Przedmiotem niniejszego wynalazku jest sposób obróbki soczewek cylindrycznych polegajacy na mimosrodowym ustawieniu soczewki wzgledem na¬ rzedzia (tarczy docierajacej) i równoczesnym na¬ daniu jej ruchu roboczego obrotowego, oraz urza¬ dzenie sluzace do stosowania tego sposobu i umo¬ zliwiajace równoczesna obróbke kilku soczewek.Soczewki cylindryczne stosowane w ukladach optycznych nasadek anamorfotycznych do projekcji panoramicznej stanowia elementy optyczne wyma¬ gajace bardzo dokladnej obróbki, a zwlaszcza za¬ chowania waskich tolerancji promienia krzywizny, klinowatosci jej tworzacych w plaszczyznie prze¬ chodzacej przez srodek soczewki i wichrowatosci czyli kata, który tworza rzuty tworzacych cylin¬ drów na plaszczyzne symetrii soczewki. Dotych¬ czas sa one obrabiane w ten sposób, ze po nada¬ niu soczewce wstepnego ksztaltu na frezarce na¬ kleja sie ja na tarcze naklejnicza wrzeciona do- cieraczki i dociera sie za pomoca tarczy docie¬ rajacej, której ksztalt odpowiada ktfzywiznie so¬ czewki, ,a nastepnie po przemyciu poleruje sie jedna z jej powierzchni, po czym przeklcjenie ob¬ rabia sie w analogiczny sposób druga powierzch¬ nie. Ten sposób obróbki, która wykonuje sie po¬ jedynczo dla kazdej soczewki powoduje powsta¬ wanie dosc duzych bledów prostoliniowosc: two¬ rzacych wielkosci promienia oraz klinowatosci i wichrowatosci zwiazanych zarówno z bledami ustawienia soczewki na tarczy naklejniczej, jak 10 15 25 30 i z bledami wykonanie powierzchni roboczej tarczy obróbczej oraz jej znieksztalceniami podczas ob¬ róbki. Szczególnie duze bledy wichrowatosci po¬ wierzchni cylindrycznych powstaja przy obróbce soczewek o duzych promieniach krzywizny, ponie¬ waz istnieja, wówczas trudnosci dokladnego usta¬ wienia obrobionej juz powierzchni soczewki ns powierzchni tarczy naklejniczej.W znanych dotychczas urzadzeniach do obrób¬ ki wykanczajacej (docierania i polerowania) socze¬ wek tarczy naklejniczej jest nadawany ruch robo¬ czy obrotowy a tarczy obróbczej ruch obrotowy wskutek jej kinematycznego polaczenia z tarcza naklejnicza i ruch postepowo-zwrotny za pomoca wahadlowego wodzika. W wyniku sumowania tych ruchów uzyskuje sie ruch wzgledny punktów oby^ dwu powierzchni soczewki i narzedzia o torze w ksztalcie zblizonym do wydluzonej elipsy. Ba^ dania wykazaly jednak, ze w wyniku tego ruchu nie uzyskuje sie wystarczajaco równomiernej ob¬ róbki, poniewaz w 'poblizu obrzeza soczewki po¬ wierzchnia jej nie ma dostatecznej gladkosci, a po¬ nadto czesto wystepuje dosc znaczny blad klinowa¬ tosci wymagajacy poprawiania recznego.Powyzsze wady i niedogodnosci usuwa sposób obróbki soczewek cylindrycznych wedlug wyna¬ lazku polegajacy na mimosrodowym ustawieniu tarczy obróbczej wzgledem tarczy naklejniczej i na¬ daniu im ruchu obrotowego wokól osi jednoj z tarcz. W wyniku sumowania tych ruchów uzys- 48733; 48733 3 kuje sie ruch wzgledny obydwu powierzchni so¬ czewki i narzedzia, którego tor stanowi w przy¬ blizeniu krzywa kolowa (epicykloide) o jednako¬ wych parametrach w kazdym punkcie obrabianej powierzchni. Dzieki temu uzyskuje sie równomier- 5 nosc obróbki na calej powierzchni soczewki i wy¬ eliminowanie bledu klinowatosci. Urzadzenie do stosowania sposobu wedlug wynalazku umozliwia przy tym równoczesne mocowanie na tarczy na- klejniczej kilku obrabianych soczewek i uzyska- 10 ' nie znacznie wiekszej dokladnosci ustawienia za pomoca krawedzi ustawczych tarczy naklejniczej, a tym samym zmniejszenie bledu wichrowatosci.Obróbke sposobem wedlug wynalazku przepro¬ wadza sie w ten sposób, ze na tarczy naklejniczej ,15 nakleja sie zespól plaskich plytek stanowiacych pólwyroby soczewek i naprzód dociera sie je wstepnie grubym ziarnem, nastepnie dociera wy¬ kanczajaco drobnym ziarnem i poleruje, po czym przekleja sie jednostronnie obrabiana soczewke na 20 druga strone i obrabia w podobny sposób jej dru¬ ga powierzchnie. Dzieki temu eliminuje sie ko¬ niecznosc obróbki wstepnej na frezarce i koniecz¬ nosc przeklejania soczewki a przez to zmiiejsza sie wplyw bledów ustawienia na dokladnosc jej 25 wykonania. Wskutek mozliwosci równoczesnej obróbki kilku soczewek uzyskuje sie zwiekszenie amplitudy ruchu wzglednego tarczy obróbczej i na¬ klejniczej, a przez to zarówno znaczne zwieksze¬ nie wydajnosci obróbki jak i dokladnosci po- *30 wierzchni.Wynalazek jest przykladowo wyjasniony na ry¬ sunku, na którym fig. 1 przedstawia soczewke cy¬ lindryczna dwuwypukla w widoku perspektywicz¬ nym, fig. 2 — soczewke cylindryczna dwuwkles- 35 la w widoku perspektywicznym, fig. 3 — schemat urzadzenia do obróbki soczewek cylindrycznych^ dwuwypuklych w polozeniu ustawiania w wido¬ ku z boku, fig. 4 — w widoku z góry, fig. 5 — schemat urzadzenia w polozeniu roboczym, fig. 6 — 40 schemat urzadzenia do obróbki soczewek cylin¬ drycznych wkleslych w polozeniu ustawiania, a fig. 7 — w polozeniu roboczym.Urzadzenie do obróbki soczewek cylindrycznych wedlug wynalazku sklada sie ze stolu 1, mocowa- 45 nego za pomoca czopa la we wrzecionie obra¬ biarki (na przyklad szlifierko-polerki), z polaczo¬ nej ze stolem 1 tarczy dolnej 2 oraz z tarczy gór¬ nej 3, zaopatrzonej w czopy 4, osadzone przesuw¬ nie w prowadnicach 5, polaczonych przegubowo za pomoca osi 6 ze stolem 1.Tarcza dolna 2 jest przymocowana do stolu 1 za pomoca kolków, przy czym kolek 7 jest osadzo¬ ny wewnatrz scisle dopasowanego otworu 9 tarczy, a kolek 8 jest umieszczony wewnatrz podluznego otworu 10, umozliwiajacego niewielki obrót tar¬ czy 2 w plaszczyznie stolu 1 za pomoca srub 11.Tarcza górna 3 jest polaczona za pomoca osi 12 z wodzikiem 13, umozliwiajacym jej mimosrodowe ustawienie wzgledem osi obrotu 0 tarczy dolnej 2. 60 W przypadku obróbki soczewek cylindrycznych, -wypuklych (fig. 3, 4 i 5) tarcze naklejnicza stano¬ wi tarcza dolna 2, która jest zaopatrzona w listwy ustawcze 14, przymocowane do jej powierzchni bocznych i sluzace do dokladnego ustawienia so- 65 50 55 czewki, a ponadto we wklesle gniazda 16, których liczba odpowiada liczbie równoczesnie obrabianych soczewek (na fig. 3) zas powierzchnia robocza 17 tarczy górnej 3 jest wklesla i ma promien równy promieniowi obrabianej powierzchni soczewki. Na¬ tomiast w przypadku obróbki soczewek wkleslych (fig. 6 i 7) tarcze naklejnicza (ustawcza) stanowi tarcza górna 3, która sklada sie z dwóch olaskich powierzchni 19 tworzacych dwuscienny kat roz¬ warty a, którego wartosc jest zalezna od promie¬ nia krzywizny obrabianej soczewki i zaopatrzona jest równiez w przymocowane do jej powierzchni bocznych listwy ustawcze 15 do ustawienia obra¬ bianych soczewek, zas tarcza dolna 2, stanowiaca tarcze obróbcza ma powierzchnie robocza 18 wy¬ pukla o prornieniu równym promieniowi obrabia¬ nej soczewki.Sposób obróbki soczewek cylindrycznych wy¬ puklych (fig. 1) za pomoca urzadzenia przedsta¬ wionego na fig. 4, 5 i 3 opisano ponizej. Przed ob¬ róbka ustawia sie wzajemnie tarcze dolna 2 i gór¬ na 3 w ten sposób, aby tworzace ich powierzchni walcowych byly wzgledem siebie równolegle.W tym celu przesuwa sie za pomoca srub 11 tar¬ cze-dolna 2 tak, aby wzdluz krawedzi (fig. 3) ze¬ tkniecia listew nastawczych 14 i tarczy górnej 3 nie byl widoczny przeswit. Nastepnie zdejmuje sie tarcze górna 3 i w gniazdach 16 nakleja sie plas¬ kie plytki stanowiace pólwyroby, z których maja byc wykonane soczewki cylindryczne w ten spo¬ sób, aby ich obrzeza opieraly sie o listwy ustaw¬ cze 14 tarczy dolnej 2, po czym naklada sie na ich górna powierzchnie tarcze górna 3 i przesuwa sie ja za pomoca wodzika 13 w polozenie, w którym os 12 tej tarczy. górnej 3 tworzyc bedzie z osia ob^ rotu 0 (fig. 5) mimosród e.Nastepnie naklada sie na obrabiana górna po¬ wierzchnie plytek szklanych paste zawierajaca grube ziarno scierniwa i uruchamia sie urzadzeT nie. Wskutek tego tarcza dolna 2 wykonuje ruch obrotowy wokól osi 0, a polaczona z nia za po¬ moca prowadnic 5 i czopów 4 tarcza górna 3 ruch obrotowy z ta sama predkoscia wokól osi 12. W wy¬ niku sumowania sie tych ruchów górna po¬ wierzchnia plytek szklanych 20 przyklejonych do gniazd 16 podlega intensywnemu scieraniu two¬ rzac powierzchnie cylindryczna, której parametry geometryczne' sa wyznaczone przez powierzchnie robocza 17 górnej tarczy 3. Po zakonczonej obrób¬ ce wstepnej grubym ziarnem przemywa sie obro¬ biona powierzchnie i przeprowadza docieranie wy¬ kanczajace przy uzyciu drobniejszego proszku sciernego oraz tarczy 3, której powierzchnia robo¬ cza 17 jest znacznie dokladniej obrobiona.Po obróbce wykanczajacej poddaje sie obrobiona powierzchnie soczewek 20 polerowaniu przy uzy¬ ciu pasty z tlenkiem cezu i tarczy górnej 3, której powierzchnia robocza 17 jest zaopatrzona w war¬ stwe smoly. Nastepnie jednostronnie obrobione so¬ czewki 20 odkleja sie od gniazd 16 i przykleja sie do nich obrobiona juz powierzchnie poddajac ko¬ lejno obróbce wstepnej, wykanczajacej i polero¬ waniu druga powierzchnie cylindryczna. Przy na¬ klejaniu nalezy ustawiac soczewke w ten sposób,48733 aby te same jej obrzeza co w poprzedniej operacji 2. stykaly sie z listwami ustawczymi 14.Po obróbce drugiej powierzchni cylindrycznej otrzymuje sie gotowa soczewke, której blad wi- chrowatosci i klinowatosci jest znacznie mniejszy 5 w porównaniu do soczewek obrabianych dotychczas 3. stosowanymi sposobami.Obróbke soczewek wkleslych przedstawiona na fig. 6 i 7 przeprowadza sie w sposób podobny do wyzej opisanego z ta róznica, ze soczewki ustawia 10 sie i przykleja do górnej tarczy 3, a scierniwo i pa¬ ste polerska naklada sie na dolna tarcze 2 obrób- cza, wymienia na odpowiednia do wykonywanego 4. zabiegu obróbczego (docieranie wstepne, wykancza¬ jace i polerowanie). 15 PL