 2 — przekrój odmiany zaworu z inna kon¬ strukcja grzybka, fig. 3 — przekrój innej odmiany zaworu z grzybkiem o ruchu poziomym, fig. 4 i 5 — przekroje poprzeczne zaworu wedlug fig. 3, fig. 6 — ksztalt rowka wodzidla w rozwinieciu, a fig. 7 — odmiane rowka wodzidla dla zaworu otwieranego w dwóch fazach. 50 90650 906 4 Jak to pokazaio na fig. 1, zawór posiada kor¬ pus 1, w którego gniezdzie znajduje sie stozkowy grzybek 2, dociskany stale za pomoca sprezyny 3.Grzybek jest zabezpieczony przed obracaniem sie za pomoca kolka 4, wchodzacego w pionowy ro¬ wek korpusu 1. Od dolu korpus jest zamkniety za pomoca korka 5, który równoczesnie jest elemen¬ tem ustalajacym sprezyne 3. Grzybek 2 jest prze¬ suwany ku dolowi za pomoca popychacza 6, usz¬ czelnionego w korpusie szczeliwem 7 i dociskanym preez dlawice 8.Najistotniejszym elementem zaworu wedlug wy¬ nalazku jest trzpien 9, którego kolek 10 porusza sie w rowku wodzidla cylindrycznego 11. Wodzi- dlo jest nieruchomo osadzone w nasadzie korpu¬ su 12 i docisniete nakretka 13. Ksztalt rowka w wodzidle 11 jest tak obmyslony, ze powoduje wy¬ muszony • ruch posuwisto-obrotowy trzpienia 9, a równoczesnie blokowanie tego trzpienia w po¬ lozeniu wcisnietym, to znaczy w polozeniu otwar¬ cia zaworu. Trzpien 9, jest zakonczony nakladka 14 osadzona na kulkach 15 w celu wyeliminowania tarcia miedzy czesciami. Dolna czesc trzpienia 9 jest zakonczona stozkiem, opierajacym sie na har- . towanej wkladce 16, aby zmniejszyc tarcie wyni¬ kajace z obracania sie trzpienia. Grzybek zaworu 2 jest wyposazony w otwory wykonane w górnej i dolnej plaszczyznie i polaczone z otworem po stronie odplywu, dzieki czemu eliminuje sie nad¬ mierne opory zamykania i otwierania zaworu.Sposób dzialania zaworu wedlug wynalazku jest nastepujacy: Wywarcie nacisku na nakladke 14 powoduje przesuniecie ku dolowi trzpienia 9, a ko¬ lek 10 przesuwa sie w rowku wodzidla 11. Rów¬ noczesnie przesuwa sie grzybek 2, pokonujac opór sprezyny 3. Po odjeciu nacisku sprezyna 3 blokuje kolek 10 w rowku wodzidla 11 w polozeniu wcis¬ nietym. Zawór pozostaje otwarty i nie moze sa¬ moczynnie sie zamknac. Kolejne nacisniecie na nakladke 14 odblokowuje kolek 10, a sprezyna 3 cofa grzybek i zamyka zawór.W innej odmianie wykonania wynalazku przed¬ stawionej na fig. 2 grzybek 2 w górnej czesci po¬ siada otwór, który po otwarciu zaworu przesuwa sie na os przeplywu, dzieki czemu zawirowania i opory przeplywu medium w zaworze ulegaja wy¬ datnemu zmniejszeniu. Mechanizm otwierania i za¬ mykania zaworu jest identyczny, jak w przykla¬ dzie wykonania uwidocznionym na fig. 1.Odmiana zaworu przedstawiona na fig. 3, 4 i 5 wyróznia sie tym, ze os grzybka jest prostopadla do osi trzpienia, oraz ze zawór jest przystoso¬ wany do zamontowania wysoko nad posadzka, np. pod stropem pomieszczenia. Korpus zaworu 1 ze wzgledów montazowych sklada sie z dwóch czes¬ ci polaczonych ze soba np. na gwint. Grzybek zaworu sklada sie równiez z dwóch czesci — grzyb¬ ka wlasciwego 17 i czesci prowadzacej 18, która dotyka wewnetrznej powierzchni korpusu 1 za po¬ moca trzech zeber. Grzybek jest osadzony na trzpieniu 19, którego tylna czesc jest prowadzona w ..tulejce 20. - W tulejce tej znajduje sie dodatkowa sprezyna 21.Tulejka 20 jest osadzona dokladnie osiowo w trzymaku 22, przymocowanym do korpusu 1 za po- 30 moca nakretki 23. Ruch pionowy popychacza 6 przenosi sie za posrednictwem dzwigni 24, osa¬ dzonej wahliwie na ramieniu 25, na odsadzenie trzpienia 19, co powoduje przesuniecie trzpienia 5 wraz -z grzybkiem w lewo i otworzenie zaworu.Równoczesnie zostaje scisnieta sprezyna pomoc¬ nicza 21. Po odjeciu nacisku zawór jest zabloko¬ wany w polozeniu otwartym przez kolek 10 w row¬ ku wodzidla 11. 10 Kolejne nacisniecie na nakladke 14 odblokowuje kolek 10, na skutek czego sprezyna 3 cofa ku gó¬ rze popychacz 6 wraz z trzpieniem 9, równoczes¬ nie zas sprezyna 21 przesuwa trzpien 19 z grzyb¬ kiem 17 i prowadnikiem 18 w prawo i zamyka 15 .zawór. Nacisk na nakladke 14 moze byc wywie¬ rany bezposrednio lub za posrednictwem dzwigni 26 i ciegla 27. Dzwignia i cieglo moga byc zastoso¬ wane do kazdej z opisanych odmian zaworu.Na fig. 6 pokazano wycinek wodzidla 11 z wy- 20 konanym w nim rowkiem ksztaltowym przed zwi¬ nieciem wodzidla w cylindryczna tulejke. W row¬ ku porusza sie kolek 10, który poczatkowo znaj¬ duje sie w punkcie A. Pod naciskiem reki lub dzwigni 26 na nakladke 14 kolek 10 przesuwa sie 25 do punktu B, a po odjeciu nacisku pod dzialaniem sprezyny 3 cofa sie po krzywiznie rowka do punktu C. W tym polozeniu kolka zawór jest otwarty i zablokowany. Powtórne nacisniecie na nakladke 14 powoduje przesuniecie kolka do punktu D, a po odjeciu nacisku sprezyna 3 cofa go do punktu wyjsciowego A, w którym zawór jest zamkniety.Na fig. 7 pokazano inna odmiane rowka wodzi¬ dla, przy której otwieranie zaworu odbywa sie w 35 dwóch fazach. Pierwsze nacisniecie na nakladke 14 przesuwa kolek 13 z punktu A do punktu B, a po odjeciu nacisku sprezyna 3 cofa ko.ek do punktu C.Polozenie to daje czesciowe otwarcie zaworu, naj- dogodniej o pól skoku grzybka. Drugie nacisniecie 40 przesuwa kolek do punktu D, a sprezyna cofa go do punktu E. Gdy kolek 10 znajduje sie w punkcie E rowka, zawór jest calkowicie otwarty. Trzecie nacisniecie przesuwa kolek do punktu F, z którego pod dzialaniem sprezyny wraca on do punktu wyj¬ sciowego. Przy tym ruchu zawór zamyka sie.Zawór grzybkowy wedlug wynalazku dziala bly¬ skawicznie zarówno przy otwieraniu jak i zamyka¬ niu, posiada prosta i zwarta konstrukcje, a jego po¬ szczególne odmiany mozna dogodnie stosowac w _0 róznych okolicznosciach. Konstrukcja zaworu ze¬ zwala na wykonanie z tworzyw sztucznych wszyst¬ kich elementów, stykajacych sie z przeplywaja¬ cym medium. W polozeniu otwartym zawór daje przeswit pelnootworowy. 55 PL