Pierwszenstwo: 08.VIII.1961 Szwecja Opublikowano: 18.II. 1966 50378 ki. JOkrtz blh, kl/ef FA6h 4'/0$ MKP P*UU 11 UK Twórca wynalazku: Karl Gustav Ahlen Wlasciciel patentu: Svenska Rotor Maskiner Aktiebolag, Nacka (Szwe¬ cja) Urzadzenie do nastawiania katowo nastawnych lopatek dokola ich osi, umieszczonych w pierscieniu lopatkowym hydrodyna¬ micznego przemiennika momentu obrotowego i Wynalazek niniejszy dotyczy urzadzenia, prze¬ znaczonego do nastawiania katowo nastawnych lo¬ patek dokola ich osi, umieszczonych w pierscieniu lopatkowym hydrodynamicznego przemiennika mo¬ mentu obrotowego. Wynalazek jest przede wszyst¬ kim przeznaczony do obrotowych pierscieni lopat¬ kowych, zwlaszcza do takich pierscieni, które zawie¬ raja lopatki pompy, katowo nastawialne dokola ich wlasnych osi. Tego typu przemienniki momentu ob¬ rotowego sa w zasadzie juz dawno znane, na przy¬ klad ze szwedzkiego patentu nr 162321.Najwazniejszym zagadnieniem w tego rodzaju przemiennikach momentu obrotowego jest przeka¬ zywanie mocy, potrzebnej do przestawiania lopatek oraz do dokladnego ich nastawiania tak, aby me¬ chanizm ustawiajacy ulegl minimalnemu zuzywaniu sie i mial minimalne luzy. W urzadzeniu przedsta¬ wionym w tym patencie cala moc potrzebna .do prze¬ stawiania lopatek i ich nastawiania jest przekazy¬ wana jedynie za pomoca elementów mechanicznych, obslugiwanych z zewnatrz przemiennika.Powoduje to zacieranie sie elementów przesta¬ wiajacych oraz wplywa ujemnie na dokladnosc dzia¬ lania mechanizmu nastawiajacego, przy czym do¬ kladnosc ta zmniejsza sie w miare wzrostu mocy przestawiajacej.Niedogodnosci tych nie ma urzadzenie wedlug wynalazku, poniewaz elementy przestawiajace ob¬ slugiwane sa za pomoca serwomotoru, a oddzielny mechanizm nastawiajacy oddzialuje tylko nie- 2 znacznie na prace elementów przestawiajacych.Wskutek tego obniza sie znacznie moc przestawia¬ jaca i zmniejsza sie w duzym stopniu luzy pomiedzy elementami mechanizmu nastawiajacego. Pozwala to 5 na bardziej dokladna prace tego mechanizmu.Hydrodynamiczne przemienniki momentu obroto¬ wego zawieraja olej pod cisnieniem i z tego wzgle¬ du jest wskazane zastosowanie hydraulicznie dzia¬ lajacego serwomotoru z pompa, napedzana od wej- 10 sciowej strony przemiennika i dzialajaca jako zród¬ lo oleju pod cisnieniem.Dokladna konstrukcje wynalazku w korzystnej odmianie wykonania ujawnia dalszy szczególowy opis i rysunek, na którym fig. 1 przedstawia przekrój 15 podluzny przemiennika momentu obrotowego we¬ dlug wynalazku, a fig. 2 — szczegól z fig. 1, w po¬ wiekszeniu.Hydrodynamiczny przemiennik momentu obroto¬ wego jest zaopatrzony w kolnierz napedzajacy 10, 20 polaczony na stale z rurowym obrotowym walem 12 pompy. Na wale tym jest osadzony czlon pomp*y, zawierajacy osadzone na nim nieobrotowo tarcze 14 i 16, w których za pomoca lozysk 20 i 22 jest za¬ montowana pewna liczba katowo przestawianych 25 lopatek 18 pompy.Przemiennik momentu obrotowego jest ponadto zaopatrzony w dwa pierscienie lopatek turbino¬ wych 24 i 26, polaczonych nieobrotowo z walem 28 turbiny, w kolnierz 30, napedzany za pomoca tar- 30 CZY 27 turbiny, w pierscien lopatek reakcyjnych 32, 5037S50378 polaczonych nieobrotowo z walem reakcyjnym 34 i w nieruchoma zewnetrzna obudowe 36 przemien¬ nika. Pierscienie lopatek sa umieszczone w swobod¬ nie obracajacej sie obudowie 38r osadzonej w nieru¬ chomej obudowie 36 za pomoca lozysk 40 i 42.Wal 12 pompy jest nieobrotowo polaczony z uze¬ bionym pierscieniem 44, który osadzona w nierucho¬ mej obudowie 36 pompe zebata 58, 60, napedza za pomoca kól zebatych 46, 48, 50, 52, 54 i /walu 56.(Ze wzgledu na przejrzystosc rysunku wal 56 jest przesuniety do plaszczyzny rysunku). Pompa 58, 60 tloczy olej pod cisnieniem przez przewody 62 i 64 do otworu 66 w wale 28 turbiny. Przez promieniowe otwory 68 wykonane w tym wale, olej jest przesy¬ lany do hydraulicznej komory roboczej, umieszczo¬ nej wewnatrz obracajacej sie obudowy 38. Jedno¬ czesnie olej jest równiez przesylany do wydraze¬ nia 70 walu 12 pompy.; Z hydraulicznej komory roboczej olej wraca do studzienki 72 i pompy 58, 60, poprzez otwory 74, 76 wykonane w tarczy 27 turbiny i wale reakcyjnym 34, przez pierscieniowy przewód 78 pomiedzy turbina a walami 28, 34 i poprzez promieniowy otwór 80 w reakcyjnym wale 34 do pierscieniowego rowka 82 w nieruchomej zewnetrznej obudowie 36, z którego to rowka scieka on do studzienki 72.Czop 84 kazdej lopatki 18 pompy, przy swym kon¬ cu ustawionym naprzeciw tarczy 14, jest nieobroto¬ wo polaczony z tuleja 86, która z kolei w poblizu tarczy 16 z naprezaniem wstepnym jest nieobrotowo polaczona z zewnetrzna tuleja 88 zaopatrzona w ze¬ wnetrzne uzebienie srubowe. Tuleje 86 i 88 sa osio¬ wo zamocowane na czopie 84 za pomoca zamka 90, a ponadto tuleja 88 opiera sie o tarcze 14 za pomo¬ ca lozyska oporowego 92. W ten sposób tuleja 88 jest unieruchomiona na czopie 84 i lopatce 18 w kierunku obrotu i w kierunku osiowym, a jedno¬ czesnie moze ona nieco przesuwac sie w kierunku promieniowym w stosunku do tego czopa 84.Komora 94 pomiedzy tarcza 14 i tarcza 16 jest uksztaltowana jako cylinder silnika hydraulicznego (serwomotoruj. Tlok 96 jest zamkniety w cylindrze 94 i posiada ksztalt przystosowany do szczelnej wspólpracy z walcowymi sciankami. Tlok 96 jest zaopatrzony w pewna liczbe otworów 98, odpowia¬ dajaca liczbie lopatek 18. Kazdy otwór jest zaopa¬ trzony w wewnetrzne uzebienie srubowe przeznaczo¬ ne do wspólpracy z zewnetrznym zebem srubowym umieszczonym na tulei 88. Tlok 96 jest zaopatrzony w pierscieniowa stope 100, która wspólpracuje z wa¬ lem 12 pompy i z tulejowym wystepem 102 tarczy 16, a to w celu prowadzenia i uszczelniania tego tloka.Stopa 100 ma znaczna dlugosc osiowa w celu unie¬ mozliwienia przechylania sie tloka 96, spowodowa¬ nego zmianami obciazenia pochodzacymi od poszcze¬ gólnych lopatek 18. Osiowo przesuwany zawór 104 jest umieszczony pomiedzy stopa 100 i walem 12 pompy, przy czym zawór ten jest przystosowany do przestawiania za pomoca widelek 106.. W wale 12 pompy znajduje sie pewna liczba otwo¬ rów 108. Otwory^ te lacza wydrazenie 70 walu z pierscieniowym rowkiem 110 wykonanym w we¬ wnetrznej powierzchni walcowej zaworu 104, która to powierzchnia uszczelnia zawór 104 wzgledem wa- 20 45 lu 12 pompy, niezaleznie od jego polozenia. Rowdk 110 ma osiowa dlugosc co najmniej odpowiadajaca sumie osiowych dlugosci: otworu 1P8 i odleglosci pomiedzy koncowymi polozeniami zaworu 104. Za pomoca zaworu 104 pewna liczba promieniowych otworów 112 zostaje otwierana pomiedzy rowkiem 110 i zewnetrzna scianka walcowa, uszczelniona wzgledem stopy 100 tloka 96.Walcowa scianka stopy 100 tloka 96 jest ponadto zaopatrzona w dwa pierscieniowe rowki 114 i 116.Rowki 114 i 116 sa umieszczone w takiej wzajemnej odleglosci, ze lezaca miedzy nimi czesc 115 walcowej scianki zaworu 104 natychmiast otwiera polaczenie pomiedzy otworami 112 i jednym z iowków 114r 116 przy malym nawet wzajemnym przemieszczeniu w jednym lub drugim kidrunku stopy 1Ob tloka 96 lub zaworu 104.Rowki li4r 116 maja ponadto taka osiowa dlugosc w stosunku do dlugosci zaworu 104, ze gdy obydwa rowki 114, 116 sa odlaczone od otworów 112," ?o czesci walcowej scianki stopy 100, lezace na ze¬ wnatrz tych rowków, uszczelniaja ja wzgledem ze¬ wnetrznych czesci walcowej sciany zaworu 104, ale w taki sposób, ze gdy dzieki wzglednemu prze¬ mieszczaniu zaworu i tloka otwory 112 zostana po¬ laczone z jednym z rowków 114, 116; to drugi ro¬ wek bedzie sie laczyl z jedna z przestrzeni 118, 120, znajdujacych sie osiowo na zewnatrz zaworu 104.Przestrzenie 118 i 120, umieszczone na poszczegól¬ nych koncach zaworu 104, lacza sie wzajemnie przez kanal 122 w stopie 100 tloka 96, a ponadto lacza sie bezposrednio ze studzienka 72. Rowki 114, 116 lacza sie za pomoca krzyzujacych sie kanalów 124, 126 z róznymi stronami tloka 96.Urzadzenie do przestawiania lopatek 18 pomp^ dziala w sposób nastepujacy: plyn pod cisnieniem jest dostarczany z pompy 58, 60 do wydrazenia ^0, tak jak to juz bylo podane wyzej. Z wydrazenia TQ plyn ten przechodzi przez otwory 108 do rowka 110 i otworów 112. Normalnie, otwory 112 sa zamkniete za pomoca czesci 115 wewnetrznej scianki walcowej stopy 100 tloka 96, znajdujacej sie pomiedzy row¬ kami 114, 116. Jezeli za pomoca widelek 106 zawór 104 zostanie przesuniety na lewo, to natychmiast nastepuje polaczenie pomiedzy otworami 112 i row¬ kiem 114, a przez kanal 124 równiez z prawa strona tloka 96, tak ze plyn pod cisnieniem zostanie do¬ starczony do czesci cylindra 94 znajdujacej sie po¬ miedzy tlokiem 96 i tarcza 14.Jednoczesnie zaistnieje równiez polaczenie po: miedzy rowkiem 116 i przestrzenia 120 prowadzace do tego, ze czesc cylindra 94 znajdujaca sie pomie¬ dzy tlokiem 96 i tarcza 16 zostanie polaczona ze studzienka 72 poprzez kanal 126, rowek 116, prze¬ strzen 112, kanal 122 i przestrzen 118. W ten spp^ sób tlok 96 jest dopóty przesuwany na lewo, to znaczy, w tym samym kierunku co i zawór 104, do¬ póki rowek 114 nie zostanie znów odciety od otwo¬ rów 112, a rowek 116 nie zostanie znów odciety od przestrzeni 120. Przy osiowym przemieszczaniu tlo¬ ka 96 kazda lopatka 18 pompy jest jednoczesnie odpowiednio przestawiana katowo wskutek istnienia srubowych zebów na tulei 88 i w otworze 98.Jezeli nastepnie, za pomoca widelek 106 zawór< 50378 5 6 104 zostanie przemieszczony na prawo, to natych¬ miast utworzy sie polaczenie pomiedzy otworami 112 i rowkiem 116, a przez kanal 126 równiez z le¬ wa strona tloka 96 tak, ze plyn pod cisnieniem zo¬ stanie przeslany do czesci cylindra 94 znajdujacej sie miedzy tlokiem 96 i tarcza 16. Jednoczesnie za¬ istnieje równiez polaczenie pomiedzy rowkiem 114 i przestrzenia 118 prowadzace do tego, ze czesc cy¬ lindra 94 znajdujaca sie pomiedzy tlokiem 96 i tar¬ cza 14 zostanie polaczona ze studzienka 72, poprzez kanal 124, rowek 114 i przestrzen 118.W ten sposób tlok 96 jest dopóty przemieszczany na prawo, to znaczy w tym samym kierunku co i za¬ wór 104, dopóki rowek 116 znów nie zostanie odla¬ czony od otworów 112, a rowek 114 nie zostanie odlaczony od przestrzeni 118. Przy osiowym prze¬ mieszczaniu -tloka 96 kazda lopatka 18 pompy zo¬ staje jednoczesnie odpowiednio przestawiana w kie¬ runku przeciwnym do kierunku katowego przesta¬ wiania wspomnianego wyzej, a to wskutek istnienia srubowych zebów na tulei 88 i w otworze 98. , Polozenie katowe lopatki 18 moze byc zatem zmieniane w sposób ciagly, a ponadto lopatka ta mo£e byc ustawiana w dowolnym polozeniu, przy czym kazde osiowe polozenie zaworu odpowiada pewnemu katowemu polozeniu lopatki.Jezeli wskutek oddzialywania lopatek tlok 96 zo¬ stanie przesuniety poza polozenie nastawione przez zawór, a zatem gdy zostanie on przemieszczony w stosunku do zaworu 104, to natychmiast zostanie stworzone polaczenie obydwóch stron tloka 96 z wy¬ drazeniem 70, w którym znajduje sie olej pod cisnie¬ niem i studzienka 72 w sposób omówiony wyzej przy przemieszczaniu zaworu wzgledem tloka.W ten sposób, natychmiast zostaje wytworzona sila powrotna, która przesuwa z powrotem tlok 96, a za¬ tem i lopatki 18, do polozenia odpowiadajacego na¬ stawieniu zaworu.Wynalazek ten nie ogranicza sie do przedstawio¬ nego wykonania, ale obejmuje wszystkie urzadzenia przestawiajace lopatki w hydrodynamicznych prze¬ miennikach momentu obrotowego niezaleznie od tego jak beda one uksztaltowane, to znaczy wyna¬ lazek obejmuje wszystko, co znajduje sie w ra¬ mach zastrzezen patentowych. PL