Przedmiotem niniejszego wynalazku jest sposób pomiaru, który przy uzyciu znanych aparatów po¬ miarowych do pomiaru wzniosu profilu krzywki oraz dodatkowych znanych czujników mikrono- wych, pozwala na bezposredni i dokladny pomiar przyspieszen geometrycznych profilu w czasie wie¬ lokrotnie krótszym od znanych sposobów pomiaru i obliczen.W przemysle przyjeto oznaczenie przyspieszen krzywki w jednostkach geometrycznych jako róz¬ nice wzniosów krzywki na sasiednich, równych katowo, odcinkach profilu. Dla maszyn szybko¬ bieznych wymagana jest dokladnosc odczytu wy¬ miarów liniowych conajmniej + 0,5 mikrona, a od¬ cinki katowe wyznacza sie w wielkosci jednego stopnia, lub mniejsze z dokladnoscia conajmniej ± 15 sekund.Znany sposób pomiaru polega na dokladnym zmierzeniu wzniosów profilu krzywki w odstepach np., co jeden stopien. .Nastepnie podwójne róznicz- 10 25 30 kowanie tych wzniosów daje przyspieszenie geo¬ metryczne krzywki wyrazane zazwyczaj w mikro¬ nach na stopien do kwadratu.Na rysunku przedstawiono schematycznie znany aparat do pomiaru wzniosów profilu krzywki, przy czym fig. 1 przedstawia aparat z dodanym wedlug wynalazku jednym czujnikiem na nieruchomej podstawie, fig. 2 przedstawia ten sam aparat z do¬ danym czujnikiem na ruchomej karetce, a fig. 3 ten sam aparat z dodanymi dwoma czujnikami na nieruchomych podstawach. Oznaczenia na figurach przedstawiaja sie nastepujaco: 1 glowica podzialo¬ wa dla obrotu badanej krzywki 5 o dokladne od¬ cinki katowe, 2 — podstawa karetki, 3 — przesu¬ wana karetka pomiarowa z odpowiednim zakon¬ czeniem 4 dla wspólpracy z badana krzywka 5.Ciezar 6 za pomoca sznurka i bloczka, przyciska karetke 3 ze stala sila do krzywki 5. Przesuniecia karetki 3 w stosunku do podstawy 2, powodowane obrotem badanej krzywki 5 sa odczytywane bez¬ posrednio z dokladnej skali karetki za pomoca rni- krciSikcpu pomiarowego z dokladnoscia do ulamków mikrona.Poniewaz krzywki maja zazwyczaj zakres kato¬ wy 140 -r- 200 stopni, wiec wynik pomiarów jest za¬ pisywany jako dlugie kolumny liczb szescio i pie- ciocyfrowych. Nastepne kolejne odejmowania daja kolumny wzniosów, predkosci i przyspieszen geo¬ metrycznych profilu. Ewentualne bledy pomiaru, moga byc wyraznie ujawnione dopiero przy konco- 4910449 3 wym wyniku powyzszych obliczen, a dodatkowo w tej masie liczb i dzialan matematycznych, rów¬ niez latwo o bledy rachunkowe. Praktyka wyka¬ zala, ze nawet przy starannych pomiarach, zacho¬ dzi koniecznosc przeprowadzenia analizy wyników i „wygladzenia" obliczonych przyspieczen geome¬ trycznych, stosujac znane metody z teorii prawdo¬ podobienstwa. Jest to zabieg matematyczny, bar¬ dzo pracochlonny, lecz dopiero w ten sposób „wy¬ gladzone" obliczenia, moga byc miarodajna pod¬ stawa do oceny zmierzonego profilu.Opisane powyzej szkicowo przeliczenie wyników pomiaru krzywki, zajmuje zazwyczaj 3-^-6 dni pracy dobrego rachmistrza i ze zrozumialych wzgledów, moze byc stosowane w biezacej produk¬ cji, tylko w wyjatkowych przypadkach. Celem unikniecia tych zmudnych obliczen, a zarazem za¬ gwarantowania prawidlowego przebiegu przyspie¬ szen geometrycznych profilu krzywki, stosuje sie w praktyce uproszczony sposób kontroli, polegaja¬ cy na wyznaczeniu bardzo ciasnych tolerancji wy¬ konawczych zarysu profilu i scislej kontroli ich wykonania bez przeprowadzania analizy rzeczywi¬ stych przyspieszen geometrycznych.Wiadomo jest, ze przy stopniowo narastajacym bledzie, nawet dosyc znaczne odchylki profilu od wartosci nominalnych moga w pewnych warun¬ kach wywolac jedynie nieznaczne zmiany przy¬ spieszen geometrycznych, calkowicie od przyjecia dla pelnowartosciowego wyrobu, ale dla wlasciwej oceny takiej krzywki potrzebna jest pelna analiza przyspieszen geometrycznych przewaznie nie da¬ jaca sie zastosowac w biezacej produkcji z powo¬ du czasu jej trwania i stosunkowo wysokich kosz¬ tów.Przy stosowaniu uproszczonej metody kontroli, czesto zachodzi koniecznosc odrzucenia wyrobu, z powodu przekroczenia mikronowych tolerancji wykonawczych, aczkolwiek bardziej wnikliwa ana¬ liza rzeczywistych przyspieszen geometrycznych moze wykazac pelnowartosciowosc wyrobu, nawet przy odchylkach od nominalnych wymiarów do¬ chodzacych do setek mikronów.Sposób pomiaru wedlug wynalazku, daje bezpo¬ sredni odczyt rzeczywistych przyspieszen geome¬ trycznych profilu w mikronach z calkowitym po¬ minieciem zmudnych przeliczen. Ponadto ewen¬ tualny blad pomiaru jest latwy do ujawnienia, po¬ niewaz rzad wielkosci przyspieszen geometrycz¬ nych wynosi kilka do kilkunastu mikronów na sto¬ pien do kwadratu i mozna latwo zauwazyc ewen¬ tualna nieprawidlowosc przebiegu kolejnych po¬ miarów i natychmiast powtórzyc dany pomiar.W sposobie wedlug wynalazku mierzy sie bezpo¬ srednio róznice wzniosów profilów krzywki na sa¬ siadujacych odcinkach pomiarowych profilu, która to róznica jest miara przyspieszen geometrycz¬ nych profilu krzywki.Dla wykonania pomiarów metoda, wedlug wyna¬ lazku, nalezy do znanego aparatu pomiaru wznio¬ sów krzywki, fig. 3 rysunku opisanego poprzednio, zamocowac nieruchomo dwa znane czujniki mi¬ kronowe 13 i 14 oraz do karetki 3 zamocowac prze¬ suwnie, oprawke zderzaków 17 z niezaleznie regu¬ lowanymi zderzakami 15 i 16. Jezeli obrót badanej 104 4 krzywki bedzie oddalal karetke od osi krzywki, to czujnik 14 bedzie sluzyl do odczytu przyspieszen geometrycznych, a czujnik 13 bedzie baza ustaw- cza. 5 W przypadku odwrotnego ruchu karetki, role czujników zmienia sie.Pomiar przyspieszen mozna rozpoczac w dowol¬ nym punkcie profilu. W tym celu nalezy zderza¬ kiem 16 doprowadzic strzalke czujnika 13 do pozy- 10 cji zero na skali czujnika. Przekrecic krzywke o zadany odcinek katowy, co spowoduje odsunie¬ cie sie zderzaka 16 od czujnika 13 na wielkosc wzniosu danego odcinka profilu.Zderzakiem 15 doprowadzic wskazówke na zero 15 skali czujnika 14 i oprawke zderzaków 17 razem ze zderzakami przesunac w kierunku przeciwnym do ruchu karetki dokladnie o wielkosc wzniosu zmie¬ rzonego odcinka profilu, to znaczy nalezy przesu¬ wac oprawke 17 az do osiagniecia pozycji zero 20 na skali czujnika 13.Przekrecic badana krzywke o nastepny odcinek katowy. Jezeli wznios na nowym odcimku profilu jest dokladnie równy poprzedniemu, to wskazów¬ ka czujnika 14 ustawi sie dokladnie na pozycji ze- 25 ro, co oznacza, ze przyspieszenie geometryczne miedzy dwoma badanymi odcinkami jest zero.W przypadku zaistnienia róznicy wzniosów, róz¬ nica ta bedzie bezposrednio odczytana na skali czujnika 14 w mikronach od pozycji zerowej skali, 30 jako przyspieszenie dodatnie lub ujemne. Po zapi¬ saniu odczytu, nalezy zderzakiem 15 doprowadzic wskazówke do pozycji zero skali czujnika 14 i prze¬ sunac oprawke 17 jak poprzednio doprowadzajac wskazówke czujnika 13 do pozycji zero — pozycja 35 wyjsciowa. Przekrecic krzywke o nastepny odcinek katowy, odczytac i zapisac przyspieszenie, wyregu¬ lowac zderzak 15 i oprawke 17 jak poprzednio i powtarzac te czynnosci dla kazdego odcinka krzywki. Zderzak 16 jest ustawiony tylko jeden 40 raz na poczatku pomiaru jako baza wyjsciowa dla danego kierunku przesuwu karetki.Regulacja zderzaka 15 i oprawki 17 jest latwa i ma charakter mechaniczny, gdyz doprowadza od¬ powiednia wskazówke do zerowej pozycji. Zakres 45 wskazan czujników 13 i 14 powinien odpowiadac najwiekszym przewidywanym przyspieszeniom geometrycznym i zazwyczaj wystarcza zakres ± 30 -i- 50 mikronów.Odmiana sposobu pomiaru przyspieszen geome- 50 trycznych wedlug wynalazku, wymaga uzycia zna¬ nego aparatu do pomiaru wzniosów krzywki i tyl¬ ko jednego znanego czujnika mikronowego jak przedstawiono schematycznie na fig. 2. Znany czuj¬ nik mikronowy 7 powinien byc wedlug wynalazku 55 przerobiony przez dodanie nieruchomego znaku od¬ niesienia 10 mozliwie blisko podzialki mikronowej na znanej przedstawialnej obrotowo tarczy 8. Po¬ miar przyspieszen geometrycznych mozna rozpo¬ czac w dowolnym punkcie profilu. Doprowadzic 60 zderzakiem 12 wskazówke czujnika na nieruchomy punkt odniesienia 10 i przestawic ruchoma tarcze 8 tak, zeby zero podzialki mikronowej pokrywalo sie ze wskazówka. Przekrecic badana krzywke o zada¬ ny odcinek katowy, co spowoduje przesuniecie sie 65 karetki 3 razem z czujnikiem 7 o wielkosc równa49U04 wzniosowi profilu na badanym odcinku uwidocz¬ niona w mikronach przez nowa pozycje wska¬ zówki. Przestawic ruchoma tarcze 8 tak, zeby zero podzialki pokrywalo sie z nowa pozycja wskazów¬ ki i nastepnie przesuwajac zderzak 12 w kierunku 5 ruchu karetki doprowadzic wskazówke czujnika na nieruchomy punkt odniesienia 10.Przy takim ustawieniu czujnika, wielkosc wznio¬ su krzywki jest dokladnie zarejestrowana w mi¬ kronach na tarczy 8 pomiedzy punktem zero po- 10 dzialki i nieruchomym punktem odniesienia 10.Przekrecanie krzywki o nastepny odcinek katowy, spowoduje ruch wskazówki czujnika dokladnie o wielkosc wzniosu na tym odcinku profilu.Jezeli wzniosy na obu sasiednich odcinkach pro- 15 filu sa jednakowe, to wskazówka zatrzyma sie na zero podzialki ruchomej i przyspieszenie geome¬ tryczne miedzy tymi odcinkami jest zerowe.W przypadku zaistnienia róznicy wzniosów, róz¬ nica ta bedzie bezposrednio odczytana na podzialce 2o przedstawialnej tarczy 8 jako odleglosc w mikro¬ nach od punktu zero podzialki i jest miara przy¬ spieszenia geometrycznego profilu. Po zapisaniu odczytu, nalezy zero ruchomej podzialki ustawic wedlug nowej pozycji wskazówki czujnika i na- 25 stepnie zderzakiem 12 doprowadzic wskazówke na nieruchomy punkt odniesienia 10 i dalsze pomiary przeprowadzac w opisany sposób.Przy opisanym sposobie pomiaru, zakres pomia¬ rowy czujnika powinien byc dostatecznie duzy, 30 zeby pokryc wznios profilu na badanym odcinku.Zazwyczaj wystarcza zakres + 300 -r- 400 mikro¬ nów.Na fig. 1 pokazano uklad tych samych urzadzen pomiarowych, co na fig. 2, z tym, ze czujnik jest 35 zwiazany z nieruchoma podstawa, a zderzak z ka¬ retka. Przy danym ukladzie, zderzak musi byc przesuwany w kierunku przeciwnym ruchowi ka¬ retki, a poza tym czynnosci sa identyczne. PL