Obecnie uizywane maszyny do wytwa¬ rzania pradu stalego pol ega/ja na tern, ze np, przy pradnicy zmienne prady wytwa¬ rzanie w tworniku kcinuutuije sile, t. j,, prze- mienia sie na jedne kierunkowe zapomoca tak zwanego kolektora. Urzadzenie to ogra¬ nicza moznosc stoisowania dotychczasowych dynamomaszyn na prad staly w niektórych wypadkach, a wiec nip. gdy chodzi o prad o wysokiem napieciu.Niniejszy wynalazek daje dynamcma- szyne pradu stalego polegajaca na tern, ze, przy stosowaniu jej jako pradnicy, juz w •samym tworniku wytwarza sie odrazu i sta¬ le prad, staly jednokierunkowy, który moze byc odbierany stale i bezposrednio z uzwo¬ jenia, bez pomocy jakiegokolwiek kolekto¬ ra lub komutatora, a przy stosowaniu je) jako silnika prad staly jednokierunkowy bezposrednio i stale, bez pomocy jakiego¬ kolwiek kolektora lub komutatora, moze byc doprowadzony do twornika.Daje sie to osiagnac np. w sposób naste¬ pujacy: Fi|g. 1 przedstawia schematycznie maszyne w przekroju promieniowym, fig. 2—w przekroju osiowym, fig. 3 przedstawia tarcze komutatora biegunów wraz z kolem biegunowem, fig. 4 przedstawia system szczotek doprowadzajacych prad do komu¬ tatora biegunów, fig. 5 przedstawia schemat polaczen kola biegunowego z tarcza komu¬ tatora oraz system szczotek, wiszystko w przekroju osiowym. Na tworniku a znajdu¬ je sie uzwojenie b (fig. 1 i 2) dla wytwa¬ rzania pradu uzytkowego (przy pradnicy), wziglednie dla odbierania pradu napedowe¬ go (przy silniku). Na kole biegunowem c (fig, 1 i 2)- znajduja sie bieguny d wzbudzo-ne pradem stalym w ten sposób, ze biegu¬ ny na jtedlnej pollówiie kolai sa stale pólnoc¬ ne (np. bieguny II, III i IV, fig. 1), a na drugiej polowie kola stale poludniowe (nip. bieguny VI, VII i VIII, fig. 1); przyczem ogólna ilosc linij magnetycznych zarówno biegunów pólnocnych jak i poludniowych jest zawsze jedhajkowaj. Osiaga sie to prizezi odpowiednie komutowanie, czyli odwraca¬ nie, wzbudzajacego pradu stalego na po¬ szczególnych biegunach, podczas przecho¬ dzenia tychze przez linje obojetna e—t (fig. 1).W ten sposób osiaga sie, ze W calej czesci uzwojenia g—h (fig .1), t. {.po jed¬ nej stronie linji obojetnej, plynie prad /stale tylko w jednym kierunku, w calej zas cze¬ sci uzwojenia i—k, t. j. po drugiej stronie linji obojetnej, stale w kierunku przeciw¬ nym, co umozliwia laczenie w szereg wszystkich elementów uzwojenia. Tak wiec pojedyncze elementy jednej czesci uzwoje¬ nia laczy sie naprzemian z pojedynczemi elementami drugiej czesci uzwojenia nip. w ten sposób (fig. 1), ze element 1 laczy sie z jedtiej strony twornika z elementem 2, ten zas z drugiej strony z elementem 3 i t. d. W ten sposób prady w obu czesciach ul- zwojenia dodaja sie i moga byc, np. prizy pradnicy, odbierane bezposrednio na zaci¬ skach +ii— (fig. 1). Analogicznie przy sil¬ niku moze byc dtoprowiadiztotny dlo zacisków +i— bezposrednio pradi staly.Do komiitowiamiSa1, czyli odlwralcainia, pra¬ du! wzbudzajacego biegunów sluzy komu¬ tator, czyli przelacznik, np. nastepujacej konstrukcji: (fig. 3, 4 i 5). Na wale maszy¬ ny w uimiociawattiiia jest tarcza m z rozimie- szCizonemii w kolo mai jeij powiierzchni (fig. 3) iizolowamemi dzifeitlkami meteLowemi p, któ¬ rych ilosc rówtnia! sie Mosci biegunów d maszyny. Tarcze m obrada sie razem z kolem biegtunowem c. Dzialki p kotmu- tatoba r polaczone sie z uzwój emlanii bie- gumów d w ten spfoisób (fig. 5), ze dwie r srednicowo przeciwlegle dzialki1 p polaczo¬ ne sa z uzwojeniami dwu srednicowo prze¬ ciwleglych biegunów, które to uzwojenia polaczone sa w szereg. Do doprowadzenia pradu do dzialek p komutatora, a przez nie do uzwojen biegunów, sluzy system szczo¬ tek lx i Z2 (fig. 4 i 5). System ten sklada sie z dwu szczotek /x i Z2 (grafitowych, metalo¬ wych lub innych), majacych ksztalt wycin¬ ków pierscienia, z których jedna polaczona jest z zaciskiem + a druga z zaciskiem — zródla pradu stalego. Ten system szczotek I19 Z2 stoi nieruchomo, a przylegajac do ob¬ racajacej sie tarczy komutatora m (fig. 5) doprowadza prad do tych- dzialek p komu- tatora, które sa wlasnie w zetknieciu ze szczotkami Zx i Z2. Jesli wilec np. szczotka lx (fig. 4) polaczona jest z zaciskiem + zródla pradu stalego, to bieguny II, III i IV (fig. 3), których przynalezne dzialki komutatora sa wlasnie ^ zetknieciu z taze szczotka lu beda mialy ibiegunioiwiosc mp. pólnocna; równoczesnie jednak srednico¬ wo przeciwlegle bieguny VI, VII i VIII, których przynalezne dzialki komutatora sa w zetknieciu ze szczotka Z2, poteyczoma z zaciskiem— zródla pradu stalego, beda mialy biegunowosc poludniowa. Natomiast znajdujace sie na liniji obojetnej e—f bie¬ guny I i V, których przynalezne dzialki komutaitora nife sifcyfcaja sie z sizczfólkaiml Zx i Z2, nie beda wogóle namagrietsowane. W ten wiec siposób osiaga sie, ze, przy obraca¬ niu sie kola biegunowego c, bieguny znaj¬ dujace sie po jednej stronie Knji obojet¬ nej e—/ otrzymuja bieigunowosc przeciwna niz bieguny znajdujace sie po przeciwnej stronie linji obojetnej. PL