Mieszanina wy-50768 13 14 kazuje dobre wlasciwosci smarne skladników. Le¬ pkosc mieszaniny w 98,8° wynosi tylko 7,32 centy- stokesów.Dzieki takiemu obnizeniu lepkosci rozszerza sie znacznie zakres zastosowan zwiazków melamino¬ wych. Moga one byc stosowane np. jako srodek przenoszacy sile w czesciach maszyn, które przej¬ sciowo znajduja sie w temperaturach nizszych od zwyklych temperatur roboczych. Pojedyncza po¬ chodna melaminowa bez zadnych dodatków nie jest odpowiednia do stosowania w takich warunkach.W podobny sposób otrzymuje sie z pochodnych melaminowych o stosunkowo wysokiej lepkosci, jak np. zwiazków nr nr 1, 9, 21, 37, 40, 43, 51, 53, 54, 55, 56, 58, 59, 60, 61, 63, 64, 65, 68, 71, 72, 73, 74, 76 i 80 z tablicy I przez zmieszanie z Regal Oil B w dowolnych, zaleznych od przeznaczenia, sto¬ sunkach ilosciowych mieszanin o szerszym zakre¬ sie uzytecznosci.Przyklad XI. Miesza sie 80 czesci 2-dwuety- loamino-4-dwu-n-butyloamino-6-dwu-heksyloami - no-l,3,5-triazyny (tablica nr I nr 53) z 20 czescia¬ mi estru kwasu sebacynowego dwu-2-etyloheksa- nolu. Mieszanina posiada dobre wlasciwosci smar¬ ne skladników i lepkosc 7,13 centystokesów w po¬ równaniu z lepkoscia pochodnej melaminowej wy¬ noszacej 9,98 centystokesów w temperaturze 98,8°.Obnizenie lepkosci przez zmieszanie z syntety¬ cznym smarem na zasadzie estru rozszerza ^akres zastosowania smarów melaminowych. Takie mie¬ szaniny mozna stosowac jako srodki do przenosze¬ nia sily w urzadzeniach, które przejsciowo znaj¬ duja sie w temperaturach nizszych od temperatur roboczych.W taki sam sposób mozna tworzyc mieszaniny o odpowiedniej lepkosci innych pochodnych mela¬ minowych zamieszczonych w tablicy I z dwu- estrami kwasu sebacynowego, kwasu azelainowego, kwasu adypinowego itd. i alkanolami o np. 6—10 atomach wegla, z estrami wyzszych kwasów tlusz¬ czowych i polialkoholi zwlaszcza z trójestrami co-trójmetyloloalkanów, jak tez z estrami wysoko- czasteczkowych kwasów karboksylowych i polial¬ koholi zwlaszcza glikoli o dowolnych, odpowied¬ nich w zaleznosci od celu zastosowania stosunkach ilosciowych.Przyklad XII. 87,4 czesci 2,4-bis-dwuetylo- amino-6-dwudodecyloamino-l,3,5-triazyny (TablicaI nr 63) i 12,6 czesci silikonu metylofenylowego (MS 550 Midland Silicones Ltd) miesza sie az do otrzy¬ mania mieszaniny homogenicznej', Mieszanina jest smarem, który wykazuje lepkosc w zaleznosci od temperatury wyrazona wedlug ASTM — prosta = = 0,608.Stosowany olej silikonowy MS 550 posiada na¬ stepujace wartosci lepkosci: w temperaturze 98,8° 19,6 centystokesów w „ 37,8° 78,34 W taki sam sposób mozna wytwarzac smary o dowolnej w zaleznosci od celu lepkosci innych pochodnych melaminowych z tablicy I oraz ole¬ jów silikonowych.Przyklad XIII. Miesza sie 6,5 czesci 2,4-bis- -dwubutyloamino-6-dwudodecyloamino-l,3,5 - tria- zyny (Tablica I nr 64) z 35 czesciami estru kwasu sebacynowego i dwu-2-etyloheksanolu. Mieszani¬ na ta wykazuje lepkosc 46,90 centystokesów w temperaturze 37,8° i 7,74 centystokesów w 98,8°, a zatem ASTM — prosta = 0,64. 5 Gdy zamiast 35 czesci estru kwasu sebacynowe¬ go i dwu-2-etyloheksanolu zastosuje sie 35 czesci adypianu dwunonylu, otrzymuje sie mieszanine, wykazujaca lepkosc 49,36 centystokesów w tem¬ peraturze .37,8° i 7,95 centystokesów w 98,8°, a za- io tern ASTM — prosta = 0,66.Przyklad XIV. Miesza sie 60 czesci 2,4-bis- dwubutyloamino-6-dwudodecyloamino-l,3,5-triazy - ny (Tablica I nr 64) z 40 czesciami trójkaprylanu trójmetylolopropylu. Otrzymana mieszanina ma le- 15 pkosc 51,86 centystokesów w temperaturze 37,8a i 8,13 centystokesów w 98,8°, a zatem ASTM — prosta = 0,66.Przyklad XV. Miesza sie 55 czesci 2,4-bis- -dwubutyloamino-6-dwudodecyloamino-l,3,5-tria - 20 zyny (TablicaI nr 64) z 45 czesciami trójpelargonia- nu trójmetylolopropylu. Otrzymana mieszanina ma lepkosc 53,21 centystokesów w temperaturze 37,8° i 8,32 centystokesów w 98,8°, a zatem ASTM — proste = 0,66. 25 Przyklad XVI. 3 czesci ftalocyjaniny mie¬ dziowej miesza sie z 25 czesciami benzenu w mie¬ szalniku „Ultraturax" (Janke & Kunkel, Stauffen).Do mieszaniny tej dodaje sie powoli 9 czesci 2-dwuetyloamino-4-dwubutyloamino-6-n - dodecy- 30 loamino-l,3,5-triazyny (Tablica I, nr 17) i miesza sie przez 45 minut. Otrzymana homogeniczna ma¬ se wyrabia sie na szklanej plycie lopatka az do ulotnienia sie nadmiaru benzenu, po czym ogrzewa •A godziny do temperatury 150° i po oziebieniu 35 jeszcze raz wyrabia szpachelka.Powstaje miekki, dobrze wyrobiony smar.Podobne wyniki otrzymuje sie stosujac pochodne melaminy z tablicy I i dodajac odpowiednie, w zaleznosci od celu do jakiego smary maja miec 40 zastosowanie, srodki zageszczajace.Przyklad XVII. 8 czesci ftalocyjaniny mie¬ dziowej (Irgaplast Brillant blau BLP f-my Geigy Comp. Ltd.), miesza sie bardzo szybko z 4 czes¬ ciami 2,4,6-tris-dwubutyloamino-l,3,5-triazyny (Ta- 45 blica I, nr 43) i 40 czesciami benzenu w mieszal¬ niku „Ultraturax" w ciagu 15 minut. Nastepnie dodaje sie 20 dalszych czesci 2,4,6-tris-dwubutylo- amino-l,3,5-triazyny i miesza bardzo szybko w cia¬ gu nastepnych 45 minut. 50 Otrzymana homogeniczna mase wyrabia sie szpa¬ chelka na szklanej plycie, az do ulotnienia sie benzenu, ogrzewa do temperatury 150° w ciagu 2 godzin po oziebieniu ponownie wyrabia szpa¬ chelka. Otrzymuje sie produkt w postaci miekkie- 55 go, dobrze wyrobionego smaru, który wykazuje nastepujace wlasciwosci: Przenikanie wg. ASTM 1403-56 T (wydanie 1958) nie przerabiany 281, przerabiany 298. Temperatura kropienia wg.A.S.T.M. 566-42 (wydanie 1957) przerabiany po~ 60 wyzej 238°.Przyklad XVIII. 99 czesci 2-dwuetyloamino- -4-dwubutyloamino-6-dwuheksyloamino-l,3,5 - tria- zyny (Tablica I, nr 53) i 1 czesc iminodwubenzylu miesza sie do rozpuszczenia sie tego ostatniego. 65 Otrzymana mieszanina wykazuje wieksza odpór-50768 15 16 nosc na utlenianie od samej pochodnej triazyno- wej.Podobne wyniki otrzymuje sie, gdy zwiazki po¬ dane w tablicy I miesza sie z znanymi w technice i odpowiednimi w zaleznosci od celu, do jakiego maja sluzyc, przeciwutleniaczami w ilosci 0,01—5%, lub dodatkami wysokocisnieniowymi i przeciwutle¬ niaczami w ilosci 0,01—5%.Przyklad XIX. 97,5 czesci 2,4-bis-dwubuty- loamino-6-dwudodecyloamino-l,3,5-triazyny (tabli¬ ca I nr 64) miesza sie z 1,5 czesciami fosforynu dwubutylu i 1 czescia fenylo-naftyloaminy. Utwo¬ rzona mieszanina wykazuje w stosunku do tria- zyny lepsza odpornosc na utlenianie i lepsza zdol¬ nosc przylegania smaru do plaszczyzny przedmiotu smarowanego.Podobne wyniki otrzymuje sie, gdy zwiazki po¬ dane w tablicy I miesza sie z odpowiednimi (w zaleznosci od zastosowania) dodatkami prze¬ ciwkorozyjnymi, w ilosci 0,01—2%.Przyklad XX. Miesza sie 99,8 czesci 2,4-bis- -dwubutyloamino-6-dwudodecyloamino-l,2,5-triazy- ny i 0,2 czesci benzotriazolu. Utworzona miesza¬ nina wykazuje znacznie mniejsze dzialanie koro¬ dujace w stosunku do triazyny, zwlaszcza wobec miedzi i jej stopów.Przyklad XXI. 97 czesci 2,4,6-trój-dwubuty- loamino-l,3,5-triazyny (Tablica I, nr 43) i 3 czesci polimeru estru kwasu metakrylowego, zwlaszcza metakrylanu poli-2-etyloheksylu (HF 825 f-my Rohm und Haas Co.) miesza sie az do otrzymania homogenicznej mieszaniny, która wykazuje nizsza temperature krzepniecia niz 2,4,6-trój-dwubutylo- amino-l,3,5-triazyna.Przyklad XXII. 1250 czesci 2,4-bis-dwubuty- loamino-6-chloro-sym-triazyny i 1490 czesci aminy Armeen 2 C miesza sie w 5-litrowej kolbie okra- glodennej w atmosferze azoliu, po czym dodaje sie 150 czesci sproszkowanego wodorotlenku so¬ dowego. Wskutek reakcji egzotermicznej tempe¬ ratura reakcji podnosi sie do 135°. Mieszanine reakcyjna przy temperaturze lazni 130° miesza sie w ciagu 20 godzin, po czym w temperaturze 90° doprowadza za pomoca wody do wartosci pH = = 7—8, przemywa do zaniku reakcji na jony chlo¬ rowe i saczy na zimno.Wydajnosc 87% wydajnosci teoretycznej. Pozo¬ stalosc sklada sie glównie z trzeciorzedowej ami¬ ny. Przesacz zawiera 0,3% aminy pierwszorzedo- wej i drugorzedowej oraz 1,65%' aminy trzeciorze¬ dowej. W zaleznosci od skladu stosowanej mie¬ szaniny amin przesacz moze byc wolny od pier¬ wszo- drugo- lub trzeciorzedowej aminy.Amina Armeen 2 C jest produktem technicz¬ nym f-my Armour Chemical Division Chicago, który sklada sie z 85,6% drugorzedowej aminy o przecietnym ciezarze czasteczkowym 423, 6,6% pierwszorzedowej aminy, o przecietnym ciezarze czasteczkowym 220 i z 7,8% trzeciorzedowej aminy o przecietnym ciezarze czasteczkowym 626, Rodniki w aminie Armeen 2 C rozkladaja sie nastepujaco: C8 8%, C9 9%, C12 47%, C14 18%, C16 8%, C18 10%, C18 nienasycony 0%.Z wartosci tych wynika, ze do reakcji potrzeba 35,5 czesci ruchomego chloru na 415,7 czesci po¬ wyzszej mieszaniny amin. Kazdy wsad Armeen 2 C musi byc analizowany, gdyz sklad tego pro¬ duktu handlowego jest w pewnym stopniu zmien¬ ny. Przez frakcjonowana destylacje aminy Armeen 5 2 C mozna te mieszanine rozdzielic.Przyklad XXIII. 250 czesci opisanego w przy¬ kladzie XXII produktu kondensacji 2,4-bis-dwu- butyloamino-6-chloro-sym-triazyny i Armeen 2 C, który w tym przypadku zawiera 1,6% drugorzedo- 10 wej aminy, o przecietnym ciezarze czasteczkowym 423 i 1,6% trzeciorzedowej aminy o przecietnym ciezarze czasteczkowym 626, rozciencza sie 750 czesciami cykloheksanu, dodaje 110 czesci kwas¬ nej ziemi bielacej (w handlu znanej jako Tonsil 15 AC f-my Siidchemie A.G.) i miesza w szybko¬ obrotowym mieszalniku w ciagu 30 minut w tem¬ peraturze 40—45°. Przesacz traktuje sie 90 cze¬ sciami Tonsilu AC w takich samym warunkach.Oddestylowuje sie cykloheksan a pozostalosc ogrze- 20 wa w ciagu 1 godziny do temperatury 230° pod cisnieniem 0,1 mm Hg. Otrzymuje sie 217 czesci prawie bezbarwnej cieczy, która zawiera aminy w ilosci lezacej na granicy wykrywalnosci.Oczyszczenie mozna prowadzic w temperaturze 25 60—70° lub w 20—25°. Zamiast cykloheksanu mo¬ zna stosowac alkany, jak np. heksan. W takich przypadkach, gdy wolna amina jest w bardzo niskim stezeniu, mozna stosowac Tonsil bez roz¬ puszczalnika. 30 Przyklad XXIV. 50 czesci opisanego w przy¬ kladzie XXII produktu kondensacji z 50 czesci 2,4- -bis-dwubutyloamino-6-chloro-sym-triazyny i Ar¬ meen 2C, który zawiera 1,2% drugorzedowych amin (o przecietnym ciezarze czasteczkowym 423) 35 i l,0°/o trzeciorzedowych amin (o przecietnym cie¬ zarze czasteczkowym 626) rozciencza sie 500 cze¬ sciami cykloheksanu i miesza szybko z 30 cze¬ sciami Celite FC (ziemia absorpcyjna f-my Jons Manville), po czym odsacza i traktuje ponownie 40 swiezym Celite FC az do zupelnego uwolnienia produktu od wolnych amin.Inna mozliwosc wyeliminowania malej ilosci wolnych amin polega na tym, ze stosuje sie wy¬ mieniacz jonowy jak Amberlite IR 120 f-my Rohm und Haas Company. Jako rozcienczalnik stosuje sie heksan i metylocykloheksan. W miare potrzeby obróbke te nalezy powtarzac kilkakrotnie, az do uzyskania produktu koncowego nie zawierajacego wolnych amin.Przyklad XXV. 650 czesci opisanego w przy¬ kladzie XXII produktu kondensacji 2,4-bis-dwubu- tyloamino-6-chloro-sym-triazyny i Armeen 2C, który zawiera 0,3% drugorzedowych amin o prze¬ cietnym ciezarze czasteczkowym 423 i 1,6% dru¬ gorzedowych amin o przecietnym" ciezarze czaste¬ czkowym 626, destyluje sie pod cisnieniem 0,007 mm Hg. Glówna frakcja — 422 czesci za¬ wiera 0,15% drugorzedowych amin i 1,25% trze- ciorzedowych amin. Destylat ten rozciencza sie podwójna iloscia cykloheksanu i obrabia trzykrot¬ nie kazdorazowo 42 czesciami ziemi Tonsil AC.Analiza produktu koncowego wykazuje zawar¬ tosc mniej niz 0,1% pierwszorzedowych, drugorze- 65 dowych, i trzeciorzedowych amin. Stad zawartosc 45 5050768 17 18 drugorzedowych amin oznaczonych fotometrycznie wynosi 0,01%.Przyklad XXVI. 200 czesci opisanego w przy¬ kladzie XXII produktu kondensacji 2,4-bis-dwubu- tyloamino-6-chloro-sym-triazyny i Armeen 2C, za¬ wierajacego 1,6% drugorzedowych amin o prze¬ cietnym ciezarze czasteczkowym 423 i 1,6% trze¬ ciorzedowych amin o przecietnym ciezarze czasteczkowym 626, wytrzasa sie z 50 czesciami 80%-owego kwasu octowego i czterokrotnie w su¬ mie 110 czesciami lodowatego kwasu octowego, przemywa do reakcji obojetnej i saczy. Otrzy¬ muje sie 165,2 czesci produktu, który zawiera mniej niz 0,1% wolnych amin. Podobnie mozna selektywnie ekstrahowac wolne aminy, które znaj¬ duja sie ewentualnie w triazynach wytworzonych wedlug innych przykladów.Przyklad XXVII. 250 czesci produktu kon¬ densacji opisanego w przykaldzie XXII, wytworzo¬ nego z 2,4-bis-dwuetyloamino-6-chloro-sym-triazy- ny i Armeen 2C, który zawiera 1,0% drugorzedo¬ wych amin o przecietnym ciezarze czasteczkowym 423 i 0,9% trzeciorzedowych amin o przecietnym ciezarze czasteczkowym 626 rozciencza sie 750 cze¬ sciami cykloheksanu i tak jak w przykladzie XXIII traktuje 110 czesciami ziemi Tonsil AC. Po obrób¬ ce przesacz traktuje sie równiez 90 czesciami Ton- siru AC. Otrzymuje sie 220,5 czesci produktu wolnego od amin. Za pomoca tej ziemi mozna równiez uwolnic od amin inne triazyny podane w tablicy I, jak np. nr 49, 52, 55, 57—59, 62, 66, 70, 74, 75, 78. Zamiast cykloheksanu mozna takze jako rozcienczalnik stosowac heksan.Przyklad XXVIII. Test na utleniania i ko¬ rozje 2,4,6-tris-dwubutyloamino-sym-triazyny. W celu przeprowadzenia tego badania ogrzewa sie 100 czesci objetosciowych (88 czesci wagowych) produktu do temperatury 260° w ciagu 6 godzin, przepuszczajac przez ciecz 5000 czesci objetoscio¬ wych powietrza na godzine. W cieczy zawieszone sa dwa kawalki miekkiej stali.Korozje metalu wyraza sie w mg/cm2. Wyste¬ pujaca podczas ogrzewania zmiane lepkosci ozna¬ cza sie w temperaturze 37,8° i podaje w procen¬ tach. Kwas tworzacy sie podczas badania okresla sie w mg KOH/g, produktu badanego, a zawartosc szlamu wyraza sie w mg/100 czesci objetosciowych produktu. a) 100 czesci objetosciowych produktu nr 43 z ta¬ blicy I, bez dodatków daje zmiane • lepkosci o 16,8%, zawartosc kwasu wynosi 3,42, szlamu 43, korozja metalu 0,05. b) 100 czesci objetosciowych produktu nr 43 z ta¬ blicy I plus 1% Topanolu CA (produktu han¬ dlowego Imperial Chemical Company, zwiazku typu zahamowanych przestrzennie fenoli) daje zmiane lepkosci o 13,0%, zawartosc kwasu wy¬ nosi 2,90, szlamu 13, korozja metalu 0,08. c) 100 czesci objetosciowych produktu nr 43 z ta¬ blicy I plus 1% selenku dwudodecylu daje zmiane lepkosci o 8,19%, zawartosc kwasu wy¬ nosi 0,32, szlamu 13, korozja metalu 0,08.Podobne wyniki otrzymuje sie z przeciwutlenia- czami typu podstawionych aryloamin.Zamiast zwiazku nr 43 z tablicy I mozna z To- panolem CA lub selenkiem dwudodecylu stosowac zwiazki nr 1, 3, 4, 17, 18, 29, 46, 54, 63, 64, 69, 70, 71, 72, 74, 75, 78.Rodzaj polimerów stosowanych jako dodatki ob- 5 nizajace temperature krzepniecia zalezny jest od rozpuszczalnosci w pochodnej triazyny.Tablice I i la, zawieraja przyklady N, N', N" — podstawionych melamin, o wzorze ogólnym 10, które wytwarza sie przez stopniowa reakcje chlor- 10 ku cyjanuru z pierwszo- i drugorzedowymi ami¬ nami organicznymi zawierajacymi reszty X, Y i Z o znaczeniu podanym w tablicy I wedlug sposo¬ bu opisanego w przykladzie I.Kolumna 5 tablicy I zawiera osiagnieta w ostat- 15 nim stadium wydajnosc w °/o wydajnosci teore¬ tycznej, kolumna 6 i 7 zawiera temperature wrze¬ nia pod zmniejszonym cisnieniem oraz cisnienie, przy którym prowadzi sie destylacje, kolumna 8 — wspólczynnik zalamania swiatla i kolumna 20 9 — ciezar czasteczkowy zwiazków. Kolumna 2 tablicy la zawiera wzór sumaryczny zwiazków a kolumna 3 i nastepne podaja wyniki elementar¬ nej analizy wegla, wodoru i azotu w porównaniu z teoretyczna zawartoscia procentowa. 25 W tablicy II podane sa fizyczne dane zwiazków, z których wynika przydatnosc tych trwalych, trud- nolotnych pochodnych melaminowych jako cieczy hydraulicznych i (albo) smarów. W kolumnie 2 i 3 jest podana mierzona w centystokesach lepkosc 30 w temperaturze 100° F (—37,8° Celsjusza) i przy 210° F (—98,9° Celsjusza), w kolumnie 4 jest po¬ dana tak zwana „A.S.T.M. — prosta" wyrazajaca zaleznosc lepkosci od temperatury.„A.S.T.M. — prosta" ma nastepujace znaczenie: 35 w ukladzie wspólrzednych gdzie temperature w °C odklada sie na osi odcietych a naturalny logarytm naturalnego logarytmu lepkosci (w centystoke¬ sach) na osi rzednych, powstaje krzywa, która w przyblizeniu moza traktowac jako prosta. 40 Z dwóch eksperymentalnie oznaczonych lepkosci w róznych temperaturach (konwencjonalnie ozna¬ cza sie lepkosc w temperaturze 37,8°C i 98,8°C) mozna wyinterpolowac inne wartosci lepkosci dla calego zakresu temperatur i w ten sposób otrzy- 45 muje sie na wykresie prosta.Tangens kata jaki tworzy ta prosta z osia odcie¬ tych jest miara zaleznosci lepkosci od temperatu¬ ry. „ASTM — prosta" jest wiec ilorazem róznicy wielkosci odlozonych na osi rzednych i róznicy 50 odcietych obu punktów prostej, przy czym obie te róznice wyrazone sa w cm, zas punkty otrzymano przez eksperymentalne oznaczenie lepkosci w dwu róznych temperaturach. „A.S.T.M. Standard Vis- cosity — Temperature Charts for Liauid Petroleum 55 Products" (Methode D 341) stanowi konwencjo¬ nalnie ustalone siatki wspólrzednych, które w przyblizeniu odpowiadaja wyzej opisanemu ukla¬ dowi wspólrzednych.Im mniejsza jest wartosc liczbowa „ASTM — 60 prosta" cieczy tym mniejszy jest tangens kata prostej z osia odcietych, tym mniejsza jest za¬ leznosc cieczy od temperatury, a wiec tym lepiej ciecz ta nadaje sie jako smar. Wartosc powyzej 1,0 oznacza, ze dana ciecz nie jest odpowiednia. 65 ASTM oznacza skrót American Society for Tes-50768 19 20 ting Materials, 1916 Race Street, Philadelphia, Pa. U.S.A.Kolumny 5 i 6 podaja w procentach strata cie¬ zaru w ciagu 6 godzin, której ulega próbka wiel¬ kosci 25 cm8 przy ogrzewaniu do temperatury 380°, ewentualnie 400° w probówce szklanej o sred¬ nicy okolo 25 mm przy jednoczesnym przepusz¬ czaniu azotu z szybkoscia 2 litrów/godzine.Kolumna 7 podaje w %°/o zmiany lepkosci, mie¬ rzonej w temperaturze 98,8°C, którym ulega prób¬ ka w czasie wyzej opisanego 6-godzinnego ogrze¬ wania.Zdolnosci smarne 4 reprezentatywnych zesta¬ wów wedlug wynalazku oraz sebacynianu dwu- -3,5,5-trójmetyloheksylu jako próbki porównaw¬ czej mierzy sie w specjalnym aparacie opisanym w literaturze przez E.G. Ellis Lubricant Testing, Scientifie Publications, London 1953 strona 156.Pomiar polega na tym, ze trzy kule stalowe o srednicy 12,7 cm zakleszcza sie w misie stalo¬ wej, wypelnionej badanym olejem. Czwarta kule ustawia sie na koncu obracajacego sie walu usy¬ tuowanego pionowo, tak, ze cztery kule tworza pi¬ ramide. Na znajdujaca sie na szczycie piramidy obracajaca sie kule mozna za pomoca dzwigni wywierac okreslony nacisk. 10 15 20 25 Przy próbach doswiadczalnych mozna dowolnie zmieniac szybkosc obrotów, czas pomiaru, tempe¬ rature i nacisk. Mierzy sie srednice zgladu w miej¬ scu tarcia trzech przytrzymywanych kul. Im mniejsza srednica, tym lepsze sa wlasciwosci oleju. Pomiar na tym aparacie trwa 30 minut przy liczbie obrotów 1450 na minute, temperaturze po¬ czatkowej okolo 40°C, obciazeniu 40 kg i przy za¬ stosowaniu Vs calowych kul stalowych. Wyniki sa zebrane w tablicy III.Jak wynika z powyzszych danych, zwiazki we¬ dlug wynalazku mozna stosowac do smarowania stalych powierzchni. Stosowanie omawianych sma¬ rów na powierzchniach szklanych opisane jest w nastepujacej próbie: Przyklad XXVIII. Smaruje sie szlif kolby szklanej z doszlifowanym korkiem zwiazkiem nr 55 z tablicy I i kolbe obraca dokola korka co naj¬ mniej 3,9 miliona razy w ciagu 130 godzin w tem¬ peraturze pokojowej, przy czym nie nastapilo trwale zakorkowanie kolby. Gdy zamiast zwiazku nr 55 z tablicy I zastosuje sie Silicone Hochva- kuumfett „DC" (Down Corning, Pittsburgh, Pa.USA) w takich samych warunkach, juz po 24 godzinach nastepuje trwale zakorkowanie kolby szklanej.Nr 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 X N(C2H5)2 *» » »» »» »» » » » N(C4H9)2 N(C2Hr)2 » — »» N(CH3)2 N(C3H7)2 N(C2H5)2 !» tt »» " tt N(C2H5)2 " N(C4H9)2 91 NlCEW, N(C4H9)2 tt " tt " " Y N(C2H5)2 »» tt tt tt tt tt tt tt tt tt tt tt N(CH3)2 N(C8H7)2 N(C4H9)2 tt tt u tt tt N(C4H0)2 NHCH(CH3)2 wzór 19 N(CH3)2 NHC3H17 N(C4H9)2 i» tt tt ti M Tablica z NHC8H17 NHC10H21 NHC12H25 NHCi8H37 wzór 11 wzór 12 NH(CH2)3OC4H9 wzór 13 wzór 14 wzór 15 NH-abietylo**) NHCH2C6H5 wzór 16***) NHC12H25 NHC8H17 NHC8H17 _NHC12H25 NHCi8H37 wzór 15 NHCH2C6H5 NHC6H5 wzór 17 wzór 18 tt NHC8H17 N(CH2C6K5)2 NHC8H17 NHC12H25 NHC18H37 wzór 20 NHCH2C6H5 wzór 21 I % 91,0 85,0 75,0 92,0 92,0 65,1 86,5 90,7 91,9 89,5 82,5 85,5 85,5 96,5 81,9 88,4 90,0 93,3 89,5 85,0 85,0 95,5 79,8 64,8 92,0 95,0 75,4 88,7 77,0 92,6 85,0 43,0 | Temperatura wrzenia C° 169—171 194—201 162—170 190—192 175—181 . 169—171 155—160 171—180 225—233 193—194 220 180-188 209—233 178—186 167—178 190—191 205—207 220 193—194 200—210 202—212 187—204 165—171 200 177—184 200 208—210 204—215 266—270 190—199 206—225 222—229 | Cisnienie mm Hg 0,02 0,1 0,05 0,09 0,02 0,01 0,02 0,03 0,05 0,15 0,01 0,01 0,03 0,05 0,05 0,01 0,02 0,02 0,15 0,1 0,03 0,01 0,03 0,03 0,01 0,02 0,03 0,03 0,02 0,01 0,07 1 0,01 | 25 nD 1,5075 1.5045 1,5015 1,5031 1,5115 1,5085 1,5092 lepki lepki 1,5212 t.t 69° 1,5582 lepki 1,5113 1;5013 1,5028 1,4980 1,5055 1,5208 1,5415 1,5678 1,5630 1,5051 1,5413 1,5057 1,5641 1,4969 1,4933 1,4905 1,5118 1,5323 t.t. 65 Ciezar czastecz¬ kowy 350 378 406 490 350 414 352 342 406 421 508 328 482 350 406 406 462 546 421 384 370 400 443 572,5 378 474 462 518 662 432 440 476 . 159788 cd. tablicy 1 Nr 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79 X »» » ii u u u u u N(CH& 11 N(C4H,)S 11 N(C«H,)2 » 11 11 11 N(C,HS)2 11 11 11 11 n ii wzór 32 wzór 33 N(C2H5)2 nccow* N(CeH18)2 N(C18Htr),*~*) N(C2H5)2 N(C4H92 wzór 33 u wzór 28 u WJ, wzór 29 N(C«H,)2 11 N(CH,)2 11 11 NtCjH,), n n ii Y ii ii ii ii ii i» ii ii iraCH(CH3)2 11 N(C4H,)2 11 N(C4H,)2 11 11 , 11 11 N(C2H5)2 11 , 11 N(C4H,)S M t€ U H ncc^h*),*****) N(C4H,)2 wzór 33 N(CA4, N(C18H,r),««) N(C2H5)2 N(C«H,)2 wzór 33 » NCCjH,), wzór 28 N(C2H,), wzór 29 N(C«H,), n N(C«H,)2 11 11 t» 11 11 N(C2H5)2 z wzór 22 wzór 23 NH(CH2)3OCH3 NH(CH2)3OC4Hfl NH-Abietyl **) wzór 24 wzór 12*) wzór 25 NHC8H17 NHCwHtf N(C4Hfl)2 wzór 26 wzór 27 wzór 28 wzór 29 N(C6H13)2 N(CUH„)2***) NW), wzór 28 NtCuH*),****) N(CeH13)2 wzór 30 N^gH^****) wzór 31 N(CltH„)2****) wzór 32 N(C12H25)2 *****) wzór 33 N(C,H13)2 N^sH,,),*—) N(C12H25)2 *?***) NCC^Hw), *?***) N(C,HM)2 NCCJBM,*"*) N(C4Hg)2 wz^r 28 N(CfH17)2 N(C12H25)2 N(C8H17)2 N(C12H25)2 N(CeH13)2 N(C12H25)2 N(CUHB)2^*) mcj^h N(C8H17)2 N(C12H„)2 wzór 18 1 86,0 85,0 93,0 96,5 87,5 93,4 50,4 97,1 86,5 89,9 89,6 90,6 83,9 88,8 92,5 92,9 97,0 89,0 92,3 98,0 93,0 91,5 96,5 93,5 98,2 97,1 98,0 89,5 98,5 97,0 93,0 94,1 89,0 93,7 95,4 81,0 94,5 96,5 98,1 98,0 94,5 97,4 96,7 98,5 95,3 94,6 83,1 Temperatura wrzenia C° 216—222 173—185 194—197 195—202 220 240 191—202 224—232 167—173 230 196—199 194—199 187—198 186—196 178—182 198—207 220 154—157 162—167 220 202—204 210 240 178—180 240 240 220 163—167 220 220 220 220 200—208 220 161—179 201—202 190 200 200 200 175—176 200 200 150—153 200 200 170—178 Cl£nlen!e mm Hg 0,01 0,01 0,02 0,05 0,09 0,02 0,08 0,1 0,05 0,01 0,05 0,06 0,02 0,01 0,02 0,02 0,01 0,02 0,02 0,01 0,02 0,01 0,01 0,002 0,02 0,05 0,03 0,03 0,03 0,01 0,01 0,02 0,08 0,02 0,04 0,03 0,06 0,02 0,07 0,05 0,09 0,06 0,05 0,02 • 0,03 0,03 0,02 25 nD . lepki 1,5000 1,5028 1,4968 lepki 1,5500 1,4997 1,5432 1,5158 t.t. 51—2 1,4948 1,5273 1,5083 1,4927 1,5112 1,4921 1,4839 1,5026 1,5023 1,4868 1,4937 1,4903 1,4855 1,5123 1,4952 1,5000 1,4856 1,5264 1,4890 twardy 1,4848 1.4842 1,5263 lepki 1,4967 1,4944 1,4931 1,4897 1,4908 1,4866 1,4968 1,4892 1,4876 1,4978 1,4924 1,4872 1,5020 Ciezar czastecz¬ kowy 427 462 422 464 620 518 526 482 336 476 462 454 460 476 418 518 854 350 364 742 462 560 798 432 906 598 630 374 630 1638 574 686 430 766 420 504 462 574 574 686 434 602 602 406 518 630 462 *) trzeciorzedowa alkiloamina f-my Rohm und Haan & Co. Philadelphia Pa, w sprzedazy pod nazwa Primene 81-R; Kp 223 — 40°C n^* = 1,4429.•*) Produkt handlowy f-my Hercules Co., Wilmingtón Del USA w sprzedazy pod nazwa Rosin Amin — D.***) Mieszanina rozgalezionych dodecyloanilin.••••) Produkt handlowy f-my Armour, Chemical DWision, Chicago, Illinois. USA w sprzedazy pod nazwa Armeen 2 TH.**?**) Równiez produkt handlowy f-my Armour Co. w sprzedazy pod nazwa Armeen 2 C.59768 Tablica la Nr 1 2 3 4 5 6 7 8 0 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 | 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 | 60 Wzór sumaryczny CigH.38Ng , C2iH42N6 C23H4CN6 C29H58N6 CigH38Ng ^23,5^47^8 Ci8H36N60 CigH3()Ng C23H3oN60 C22H43N70 C3iH52N6 CisH^Ng C2gHsoNg CigH38Ng C23H4gNg C23H4gNg C27H54N6 C33H66Ng C22H43N70 C22H36N6 C2iH34N6 C22H36N60 C26H52N6 C33H57N6C1 C21H42N6 C29H42Ng C27H54N8 C31H62N6 C37H74N6 C25H48Ng C2gH44Ng C29H44Ng C24H41N7 C^H^Ng C23H46NgO C26H52N60 C3gHg8Ng C31H4gNgO C3i,5H63Ng C29H5oNg C18H36N6 C28H56N6 C27H54Ng C27H4gNg C27H52Ng C28H56N6 C24H48N6 C3iH62N6 C55Hn0Ng CigH38Ng C2oH40Ng C47H94Ng C27H54Ng C34He8N8 C5lH102Ng C25H48N8 C5gH118N6 C37H7oN6 C3gH78Ng C2iH38N6 Analiza c wyliczono 65^2 66,7 68,0 71,0 65,2 68,3 61,40 66,50 68,00 62,60 83,63 65,80 72,00 65,20 68,00 68,00 70,10 72,7 62,70 68,75 68,10 66,00 69,70 69,1 66,60 73,20 70,1 71,8 73,8 69,5 70,9 73,2 67,35 70,1 65,48 67,30 75,50 71,75 72,4 72,3 64,4 70,70 70,0 71,42 70,48 70,61 68,8 71,8 77,20 65,20 65,99 76,00 70,10 72,95 76,70 69,5 78,24 74,25 74,5 67,50 X znaleziono 65,15 66,46 67,99 70,79 64,88 67,3 61,39 66,16 68,03 62,12 83,60 65,85 71,75 65,28 67,66 68,03 69,99 72,96 62,19 68,69 68,08 66,02 69,34 69,02 66,04 73,52 69,86 71,88 73,31 69,71 70,9 72,51 67,22 69,97 65,60 67,16 75,41 71,76 71,91 72,46 64,03 70,36 70,10 71,25 70,12 70,64 68,63 71,73 77,21 65,23 66,04 76,12 70,43 72,92 76,85 69,73 78,46 75,19 74,88 67,45 HX wyliczono 10,8 1U 11,32 11,8 10,8 11,33 10,43 8,78 7,38 10,20 11,49 8,55 10,4 10,80 11,32 11,32 11,70 12,10 10,20 9,38 9,17 9,00 11,62 10,00 11,12 9,06 11,7 12,0 12,3 11,11 10,0 9,2 9,62 11,7 10,82 11,22 10,97 8,88 12,00 10,37 10,7 11,75 11,70 10,12 11,31 11,75 10,99 11,97 12,90 10,80 11,01 12,67 11,66 12,13 12,75 11,12 12,60 11,68 12,40 10,01 znaleziono 10^ 10,99 11,36 11,8 ,. 10,56 11,25 10,32 8,90 . 7,51 9,97 11,40 8,76 10,21 10,91 11,33 11,33 11,51 12,31 9,98 9,48 9,26 8,96 11,68 9,96 11,16 9,22 11,70 11,92 12,41 11,09 10,14 9,52 9,48 11,68 10,94 11,31 10,85 8,82 11,82 10,46 10,73 11,73 11,69 10,27 11,39 11,67 11,04 11,95 12,88 10,94 10,86 12,81 11,87 12,07 12,33 11,23 12,68 12,02 12,49 10,15 N wyliczono 24,0 22.2 20,7 17,2 24,0 20,23 23,80 24,66 20,61 23,10 4,88 25,60 17,45 24,00 20,70 20,70 18,20 15,49 23,10 21,86 22,73 21,00 18,70 14,67 22,25 17,70 18,2 16,2 13,95 19,35 19,1 17,65 23,01 18,2 19,95 18,10 13,56 16,23 15,95 17,43 24,95 17,65 18,20 18,49 18,25 17,43 20,03 16,20 9,94 24,00 23,21 11,30 18,15 14,98 10,51 19,44 9,16 14,01 13,32 22,42 * znaleziono 23,63 22,37 20,4 17,18 24,43 20,77 24,17 | 24,15 1 20,60 23,81 4,69 25,52 17,70 23,81 21,04 20,81 18,73 15,22 23,91 22,15 22,67 20,83 18,91 14,79 22,26 17,68 18,61 15,98 14,23 19,45 19,46 17,98 22,40 18,14 19,83 18,23 I 13,48 16,36 16,43 - 17,47 25,33 17,50 18,33 18,60 18,50 17,71 19,89 16,28 9,43 24,13 23,30 10,93 18,15 15,09 10,18 19,40 8,49 13,04 12,63 22,5450768 c.d. tablicy la Nr 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 [ 72 73 74 75 76 77 78 79 Wzór sumaryczny C39H73N6 CinH222N6 C35H70N6 ^43^86^ C25H46N6 C49H94N6 C24H48N6 CsoHgoNg C27H54N6 C35H70N6 C35H70N6 ^43^86^6 C25H5oN6 C37H74N5 C37H74N6 C19H38N6 C31H62N6 CsgHygNg C27H54N6 Analiza 1 c* wyliczono 74,50 81,47 73,30 75,30 69,85 76,92 68,60 71,50 70,10 73,30 73,30 75,30 69,00 73,80 73,80 68,00 71,80 74,50 70,10 znaleziono 73,99 81,25 73,79 74,85 69,59 77,04 69,04 71,08 70,38 73,69 72,98 75,34 69,25 73,17 74,73 68,26 71,79 74,27 69,45 H* wyliczono 12,40 13,65 12,2 12,53 10,70 12,77 11,42 11,88 11,66 12,20 12,20 12,53 11,52 12,25 12,25 11,32 11,97 12,40 11,66 znaleziono 12,32 13,57 12,17 12,38 10,76 12,27 11,66 11,92 11,60 12,24 12,42 12,63 11,60 12,41 12,54 11,45 12,25 12,35 11,63 nx 1 wyliczono 13,32 5,13 14,6 12,25 19,55 10,92 20,01 16,64 18,15 14,60 14,60 12,25 19,35 13,93 13,95 20,70 16,20 13,32 18,15 znaleziono 13,50 4,76 14,08 12,53 19,79 10,39 19,94 16,57 17,91 13,97 14,57 12,09 19,12 14,26 12,67 20,65 16,25 13,03 18,36 | Tablica II Nr 1 2 3 5 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 Lepkosc w centystokesach w temperaturach 37,8 °C 114,8 125,8 119,9 321 115,6 staly 331,000 1,311 269,2 152,400 95,88 193,2 135,0 133,7 158,4 1311 98,8 °C 7,50 8,35 9,03 10,30 7,31 28,6 5857 15,25 10,48 9,52 10,75 13,77 \m 28,63 A.S.T.M. prosta 0,904 0,873 0,826. 0,974 0,918 0,832 0,777 0,864 0,829 0,774 A ¦ i. 0,708 0,832 Strata ciezaru po e gcazinacn w temperaturze °C 360 380 380 400 380 400 380 380 380 400 380 400 380 380 400 380 400 380 400 380 400 380 400 380 400 380 400 380 400 380 400 X 1,2 3,3 4,67 8,43 3,61 9,23 7,62 4,78 0,8 2,9 0,8 2,7 23,1 3,07 18,2 3,7 12,3 4,7 12,3 3,5 10,6 3,4 7,9 3,53 9,53 3,72 11,97 3,03 11,70 23,1 86,1 Zmiana lepkosci w % mierzona w centystokesach po 6 godzinach w tempe¬ raturze 98,8 °C + 16,0 + 43,4 + 26,9 + 69,6 + 61,1 + 43,9 + 85,8 — 74,0 — 76,4 + 97,1 + 332 + 61,1 + 86,3 + 130,0 + 25,8 + 118,0 + 14,7 + 77,0 + 0,7 + 15.150768 c.d. tablicy 2 Nr 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 | 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 Lepkosc w centystokesach w temperaturach | 37,8 °C 268,2 3,652 1,296 1,869 22,900 143,5 1562 151,7 149,0 192,1 989,3 269,2 staly 282,6 166,9 136,5 4,117 737,2 15,520 608,8 131,2 218,2 552 89,66 280 113,1 82,3 | 98,8 °C 12,66 23,92 24,12 65,5 9,15 26,50 11,84 12,91 15,69 31,25 15,25 42,48 37,32 14,86 11.33 10,68 476,4 49,94 24,1 73,31 1,049 18,27 12,69 15,83 24,82 9,73 15,17 12,03 16,16 7,43 A.S.T.M. prosta 0,851 1,037 0,887 0,964 0,860 0,884 0,760 0,721 0,698 0,760 0,777 0,797 0,804 0,781 0,836 0,796 0,909 0,861 0,700 0,721 0,737 0,724 0,787 0,687 0,829 Strata ciezaru ] w temperaturze °C 380 400 380 400 380 880 400 380 400 380 400 380 380 400 380 400 380 400 380 400 380 400 380 400 380 400 380 400 380 380 400 380 400 380 400 380 400 380 400 380 400 380 400 380 400 380 400 380 400 380 400 380 400 380 400 380 400 380 po 6 godzinach X 3,24 9,57 2,03 8,86 24,00 6,6 25,1 6,75 11,58 4,6 11,0 22,4 5,20 12,90 5,95 14,10 4,9 12,6 2,7 8,4 3,7 12,28 6,2 13,46 8,6 23,9 7,24 17,67 8,9 12,71 33,39 3,4 19,9 4,84 10,92 28,9 38,9 3,62 10,01 5,4 16,4 2,1 11.7 5,9 17,1 3,6 9,6 5,33 12,91 6,16 17,8 2,46 6,99 6,70 19,04 5,02 24,69 40,92 Zmiana lepkosci w 1 mierzona w centystokesach po 6 godzinach w tempe- | raturze 98,8 °C + 49,6 + 3,7 + 45,6 + 22,9 + 106,0 + 35,1 + 104,8 + 26,9 + 94,2 + 5,9 + IW + 20,4 + 81,6 + 97,1 + 332,0 + 21,7 + 80,5 + 41,3 + H2 + 14.8 + 28,2 — 47,7 + 4,6 + 47,7 + 9,6 + 117,5 + 21,6 + 46,0 + 1,86 + 40,06 + IW + 39,4 + 19,9 + 102,4 + 11,52 + 8.18 + 5,41 + 24,78 + 4,87 + 14,57 + 3,16 + 7,40 — H,25 — 1.80 + 4,5750768 cd. tablicy 2 Nr 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79 Lepkosc w centystokesach w temperaturach 37,8 °C 50,23 95,79 106,4 346,9 227,5 239,5 111,1 1777,0 128,3 121,1 72,0 633,1 64,80 73,05 98,11 107,1 129,1 67,35 89,19 93,19 104,1 72,6 118,5 368,1 98,8 °C 6,06 13,50 9,97 12,22 14,64 16,69 24,47 18,08 13,12 30,39 13,83 23,37 14,50 10,08 17,62 20,63 7,47 7,78 8,38 . 11,63 11,90 14,52 7,79 10,87 11,50 9,85 8,42 14,09 15,36 A.S.T.M prosta 0,702 0,728 0,667 0,843 0,710 0,647 0,878 0,660 0,627 0.654 0,881 0,766 0,741 0,66 0,67 0,642 0,755 0,675 0,661 0,753 0,73 0,634 0,834 Strata ciezaru w temperaturze °C 380 400 380 400 380 400 380 400 380 400 380 400 380 400 380 400 380 400 380 400 380 400 380 380 400 380 400 380 400 380 400 380 400 380 400 380 400 380 380 400 380 400 380 400 380 400 380 400 380 400 380 400 380 380 400 1 po 6 godzinach X 3,52 45,16 4,00 12,10 5,27 15,6 2,54 15,3 3,40 21,20 3,07 9,26 6,83 20,24 4,27 12,72 5,18 19,86 0,97 3,04 6,59 20,15 5,51 7,00 23,78 7,17 21,88 1,82 4,43 5,77 13,10 4,55 12,01 5,76 17,87 6,01 15,07 4,20 8,23 20,13 * 5,79 20,09 4,70 12,20 4,66 15,93 3,64 22,77 2,97 8,20 6,01 15,07 4,77 9,07 20,90 Zmiana lepkosci w \ mierzona w centystokesach po 6 godzinach w^tempe- raturze 98.8 °C + 5,1 + 19,8 — 13,61 — 16,4 + 0,73 + 6,15 — 3,76 + 12,80 — 14,6 — 5,9 + 6,61 + 22,90 — 8,07 + 0,53 + 5,5 + 16,4 — 13,2 + 6,8 — 8,28 + 6,55 + 149 + 16,90 + 36,4 — 7,99 + 10,08 + 9,41 + 2,10 + 2,36 + 23,05 + 6,06 + 14,86 — 34,55 — 7,23 + 5,88 — 2,96 — 10,40 + 3,83 + 9,13 — 0,55 + 23,0 — 11,39 + 19,05 + 1,93 + 6,06 + 14,86 — 11.8 + 8,46 + 10,09 I21 Tablica III Stosowana substancja 1 Nr (z Tablicy I) 1 53 54 59 55 64 * sebacynian dwu-3, $ 5- trójmetyloheksylu Srednica scierajacego sie odcinka kuli w mm 0,768 0,569 0,599 0,511 0,531 0,546 0,896 | Kazda z wyzej podanych wartosci stanowi sred¬ nia trzech pomiarów. 15 PL