Pierwszenstwo: Opublikowano: 14. X. 1965 49743 KL.MKP UKD 21d2, 16 Wspóltwórcy wynalazku: Józef Kowalczyk, Edward Kazmierczak Wlasciciel patentu: Zaklady Chemiczne „Pronit" im. Bohaterów Stu¬ dzianek, Pionki (Polska) Sposób rozruchu kompensatora synchronicznego oraz uklad polaczen do stosowania tego sposobu Wynalazek niniejszy dotyczy sposobu rozruchu kompensatora synchronicznego metoda asynchro-^ niczno-czestotliwosciowa, bedaca modyfikacja kla¬ sycznej metody czestotliwosciowej, w której roz¬ ruch dokonywany jest za pomoca wlasnej prad¬ nicy synchronicznej oraz ukladu polaczen do sto¬ sowania tego sposobu.Wiadomym jest, ze charakter pracy kompen¬ satora, który wspólpracujac z siecia powoduje odpowiedni rozplyw pradów biernych poprawia¬ jac wydatnie jej wspólczynnik mocy cos q, zbli¬ zony jest do pracy silnika synchronicznego — poza tym, ze nie przenosi zadnych momentów, w zwiazku z czym i jego rozruch jest analo¬ giczny do rozruchu silników synchronicznych.Znany jest rozruch silników synchronicznych za pomoca obcej maszyny, rozruch asynchroniczny lub rozruch czestotliwosciowy, przy czym rozruch asynchroniczny mozliwy jest do przeprowadzenia tylko wtedy, kiedy stojan posiada stosowna kon¬ strukcje lub tez przy zastosowaniu dodatkowego uzwojenia rozruchowego tzw. klatki Leblanca.Wynalazek niniejszy ogranicza sie jedynie do rozruchu kompensatora, przy uzyciu typowej prad¬ nicy synchronicznej, a jedyna znana dotychczas metoda takiego rozruchu kompensatora byla me¬ toda czestotliwosciowa. Rozruch czestotliwosciowy polega na tym, ze zaciski uzwojen stojanów obu nieruchomych maszyn, kompensatora i pradnicy, laczy sie ze soba, a uzwojenie wirników zasila 15 25 30 sie pradem stalym z obcego zródla napiecia, przy czym pradnica otrzymuje wzbudzenie ponad dwu¬ krotne w stosunku do kompensatora. Wirnik kom¬ pensatora przy jego dostatecznym wzbudzeniu wciagany jest w synchronizm przez wirujace pole stojana w rytmie obrotów pradnicy. Po osiagnie¬ ciu przez uklad pradnica-kompensator czestotli¬ wosci sieciowej i odpowiedniego napiecia, zalacza sie go do sieci.Rozruch czestotliwosciowy posiada te zasadni¬ cza wade, ze wymagany prad staly z obcego zród¬ la dla jednoczesnego wzbudzenia pradnicy i kom¬ pensatora jest bardzo duzy, w zwiazku z czym istnieje koniecznosc stosowania odpowiednich prze¬ twornic. Ponadto trzeba stosowac przewody lacza¬ ce o duzych przekrojach oraz odpowiednio rozbu¬ dowane uklady przelaczajace glównych obwodów wzbudzajacych.Sposób rozruchu kompensatora metoda asynchro- niczno-czestotliwosciowa wedlug wynalazku eli¬ minuje powyzsza wade i dla zrelizowania go wymagany jest tylko nieznaczny prad okolo 10 A, dzieki czemu jako elementy przelaczajace moga byc zastosowane zwykle przelaczniki pakietowe.Sposób rozruchu kompensatora synchronicznego wedlug wynalazku objasniony jest blizej na pod¬ stawie rysunku, na którym uwidoczniony jest schematycznie uklad polaczen do stosowania tega sposobu. 497433 49743 4 Pradnica synchroniczna G oraz kompensator K, którym jest typowa pradnica synchroniczna, pod¬ laczone sa równolegle do podwójnego systemu szyn zbiorczych I i II poprzez odlaczniki szynowe 1 i wylaczniki 2. We wstepnej fazie rozruchu do uzwojenia wzbudzenia 3 kompensatora podlaczony jest przez otwarcie wylacznika 4 sterowanego elektromagnetycznie dodatkowy opornik 5 gasze¬ nia pola, którego opór winien wynosic dziesiecio¬ krotna wartosc oporu uzwojenia 3, w celu wyeli¬ minowania niekorzystnych skutków wystepujacych podczas rozruchu asynchronicznego silników syn¬ chronicznych przy otwartym uzwojeniu wzbudze¬ nia, okreslanych tzw. zjawiskiem Górgesa. Przy¬ stepujac do rozruchu ukladu pradnica-kompensa- tor uruchamia sie turbine 11 doprowadzajac obro¬ ty pradnicy G do 10—20% obrotów znamionowych.Z obcego zródla pradu 10, którym moze byc ba¬ teria akumulatorów, podaje sie nastepnie maksy¬ malne wzbudzenie wzbudnicy 13 pradnicy G, re¬ gulowane regulatorem 15.Nastepuje wtedy asynchroniczny rozruch kom¬ pensatora przy obnizonej czestotliwosci i napie¬ ciu. Nalezy przyjac, ze przy 0,2 obrotach znamio¬ nowych wystapi prad wzbudzenia pradnicy o war¬ tosci okolo 0,6—0,8 takiego pradu wzbudzenia jaki wystepuje przy napieciu znamionowym biegu ja¬ lowego tej pradnicy, dzieki czemu uzyskuje sie okolo 15% napiecia znamionowego. Jest to war¬ tosc zupelnie wystarczajaca aby kompensator uzyskal obroty zawierajace sie w granicach 95— —98% obrotów pradnicy.Potwierdzeniem takiego przebiegu rozruchowe¬ go jest znana zasada stwierdzajaca, ze moment krytyczny kompensatora biegnacego jako silnik synchroniczny jest wprawdzie proporcjonalny do kwadratu napiecia, lecz takze jest odwrotnie pro¬ porcjonalny do kwadratu czestotliwosci. Ponadto poslizg krytyczny, przy którym wystepuje moment krytyczny odpowiednio wzrasta, w zwiazku z czym zwieksza sie równiez moment rozruchowy. Nastep¬ ne zabiegi rozruchowe polegaja na zwarciu opor¬ nika 5 gaszeniu pola, wylacznikiem 4 oraz na wzbudzeniu z obcego zródla pradu 10 wzbudni¬ cy 6 za pomoca regulatora 8.W tym czasie kompensator K wpada w syn- chronizm z pradnica G.Nastepnie doprowadza sie pradnice G a wraz z nia kompensator K do obrotów znamionowych i za pomoca bezprzerwowych przelaczników 16 i 17 przelacza sie uzwojenia wzbudzajace 7, 14 wzbudnic 6, 13 na zasilenie wlasne, przy czym podlaczony opornik 9 sluzy do ograniczania ude- 5 rzenia pradowego przy przechodzeniu na wzbudze¬ nie wlasne.Zakonczenie rozruchu kompensatora polega na zsynchronizowaniu pradnicy wraz z kompensato¬ rem z siecia.Ze wzgledu na to, ze rozruch kompensatora synchronicznego metoda asynchroniczno-czestotli- wosciowa, zgodnie ze sposobem wedlug wynalazku jest bardzo ekonomiczny, metoda ta moze znalezc szerokie zastosowanie w róznych' elektrowniach. PL