Przedmiotem niniejszego wynalazku jest sposób wytwarzania soczewek, zwlaszcza o malym promie¬ niu krzywizny, polegajacy na wykonaniu pólwyro¬ bów w ksztalcie kul, ich docieraniu i polerowaniu, a nastepnie przecieciu i poddaniu otrzymanych je¬ dnostronnie obrobionych soczewek dalszej obróbce znanymi sposobami.Soczewki o duzej wypuklosci (fig. 1 i 2) czyli znacznej wartosci stosunku grubosci do promienia krzywizny maja zastosowanie w ukladach optycz¬ nych mikroskopów, cystoskopów, wzierników itp.Znany dotychczas sposób obróbki tego rodzaju so¬ czewek polega na nadawaniu ksztaltu czaszy kuli¬ stej — czolowej powierzchni pólwyrobu majacego postac walca przyklejonego do tarczy naklejniczej, zamocowanej we wrzecionie szlifierko-polerki, przy czym jako narzedzie stosuje sie tarcze docie¬ rajaca w ksztalcie wkleslej czaszy, której nadaje sie ruch obrotowy oraz równoczesnie ruch waha¬ dlowy w plaszczyznie prostopadlej do osi soczewki.Zasadnicza wada tego sposobu jest jego mala wy¬ dajnosc, zwiazana z koniecznoscia pojedynczej obróbki kazdej powierzchni soczewki. W celu usu¬ niecia tej wady zastosowano ostatnio sposób wy¬ twarzania soczewek, zwlaszcza o malym promieniu krzywizny, polegajacy na obróbce pólwyrobów w postaci kul. Obróbka zgrubna kul jest przeprowa¬ dzana na szlifierkach z dwoma mimosrodowo wzgledem siebie ustawionymi tarczami sciernymi, przy czym do podawania kul miedzy powierzchnie 25 30 czolowe tarcz sluzy koszyk, zaopatrzony na obwo¬ dzie w gniazda. Oszlifowane kule sa nastepnie po¬ lerowane za pomoca wspólpracujacych ze soba tarcz polerskich, wylozonych podkladem, na przy¬ klad mieszanina smoly i trocin, przy czym w celu wyeliminowania tarcia szkla o szklo poszczególne kule sa prowadzone w rowkach tarcz i oddzielone od siebie za pomoca kul dystansowych z tworzyw sztucznych, po czym sa przecinane tworzac jedno¬ stronnie obrobione soczewki, których druga strone obrabia sie znanymi sposobami. Okazalo sie jednak, ze sposób ten nie umozliwia uzyskania soczewek o najwyzszych klasach dokladnosci.Powyzsze wady i niedogodnosci usuwa sposób wytwarzania soczewek zwlaszcza o malym pro¬ mieniu krzywizny wedlug wynalazku, polegajacy na tym, ze pólwyroby w ksztalcie kul, wykonuje sie na szlifierko-polerce w ten sposób, ze nadaje sie im ruch roboczy obrotowy przez osadzenie ich w gniazdach czolowej powierzchni tarczy dociera¬ jacej, poslizg jest uzyskiwany za pomoca tarczy nakladczej obracanej przez kulki sila tarcia oraz równoczesnie posuwowy ruch srubowy wokól osi prostopadlej do osi obrotu jest uzyskiwany przez mimosrodowe przesuniecie tarczy nakladczej wzgledem tarczy docierajacej albo tez przez nada¬ nie jej ruchu wahadlowego w plaszczyznie równo¬ leglej do plaszczyzny tarczy docierajacej. Dzieki takiemu skojarzeniu kinematycznemu ruchów uzy¬ skuje sie scisle kulista powierzchnie, przy czym 487323 . ' dokladnosc obróbki odpowiada najwyzszej klasie dokladnosci elementów ukladów optycznych. Po¬ nadto umozliwia równoczesna obróbke wielu ele¬ mentów (kul) a przez to odpowiednie powiekszenie jej wydajnosci.Wynalazek jest przykladowo wyjasniony na ry¬ sunku, na którym fig. 1 przedstawia soczewke pla- sko-wypukla, a fig. 2 — soczewke dwuwypukla o niewielkich promieniach krzywizny, fig. 3 — urzadzenie przystosowane zwlaszcza do obróbki zgrtibnej pólwyrobów w ksztalcie kul w widoku z boku z czesciowym przekrojem dolnej czesci, fig. 4 — to samo urzadzenie w widoku z góry, fig. 5 — odmiane urzadzenia przystosowana zwlasz¬ cza do obróbki wykanczajacej kul w widoku z boku z czesciowym przekrojem czesci dolnej, fig. 6 — to saftio i urzadzenie w widoku z góry, fig. 7 — odmiane urzadzenia przystosowana zwla¬ szcza do polerowania kul — w widoku z boku z przekrojem koszyka, a fig. 8 —to samo urzadze¬ nie w widoku z góry.Sposób wytwarzania soczewek, zwlaszcza o ma¬ lym promieniu krzywizny wedlug wynalazku po¬ lega na wykonaniu pólwyrobów w ksztalcie kul, ich docieraniu oraz polerowaniu tych kul przez nadawanie im za pomoca tarczy docierajacej lub polerowniczej ruchu obrotowego z poslizgiem, uzy¬ skiwanym za pomoca tarczy nakladczej (dociskaja¬ cej), ruchu srubowego wokól osi prostopadlej do osi obrotu, uzyskiwanego przez mimosrOdowe prze¬ suniecie tarczy nakladczej wzgledem tarczy do¬ cierajacej, albo tez przez nadanie jej ruchu wa¬ hadlowego w plaszczyznie równoleglej do plasz¬ czyzny tarczy polerujacej. Dzieki takiemu skoja¬ rzeniu kinematycznemu ruchu kulek uzyskuje sie równomierne przemieszczanie poszczególnych punktów powierzchni obrabianej wzgledem po¬ wierzchni 'narzedzia (tarczy docierajacej lub pole¬ rujacej), a- tym samym dokladny ksztalt kulisty obrabianego elementu. Otrzymane w ten sposób kule sa nastepnie przecinane tworzac jednostron¬ nie obrobione soczewki, których powierzchnie ob¬ wodowe (fig. 1) i drugostronnie obrabia sie w zna¬ ny sposób, na przyklad na szlifierko-polerkach.Urzadzenie przedstawione na fig. 3 i 4 przysto¬ sowane zwlaszcza do obróbki zgrubnej kul szkla¬ nych sklada sie z tarczy docierajacej 1, osadzonej we wrzecionie 2 szlifierki lub szlifierko-polerki i zaopatrzonej na czolowej powierzchni roboczoj w uklad wspólsrodkowych rowków 3 o promieniu przekroju równym lub wiekszym od promienia ob¬ rabianych kulek szklanych 4, z koszyka 5 z otwo¬ rami 6 o srednicy nieco wiekszej od srednicy ob¬ rabianych kul 4 umieszczonymi nad rowkami 3, i z tarczy nakladczej (dociskajacej) 7, zaopatrzonej w wykladzine 8 o duzym wspólczynniku tarcia, na przyklad gumowa i osadzonej obrotowo na osi 9, umieszczonej mimosrodowo wzgledem osi wrzecio¬ na 2 szlifierki. Wielkosc mimosrodu e zalezy przy tym o i stosunku srednic obydwu tarcz 7 i 1.Dzialanie tego urzadzenia jest nastepujace. Obrót tarczy docierajacej 1, napedzajacej przez wrzecio¬ no 2 z predkoscia obrotowa co powoduje toczenie sie umieszczonych w rowkach 3 tarczy 1 kulek 4 czyli ich ruch obrotowy wokól osi, którego predkosc con "- .*. ' 4 jest przedstawiona wekforowb ria fig. 4. ifcówitÓ- czesnie oddzialywanie wykladziny 8 o duzym wspólczynniku tarcia — tarczy, ittbadcrój 7 po¬ woduje hamowanie tego ruchu i oddzialywanie na 5 kulki z predkoscia coz, przedstawiona wektorowo na fig. 4. Kierunek tej predkosci coz jest przeciw¬ ny i nieco odchylony wzgledem predkosci con (skie¬ rowany dosrodkowo do osi 9). Wypadkowa obydwu tych predkosci cu^ i coz powoduje srubowy ruch io kulek wokól osi prostopadlej do osi obrotu wrze¬ ciona 2 i równoleglej do plaszczyzny powierzchni roboczej tarczy docierajacej 1.Na powierzchnie rowków 3, tarczy docierajacej 1 jest podawany gruboziarnisty material scierny (na 15 przyklad weglik krzemu zmieszany z woda), który powoduje intensywna obróbke i równoczesne na¬ dawanie dokladnego ksztaltu obrobionym kulom 4.Urzadzenie przedstawione przykladowo na fig. 5 i 7 przystosowane zwlaszcza do docierania wykan- 20 czajacego wstepnie obrobionych kul 4a rózni sie od wyzej opisanego tym, ze jego tarcza dociera¬ jaca la, osadzona we wrzecionie 2 szlifierki lab szlifierko-polerki jest zaopatrzona w uklad gniazd stozkowych 10, w których sa osadzone kule 4a, na- 25 tomiast tarcza nakladcza 7 jest podobnie jak w urzadzeniu przedstawionym na fig. 3, osadzona obrotowo na osi 9, umieszczonej mimosrodowo wzgledem osi wrzeciona 2 i zaopatrzona w wy¬ kladzine 8 (na przyklad gumowa) o wysokim wspól- 3b czynniku tarcia. Wymuszony ruch kul 4a rózni sie od ich kinematyki w urzadzeniu wedlug fig. 3 i 4 itym, ze zamiast toczenia wzdluz rowków 3 obra¬ caja sie one w gniazdach 10 tarczy docierajacej la, do których jest podawany drobnoziarnisty proszek 35 scierny na przyklad weglik krzemu, powodujac do¬ kladna obróbke ich powierzchni i nadanie im do¬ kladnego ksztaltu kulistego.Urzadzenie przedstawione na fig. 7 i 8, przezna¬ czone zwlaszcza do polerowania kul 4b poprzednio 40 dokladnie dotartych, sklada sie z tarczy polerow¬ niczej 11, osadzonej we wrzecionie 2 szlifierko- -polerki i zaopatrzonej w wykladzine 12 z ma¬ terialu o duzym wspólczynniku tarcia, na przyklad z gumy oraz z tarczy nakladczej 13, zwiazanej 45 z osia 14, osadzona w wodziku 15, który nadaje jej ruch wahadlowy o amplitudzie a (fig. 8). Tar¬ cza 13 jest przy tym zaopatrzona w wykladzine 16 o duzym wspólczynniku tarcia na przyklad z gu¬ my, majaca postac pasa, którego os 17 jest pro¬ so stopadla do osi 18 srodkowego polozenia wodzika 15. Urzadzenie jest ponadto zaopatrzone w umiesz¬ czony miedzy tarczami 11 i 13 koszyk 19, którego otwory sa zaopatrzone w tuleje 20, wykonane na przyklad ze smoly polerowniczej i sluzace do osa- 55 dzenia w nich dotartych uprzednio kul 4b.Sposób dzialania tego urzadzenia jest nastepu¬ jacy. W obszarze poza pasem wykladziny 16 tar¬ czy nakladczej 13 kule uzyskuja predkosc obrotowa co'n, oznaczona wektorowo na fig. 8, natomiast 60 w; obszarze pod pasem 16 predkosc ta zmniejsza sie do wartosci con wskutek hamujacego oddzialywa¬ nia wykladziny i sumuje ze zmienno-kierunkowa predkoscia coz lub co\ o kierunku »w przyblizeniu prostopadlym do poprzedniego. Wskutek tego w 65 obszarze tym kule 4b uzyskuja ruch srubowy, po-48732 wodujacy równomierne przesuwanie punktów ich powierzchni wzgledem powierzchni wykladziny 12 tarczy polerskiej 11. Podany na te wykladzine 12 róz polerski powoduje przy tym polerowanie po¬ wierzchni kul.Po obróbce kule sa poddawane w znany sposób przecinaniu i szlifowaniu pozostalych powierzch¬ ni tworzacych soczewke plasko-wypukla, dwuwy- pukla albo klin kulisty.Sposób wytwarzania soczewek wedlug wynalaz¬ ku oraz urzadzenie do stosowania tego sposobu moga znalezc zastosowanie zwlaszcza do wytwa¬ rzania soczewek o niewielkich promieniach krzy¬ wizny. PL