Opublikowano: 28. XII. 1965 50413 KI. 84d, 9/26 MKP E02f $/26 CZYTELNIA 6a]ftftft.»78.54: ' Wspóltwórcy wynalazku: Jan Henc, mgr inz. Jan Skibinski, mgr inz. Jan Sibiga, inz. Jan Branski, Henryk Krawczyk Wlasciciel patentu: Panstwowy Instytut Hydrologiczno-Meteorologiczny, Warszawa, (Polska) Urzadzenie do pomiaru rumowiska dennego wleczonego przez rzeki Przedmiotem wynalazku jest urzadzenie przezna¬ czone dla sluzb hydrologicznych do pomiaru rumo¬ wiska dennego, umozliwiajace przechwytywanie i zatrzymywanie na czas pomiaru rumowiska wle¬ czonego przez rzeki.Znane sposoby pomiaru rumowiska dennego, wle¬ czonego przez rzeki polegaly na zastosowaniu urza¬ dzenia zwanego popularnie lapaczka typu Borna.Urzadzenie to wykazuje caly szereg wad i nie¬ dogodnosci, które powoduja, ze uzyskiwane wyniki pomiarów sa malo dokladne.Jednym z glównych wad tych urzadzen jest to, ze sa one zaopatrzone w nieruchome stery, które trudno jest prawidlowo ustawic na dnie rzeki. Po¬ nadto po ustawieniu tego urzadzenia na dnie rzeki dodatkowo dostaje sie do wnetrza skrzyni, material denny, który powoduje mylne wyniki pomiaru.Znane urzadzenia sluzace do tego celu posiadaja trójkatny ksztalt wlotowej czesci dna skrzyni, skutkiem czego wystepuje zjawisko podmywania przez wode urzadzenia spoczywajacego na dnie ba¬ danej rzeki, oraz rozsuwanie sie rumowiska na boki urzadzenia i omijanie jego skrzyni, co równiez w niewielkim stopniu znieksztalca prawidlowosc wyników pomiaru.Znane urzadzenia do pomiaru rumowiska den¬ nego sa zaopatrzone w kosze siatkowe, które po¬ woduja zwiekszenie sie oporów przy przeplywie wody przez skrzynie urzadzenia, a tym samym 10 20 25 utrudnia wprowadzania rumowiska do urzadzenia pomiarowego.Urzadzenie bedace przedmiotem niniejszego wy¬ nalazku jest pozbawione wyzej wymienionych wad i niedogodnosci znanych urzadzen sluzacych do tego celu.Istota nowosci proponowanego urzadzenia polega przede wszystkim na tym, ze jest dno wyposazone w ruchomy ster o znacznie wiekszej powierzchni niz sterowanych dotychczas. Nowoscia urzadzenia wedlug wynalazku jest równiez i to, ze ster jest zaopatrzony w dwa poziome skrzydla boczne, spel¬ niajace role sterów glebinowych. Wysokosc skrzyni urzadzenia wedlug wynalazku zwieksza sie stop¬ niowo od wlotu ku wylotowi, przy czym otwór wlo¬ towy jest pozbawiony zamkniecia, a dolna jego kra¬ wedz jest zaopatrzona w ostrze, które zaglebiajac sie w dno rzeki przeciwdziala podmywaniu przez wode zanurzonego urzadzenia.Przednia czesc dna skrzyni wznosi sie lagodnie w kierunku jej wnetrza, natomiast tylna czesc spelnia role osadnika i jest podzielona ukosnymi przegródkami, zatrzymujacymi rumowisko w skrzy¬ ni. Górny obrys tych przegródek tworzy linie rów¬ nolegla do górnej krawedzi skrzyni. Punkt zacze¬ pienia urzadzenia, sluzacego do zawieszania go na wyciagu zostal tak dobrany, ze przy opuszczaniu i podnoszeniu urzadzenia plaszczyzna otworu wlo¬ towego ustawia sie nieomal poziomo.Ma to duze znaczenie ze wzgledu na zabezpiecze- 5041350413 3 % 4 urzadzenia z wody odplywa woda. Klapa 6 jest za¬ mykana i otwierana automatycznie przez naciag- 5 niecie lub zluzowanie liny nosnej 7. Naciagniecie # liny nosnej 7 nastepuje z chwila zawieszenia urza¬ dzenia na nieuwidocznionym na rysunku wyciagu,, a zluzowanie tej liny nastepuje z chwila osadze¬ nia urzadzenia na dnie rzeki. Zawieszenie urzadze- io nia jest zrealizowane na bloczku 8, przez który jest przeciagnieta linka nosna 7. Bloczek 8 jest zamoco¬ wany do dwóch ramion 9 ulozyskowanych w punk¬ cie 10 skrzyni 1, które sa polaczone z ciegnami 11.Ruchomy ster 2 jest osadzony na wspornikach 12 15 ulozyskowanych w punkcie 13.Ruchoma klapa 6 wspólpracuje z ciegnami 11 i z chwila osadzenia sie urzadzenia na dnie rzeki li zwolnienia sie naciagu liny 7 zostaje automatycz¬ nie otwarta. nie przed ewentualnym wyplukiwaniem z urzadze¬ nia przez ten otwór rumowiska w chwili podno¬ szenia go z dna. Zawieszenie to ma równiez i te zalete, ze przy opuszczaniu urzadzenia dotyka ono do dna rzeki najpierw tylna krawedzia skrzyni, a nastepnie uklada sie na dnie cala swa powierz¬ chnia. Przeciwdziala sie w ten sposób dostawaniu sie zbednego materialu dennego do skrzyni przy ewentualnych ruchach urzadzenia po dnie rzeki w chwili jego osadzania.Dzieki zachowaniu na calej dlugosci skrzyni urzadzenia wedlug wynalazku niezmniejszajacego sie| przekroju poprzecznego dla przeplywu wody, zlikwidowaniu trójkatnego ksztaltu wlotowej czesci dna skrzyni, przestrzeganiu zasady unikania wy¬ stajacych czesci na wierzchu skrzyni, zmianie przekroju podluznego skrzyni oraz wydluzeniu ste¬ ru urzadzenia uzyskano okolo dwudziestokrotnie wieksza sprawnosc urzadzenia, w stosunku do znanych rozwiazan.Wynalazek jest szczególowo objasniony na pod¬ stawie rysunku, na którym fig. 1 przedstawia urzadzenie w widoku bocznym, a fig. 2 — to samo urzadzenie wT widoku z góry w czesciowym prze¬ kroju.Urzadzenie wedlug wynalazku sklada sie z za¬ sadniczych dwóch czesci, a mianowicie skrzyni 1 oraz ruchomego steru 2, który umozliwia lepsze ustawienie sie urzadzenia na dnie rzeki, w porów¬ naniu ze znanymi urzadzeniami sluzacymi do tego celu. Ster 2 jest zaopatrzony w dwa skrzydla bocz¬ ne 3, spelniajace role sterów glebinowych. Skrzynia 1 urzadzenia sluzy do przechwytywania i zatrzy¬ mywania na czas pomiaru rumowiska wleczonego przez rzeke, przy czym wysokosc jej zwieksza sie lagodnie od wlotu la ku wylotowi Ib. Otwór wlo¬ towy la skrzyni 1 nie posiada zamkniecia, a dolna jego krawedz jest zaopatrzona w ostrze 4, które zaglebiajac sie w dno rzeki przeciwdziala podmy¬ waniu przez wode urzadzenia. Przednia czesc lc skrzyni 1 wznosi sie lagodnie w kierunku jej wnetrza. Tylna czesc skrzyni 1 spelnia role osad¬ nika rumowiska i jest przedzielona ukosnymi prze¬ grodami 5, zatrzymujacymi rumowisko.Górny obrys tych przegród 5 tworzy linie rów¬ nolegla do górnej krawedzi skrzyni 1. Otwór wy¬ lotowy Ib jest zamykany klapa 6, wykonana z gestej siatki miedzianej, przez która po wyciagnieciu PL