Opublikowano: 14. III. 1966 50782 ó e. nL KI.MKP UKD i zer-tfffftf E 2Id l Wspóltwórcy wynalazku: prof. mgr inz. Marcin Borecki, doc. mgr inz.TadeuszRadowicki Wlasciciel patentu: Glówny Instytut Górnictwa, Katowice (Polska) Czlon wielostojakowy kroczacej obudowy górniczej Wynalazek dotyczy obudowy górniczej zlozonej z przesuwnych czlonów zawierajacych pewna licz¬ be stojaków hydraulicznych, np. dwa lub cztery, oraz co najmniej jeden przesuwnik stanowiacy si¬ lownik pracujacy w poziomie, który sluzy do prze¬ suwania czlona obudowy do przenosnika przy sto¬ jakach zwolnionych lub do dosuwania przesuw- nika do ociosu przy stojakach rozpartych. W róz¬ nych znanych rozwiazaniach obudowy kroczacej stojaki jednego czlona powiazane sa sztywno ze soba za posrednictwem ramy, która moze byc plaska lub przestrzenna.Caly czlon posiada wspólne plozy, na których spoczywaja stojaki i które sluza do przesuwania go po spagu. W przypadku nierównosci spagu, rama czlona przyjmuje bardzo wielkie sily pio¬ nowe powstajace na skutek tego, ze pewne czesci plóz nie przylegaja nalezycie do spagu. Powo¬ duje to uszkodzenie, a zwlaszcza znieksztalcenie ramy i zmusza z kolei do rozwiazywania tej ra¬ my w postaci ukladu o wielkiej wytrzymalosci, co zwieksza ciezar czlona. W innych znanych roz¬ wiazaniach, polaczenia miedzy poszczególnymi sto¬ jakami,^ czyli elementy ramy, sa powiazane mie¬ dzy soba oraz ze stojakami uchylnie, przez co rama nie jest sztywna.Ma to na celu lepsze dostosowanie sie do nie¬ równosci spagu i stropu. Znane jest równiez roz¬ wiazanie, w którym praktycznie biorac, rama nie istnieje, a na jej miejscu znajduja sie tylko lacz- 10 20 30 niki miedzy poszczególnymi parami stojaków. Na przyklad, wedlug niemieckiego patentu nr 1.088.904, samodzielnie stojace stojaki ustawione sa parami jeden za drugim, czyli w liniach pro¬ stopadlych do ociosu i polaczone ze soba jedynie poziomymi silownikami hydraulicznymi.Poza tym stojaki te polaczone sa z sasiednimi w ten sposób, ze pary stojaków stojace obok sie¬ bie w rzedzie po stronie ociosu oraz pary stojace w rzedzie po stronie zawalu, sa na przemian zwiazane uchylnie zamocowanymi lacznikami.Laczniki te wystepuja po dwa, jeden laczy stopy stojaków, a drugi ich szczyty. W tym -ukladzie nie ma juz dwu lub wielostojakowyeh czlonów obudowy, sa tylko pojedyncze stojaki polaczone ze soba swobodnie _wzdluz jednej linii lamanej wystepujacej w rzucie obudowy.Jak sie okazalo, ograniczona gietkosc ramy jest w wielu przypadkach niewystarczajaca, zas zbyt wielka jej gietkosc, wzglednie zbyt wielka samo¬ dzielnosc stojaków, utrudnia racjonalne ustawia¬ nie i rozpieranie 'stojaków, gdyz kazdy z nich ustawia sie w kierunku przypadkowym z duzym odchyleniem od pionu.W celu uzyskania statecznosci calego zespolu obudowy, nalezy poszczególne stojaki indywidu¬ alnie doprowadzic do polozenia pionowego lub do równoleglosci wzgledem pozostalych stojaków. Ta ostatnia wada wystepuje szczególnie dobitnie w ukladach, w których rama zostala ograniczona 5078250782 3 4 do laczników miedzy pojedynczymi samodzielny¬ mi stojakami.Mimo wielu znanych rozwiazan o róznym stop¬ niu wzajemnego usztywnienia stojaków, praktyka górnicza wymaga nie zrealizowanego dotychczas kompromisu zapewniajacego jak najwieksza sa¬ modzielnosc pracy poszczególnych stojaków, jed¬ nakze pod tym warunkiem/ ze przy rozpieraniu sa One zmuszone do samorzutnego przyjmowania polozenia mozliwie równoleglego do pozostalych stojaków jak to ma miejsce jedynie przy pola¬ czeniu sztywna rama.Wynalazek polega na sztywnym uksztaltowa¬ niu ramy z tym, ze stanowi ona niezalezna czesc zespolu, wspierajaca sie samodzielnie na wlasnej plozie lub wlasnych plozach. Stojaki sa w tej ramie osadzono przesuwnie w pionie i stoja na wlasnych ^niezaleznych stopach. Aby uzyskac prze- suwnosc_stojardów, rama nie laczy sie z nimi bez¬ posrednio, a~ jedynie z obejmami, które obejmuja stojaki stojace samodzielnie na spagu. Obejmy sa na tyle luzne, ze pozwalaja na swobodny przesuw stojaka w pionie, a scislej mówiac, w kierunku prostopadlym do plaszczyzny ramy.Dzieki temu uksztaltowaniu ramy, kazdy stojak moze stac na innym poziomie, a wszystkie zacho¬ wuja w stosunku do siebie polozenie równolegle.Czlon obudowy wedlug wynalazku ma stateczne podparcie nawet w przypadku bardzo nierównego spagu, poniewaz niezaleznie od wysokosci poloze¬ nia stopy lub plozy stojaka sztywna rama wiaze sfbjaki w jeden zespól. Obejmy sa dzielone np. sa dwudzielne i otwierane przez rozkrecanie srub w celu latwego odejmowania stojaków od ramy dla wymiany, transportu itp.Czlon obudowy wedlug wynalazku moze byc rozwiazany w paru odmianach w zaleznosci od zespolu warunków górniczych, w których ma byc stosowany, a zwlaszcza w zaleznosci od grubosci pokladów.Odmiana zawierajaca typowe stojaki hydrau¬ liczne zlozone ze spodników o wlasnych stopach i rdzenników, wiaze stojaki obejmami trzymaja¬ cymi spodniki stojaków z zachowaniem pionowej przesuwnosci. W odmianie tej w zaleznosci od wysokosci stojaków rama moze byc plaska lub przestrzenna. Szczególnie korzystne jest rozwia¬ zanie posrednie, polegajace na tym, ze rama plas¬ ka zawiera elementy wystajace z jej plaszczyzny wzmocnione zastrzalami. Rama taka przypomina z wygladu stól bez plyty stolowej odwrócony do góry nogami. Taka rama moze znajdowac sie w calosci tak nisko, ze mozna ja latwo przekra¬ czac, a zarazem umozliwia ona trzymanie kazdego stojaka w dwóch obejmach na róznych poziomach.Odmiana czlona wedlug wynalazku zawiera specjalne stojaki, które skladaja sie z kielicha na wlasnej stopie i wkladanego do niego cylindra silownika hydraulicznego z tloczyskiem stanowia¬ cym rdzennik stojaka. Ten nowy typ stojaków - odznacza sie licznymi zaletami. Kielich chroni si¬ lownik hydrauliczny przed uszkodzeniem mecha¬ nicznym np. przy zawale, odstrzale itp. Dzieki tej ochronie silownik moze byc lzejszy, co wlacznie z mozliwoscia wyjmowania silownika z kielichów znacznie ulatwia ich transport i obsluge.Naczynia kielichów moga byc dwudzielne i roz¬ bieralne dla wyjmowania silowników zamiast ich "wysuwania, co jeszcze bardziej ulatwia obsluge.Dostosowanie stojaków do wysokosci pokladów nie wymaga zmiany silowników hydraulicznych, które moga byc wykonywane masowo w jednej wielkosci. Zmiana wysokosci polega jedynie na nadawaniu kielichom odpowiedniej wysokosci, gdyz sumaryczna wysokosc podparcia zalezy przy danym silowniku od poziomu, na którym znaj¬ duje sie w kielichu denko podpierajace cylinder.Przy zastosowaniu tego typu stojaków, rama swymi obejmami trzyma przesuwnie w pionie kielichy stojaków. I w tej odmianie, rama moze byc plaska, zwlaszcza z wystajacymi elementami z zastrzalami, lub przestrzenna. Odmiana rozwia¬ zania czlona z wysokimi stojakami kielichowymi i rama przestrzenna stanowi rozwiazanie obudo¬ wy kroczacej dla wysokich pokladów. Odmiana ta wymaga wzajemnej pomocy sasiadujacych ze soba czlonów w celu zapewnienia, aby czlon w przypadku pochylego pokladu nie wywrócil sie po zwolnieniu stojaków.W tym celu rama przestrzenna. jest zaopatrzo¬ na po bokach w dole i w górze w elementy slu¬ zace do przesuwnego laczenia dwóch czlonów.Polaczenie to polega na wsuwaniu do poziomej rury zamocowanej do jednego czlona, poziomego preta, zamocowanego do drugiego czlona. Aby zniesc sile dzialajaca na koniec preta, na tym samym czlonie co pret zamocowany jest dwu¬ dzielny pierscien, którym obejmuje sie wymienio¬ na rure. Polaczenie tymi elementami nie utrudnia przesuwu stojaków wzgledem siebie w kierunku ociosu, na którym to przesuwie polega tzw. kro¬ czenie obudowy.We wszystkich odmianach czlona wedlug wy¬ nalazku zachowane sa podstawowe cechy polega¬ jace na przesuwnosci stojaków w pionie oraz na samodzielnym podparciu ramy na spagu. Ponadto przewidziana jest ograniczona uchylnosc stojaków.Uchylnosc ta w odmianie z typowymi stojakami jest osiagnieta przez zachowanie odpowiedniego luzu w obejmach trzymajacych spodniki stojaków, a w odmianie ze stojakami kielichowymi nieza¬ leznie od luzu w obejmach pozwalajacego na z góry zalozona uchylnosc kielichów, glówna uchylnosc stojaków polega na luzie, z którym cy¬ linder umieszczony jest w kielichu. W przypadku wymagania szczególnie duzej uchylnosci, kielich moze miec ksztalt nieco rozszerzajacy sie ku górze.Czlon kroczacej obudowy górniczej wedlug wy¬ nalazku, przedstawiony jest schematycznie na ry¬ sunku, którego fig. 1 jest perspektywicznym wi¬ dokiem odmiany czlona ze stojakami klasyczny¬ mi tj. zlozonymi ze spodników ze stopami i rdzen¬ ników, fig. 2 jest widokiem bocznym odmiany ze stojakami kielichowymi i rama plaska z zastrza¬ lami, fig. 3 *jest przekrojem pionowym, stojaka kielichowego, fig. 4 jest widokiem bocznym od¬ miany czlona przeznaczonej dla bardzo wysokich 10 15 20 25 30 35 40 45 50 55 605 50782 6 pokladów ze stojakami kielichowymi i rama prze¬ strzenna, fig. 5 jest rzutem poziomym dwóch sa¬ siednich czlonów odmiany jak na fig. 3 z zazna¬ czeniem tylko jednej sposród czterech stropnic.W rozwiazaniu przedstawionym na fig. 1 czlon obudowy ma cztery typowe stojaki hydrauliczne 1. polaczone ze sztywna rama 2 oraz dwie stropni¬ ce 3. Kazdy stojak stoi na wlasnej stopie 4. Ra¬ ma 2 zaopatrzona jest w sztywno zwiazane z nia obejmy 5 trzymajace spodniki poszczególnych sto¬ jaków z tym, ze spodniki te sa przesuwne w tu¬ lejach, dzieki czemu stopa kazdego stojaka moze znalezc sie na innym poziomie w zaleznosci od uksztaltowania spagu.W srodkowym czlonie w srodku ramy 2 umiesz¬ czony jest cylinder 6 silownika poziomego zwa¬ nego przesuwnikiem. Przy wyzszych stojakach plaska rama 2 moze sie okazac niewystarczajaca i wymaga powtórzenia na pewnej wysokosci w po¬ staci ramy 7 z tym, ze obie :te ramy .polaczone sa ze soba kratownica 8. Elementy 7 i ^& zazna¬ czone na rysunku linia przerywana w celu za¬ akcentowania, ze nie zawsze sa potrzebne. Rama stanowiaca sama w sobie uklad sztywny jest nie¬ zaleznym elementem wchodzacym w sklad czlona obudowy i posiada co najmniej jedna wlasna plo¬ ze 9 oparta na spagu.Czlon przedstawiony na fig. 2 stanowi odmiane, w której zastosowano stojaki .hydrauliczne 21 typu kielichowego o specjalnym rozwiazaniu do¬ stosowanym do czlonów obudowy wedlug wyna-v lazku. Stojaki te polaczone sa ze sztywna rama 22 obejmami 25 trzymajacymi kielichy 26 poszczegól¬ nych stojaków, z tym ze kielichy stojaków zao¬ patrzone sa we wlasne stopy oraz sa przesuwne w obejmach. Rama 22 jest plaska, jednakze w ce¬ lu uchwycenia kielichów stojaków dwiema obej¬ mami 25 na róznych poziomach zaopatrzona jest w elementy 27 wystajace z jej plaszczyzny i wzmocniona zastrzalami 28. Calosc ramy spo¬ czywa na plozie 29 opartej na spagu. Na stoja¬ kach oparta jest stropnica tZ.Stojak 21 typu kielichowego przedstawiony jest oddzielnie na fig. 3. Kielich stojaka sklada sie ze stopy 31, szczudla 32 i naczynia 33,.do którego jest wlozony luzno cylinder 34 uszczelniony gu¬ mowym pierscieniem 35. Z cylindra wysuwa sie tloczysko stanowiace rdzennik 36. Polaczenie z ukladem hydraulicznym nastepuje przez kró- ciec 37.Czlon przedstawiony na fig. 4 i 5, jest odmiana czlona wedlug wynalazku dostosowana do pracy w wysokich pokladach. Stojaki 41 sa typu kieli¬ chowego jak przedstawiono na fig. 3 i posiadaja wysokie szczudla. Sztywna rama przestrzenna 42 trzyma kielichy stojaków przesuwnie w pionie 5 obejmami 45. Rama opiera sie na wlasnej plo¬ zie 49. Dwa sasiednie czlony polaczone sa prze¬ suwnie za pomoca rury 46, przymocowanej do ramy jednego czlona i przechodzacej przez piers¬ cien dwudzielny 44 drugiego czlona.W rurze 46 przesuwa.sie drag 47 przymocowany jednostronnie do tego samego czlona co piers¬ cien. W rzucie pionowym fig. 5 uwidoczniono równiez silownik do przesuwania, czyli przesuw- nik 48, który pominieto dla uproszczenia na nie¬ których figurach rysunku. Na kazdych dwóch sto¬ jakach znajduje sie stropnica 43. PL