Opublikowano: 5.III.1966 50810 KI. 42 n, 11/05 MKP G 09 b $3 Oj UKE(BIBklOTEKA Twórca wynalazku i Wladyslaw Zóltowski, Warszawa (Polska) wlasciciel patentu: Prostokatny uklad rzutni wraz z rzutowanym odcinkiem prostej Przedmiotem wynalazku jest urzadzenie do przedstawiania zmian dlugosci i polozenia rzu¬ tów odcinka prostej na trzech wzajemnie do sie¬ bie prostopadlych plaszczyznach rzutni w zalez¬ nosci od zmian polozenia tego odcinka w prze¬ strzeni. Za pomoca urzadzenia wedlug wynalazku mozna równiez uwidaczniac zmiany polozenia jed¬ nego z punktów tego odcinka.Wsród znanych pomocy szkolnych brak jest urzadzen, za pomoca których moznaby w spo¬ sób zadowalajacy przedstawiac zmiany dlugosci i polozenia rzutów odcinka prostej na poszczegól¬ nych plaszczyznach rzutni.Celem wynalazku jest dostarczenie uczniom szkól ogólnoksztalcacych i zawodowych urzadze¬ nia ulatwiajacego wyobrazenie sobie polozenia figur i bryl geometrycznych w przestrzeni na podstawie ich rzutów prostokatnych i odwrotnie.Istota wynalazku polega na osadzeniu preta imi¬ tujacego rzutowany odcinek prostej na przegubie, umozliwiajacym zmiane polozenia tego preta wzgledem trzech plaszczyzn rzutni oraz zaopa¬ trzeniu go w prety wodzace, za pomoca których obracane sa tarcze kolowe zaopatrzone w szczeliny wodzace, w których umieszczone sa suwaki, umo¬ zliwiajace przesuwanie sie pretów wodzacych w tych szczelinach zaleznie od zmian polozenia pre¬ ta w stosunku do poszczególnych plaszczyzn rzu¬ tni.Urzadzenie wedlug wynalazku jest przedstawio- 10 15 20 30 ne na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia wi¬ dok ogólny urzadzenia, fig. 2 i 3 przedstawiaja tar¬ cze kolowe, sposób osadzenia w nich pretów wo¬ dzacych oraz czesci srodkowe tasm, obrazujacych zmiany dlugosci rzutów odcinka prostej w zalez¬ nosci od zmian jego polozenia wzgledem poszcze¬ gólnych plaszczyzn rzutni, zas fig. 4 przedstawia rzutnie w jej ujeciu schematycznym.Urzadzenie wedlug wynalazku sklada sie z plyt a, b, c usytuowanych wzgladem siebie prostopa¬ dle, stanowiacych prostokatny uklad rzutni oraz z preta 2, stanowiacego rzutowany odcinek pro¬ stej, a osadzonego na przegubie 1, umieszczonym na precie lub pretach wspornikowych 18.Kazda z plyt a, b i c jest zaopatrzona w tarcze kolowa 3, 4 lub 5, usytuowana w jednej plaszczyz¬ nie z plaszczyzna plyty, lub równolegle do niej.Tarcze 3, 4, 5 sa jednoczesnie tak usytuowane, ze ich srodki znajduja sie na liniach rzutujacych punkt srodkowy przegubu 1 na poszczególne pla¬ szczyzny ukladu rzutni, co umozliwia jednoczesny obrót tarcz 3, 4, 5 wraz ze zmianami polozenia preta 2.Tarcze 3, 4, 5 sa osadzone w otworach kolowych za pomoca rolek 40, umozliwiajacych obrót kaz¬ dej tarczy wzgledem jej srodka. W tarczach 3, 4, 5 wzdluz jednej z ich srednic sa wykonane szcze¬ liny 29, w których osadzone sa parami suwaki 33—34, 35—36, 37—38. Kazdy z tych suwaków ma cylindryczny otwór 41, usytuowany prostopadle 5081050810 3 wzgledem plaszczyzny tarczy. Tasmy 26, 27, 28 lacza parami krancowo osadzone w szczelinach 29 suwaki 33—34, 35—36, 37—38. W celu umozliwie¬ nia skracania i wydluzania sie tasm 26, 27, 28 imi¬ tujacych rzuty odcinka prostej na poszczególne plaszczyzny ukladu rzutni, sa one, w kazdej z tarcz 3, 4, 5 w srodkowej czesci szczeliny 29, zlozone podwójnie i tak utworzonymi koncami wyprowadzone na zewnatrz tarczy poprzez rolki 12, 13 i 14 i polaczone z dwuramiennymi dzwigien- kami 30, 31, 32 za pomoca sprezyn odciagowych 15, 16, 17, które utrzymuja te tasmy stale w stanie napiecia.W celu zapewnienia obrotu tarcz 3, 4, 5 zalez¬ nie od zmian pdlozenia preta 2, pret ten na swych koncach jest zaopatrzony w przeguby 42 z pre¬ tami wodzacymi 6—7, 8—9, 10—11, których dru¬ gie konce przechodza suwliwie na drugie strony tarcz Zf 4; 5 odpowiednio poprzez otwory 41 su¬ waków 33 do 38. 20 Tarcza 3 jest sterowana obrotowo za pomoca wodzacych pretów 6 i 7. Tarcza 4 jest sterowana za pomca pretów 8 i 9, zas tarcza 5 jest sterowana za pomoca preta 11 i dodatkowej sprezyny odcia- 2. gowej 39, zastepujacej dzialanie dwuodcinkowego preta 10, uwidocznionego na rysunku jedynie dla 25 symetrii.Przy zmianie polozenia preta 2 osadzonego na przegubie 1 prety wodzace 6, 7, 8, 9 oraz preta 11 wraz ze sprezyna odciagowa 39 obracaja tarcze 3. 3, 4, 5, wydluzajac badz skracajac swe czynne 30 czesci, wyprowadzone suwliwie na drugie strony tych tarcz poprzez otwory 41 wykonane w suwa¬ kach 33—38 i jednoczesnie w szczelinach 29 zsu¬ wajac lub rozsuwajac suwaki wzgledem siebie. 4.Umozliwia to skracanie lub wydluzanie sie tasm 35 26, 27, 28, obrazujacych skracanie lub wydluzanie sie rzutów preta 2 zaleznie od jego polozenia wzgledem poszczególnych plaszczyzn ukladu rzutni.W celu zobrazowania polozenia rzutów punktu, zaleznie od jego polozenia w przestrzennym kacie 40 ukladu rzutni, na precie 2, najlepiej na jednym z jego konców jest umieszczona galka 19, imitu¬ jaca rzutowany punkt. Natomiast rzuty tego pun- 5. ktu na poszczególne plaszczyzny ukladu rzutni sa zobrazowane za pomoca krazków 20, 21, 22 nasa- 45 dzonych, np. na odpowiednie suwaki 34, 35 i 37. PL PL